News Continuous Bureau | Mumbai
સાઉદી, રશિયા સહિતના ઓપેક પ્લસના સભ્ય દેશોએ આગામી સમયમાં તેલ ઉત્પાદનમાં ઘટાડો કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. ઓપેક પ્લસની આ જાહેરાતથી સમગ્ર વિશ્વની ચિંતા વધી ગઈ છે. સંગઠનના આ પગલા બાદ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઈલની કિંમતમાં 8 ટકાનો વધારો થયો છે.
જો સરળ ભાષામાં કહીએ તો, સાઉદી અરેબિયા સહિત 23 દેશો દ્વારા તેલ ઉત્પાદન ઘટાડવાના નિર્ણય પછી, લગભગ 190 મિલિયન લિટર ક્રૂડ ઓઇલનું ઉત્પાદન દરરોજ ઘટશે. એટલે કે તેલની કિંમતમાં પ્રતિ બેરલ 10 ડોલર સુધીનો વધારો થવાની સંભાવના છે. આ દેશોના આ નિર્ણયની અસર ભારતમાં પેટ્રોલ ડીઝલના ભાવ પર પણ પડી શકે છે.
ઓપેક પ્લસમાં કેટલા દેશો સામેલ છે?
ઓપેક પ્લસ (ઓર્ગેનાઈઝેશન ઓફ ઓઈલ એક્સપોર્ટિંગ કન્ટ્રીઝ) 23 ઓઈલ નિકાસ કરતા દેશોના સમૂહનું બનેલું છે. સપ્ટેમ્બર 1960માં બગદાદ કોન્ફરન્સમાં ઓપેકની રચના કરવામાં આવી હતી. આ સંસ્થાનો હેતુ વિશ્વ બજારમાં તેલની કિંમત નક્કી કરવા માટે તેલના પુરવઠાને નિયંત્રિત કરવાનો છે.
વર્ષ 1960માં બનેલા OPEC સંગઠનના સભ્ય દેશોમાં અલ્જીરિયા, અંગોલા, કોંગો, ઇક્વેટોરિયલ ગિની, ગેબોન, ઈરાન, ઈરાક, કુવૈત, લિબિયા, નાઈજીરિયા, સાઉદી અરેબિયા, સંયુક્ત આરબ અમીરાત અને વેનેઝુએલા છે. ત્યારબાદ વર્ષ 2016માં જ્યારે તેલના ભાવ નીચા હતા ત્યારે OPEC એ 10 નોન-OPEC તેલ ઉત્પાદક દેશો સાથે OPEC Plusની રચના કરી હતી.
બીજી તરફ, ઓપેક પ્લસ દેશોમાં ઓપેકના 13 સભ્ય દેશોની સાથે અઝરબૈજાન, બહેરીન, બ્રુનેઈ, કઝાકિસ્તાન, મલેશિયા, મેક્સિકો, ઓમાન, રશિયા, દક્ષિણ સુદાન અને સુદાનનો સમાવેશ થાય છે.
આ સમાચાર પણ વાંચો : ભારે વિનાશ બાદ ફરી ધ્રુજી તુર્કીની ધરતી, વહેલી સવારે અનુભવાયા ભૂકંપના આંચકા, આટલી હતી તીવ્રતા
OPEC+ દેશોએ શું નિર્ણય લીધો?
OPEC+ દેશોએ તાજેતરમાં નિર્ણય લીધો છે કે આ દેશો તેલના ઉત્પાદનમાં 11.65 લાખ બેરલ એટલે કે લગભગ 190 મિલિયન લિટર દરરોજનો ઘટાડો કરશે. વિશ્વમાં ક્રૂડ ઓઈલના કુલ ઉત્પાદનમાંથી 40 ટકા ઓપેક જૂથના દેશોમાં જ થાય છે. ગયા વર્ષના તેલ ઉત્પાદનની સરખામણીમાં, સાઉદી અરેબિયા ગયા વર્ષની સરખામણીમાં 5 ટકા ઓછું તેલ ઉત્પાદન કરશે. એ જ રીતે ઈરાકે નિર્ણય લીધો છે કે તે દરરોજ લગભગ 2 લાખ બેરલ તેલના ઉત્પાદનમાં ઘટાડો કરશે. આ સિવાય UAE, ઓમાન, કુવૈત અને અલ્જીરિયા પણ ઉત્પાદન ઘટાડવા જઈ રહ્યા છે.
ભારત પર તેલ ઉત્પાદન ઘટાડવાની શું અસર થશે?
અમેરિકા અને ચીન પછી ભારત વિશ્વમાં તેલનો ત્રીજો સૌથી મોટો વપરાશકાર છે. વર્ષ 2022ના એપ્રિલથી ડિસેમ્બરની વચ્ચે દેશ દ્વારા કુલ 1.27 અબજ બેરલ તેલની ખરીદી કરવામાં આવી હતી. ભારતે રશિયા પાસેથી ખરીદેલા કુલ તેલમાંથી 19 ટકા તેલ ખરીદ્યું છે. જો તમે છેલ્લા 9 મહિનાની યાદી જોશો તો ખબર પડશે કે ભારતે સૌથી વધુ તેલ રશિયા પાસેથી ખરીદ્યું છે. રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાને કારણે ભારતે બેરલ દીઠ $2 સુધીની બચત પણ કરી છે.
એક એહવાલ મુજબ તેલના ઉત્પાદનમાં ઘટાડો અને કિંમતમાં વધારો ભારતીય અર્થતંત્રને અસર કરશે. કારણ કે ભારતની અર્થવ્યવસ્થા તેલ પર આધારિત છે અને જે દેશથી ભારત સૌથી વધુ તેલ ખરીદે છે તે પણ OPAC પ્લસમાં સામેલ છે.
તેલ ઉત્પાદનમાં વધારાને કારણે જ્યારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ વધશે ત્યારે રશિયા પાસેથી હાલમાં ડિસ્કાઉન્ટમાં મળી રહેલા તેલના ભાવમાં પણ વધારો થશે. અત્યાર સુધી ભારતને રશિયા પાસેથી સસ્તું તેલ મળતું હતું. હકીકતમાં, રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ પછી, ઘણા દેશોએ રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાની ના પાડી દીધી હતી. આવી સ્થિતિમાં પશ્ચિમી પ્રતિબંધો બાદ રશિયાને નવા બજારની જરૂર હતી અને ભારતને સસ્તા તેલની જરૂર હતી. આવી સ્થિતિમાં તેલનો કારોબાર ભારત અને રશિયા માટે ફાયદાકારક હતો. પરંતુ હવે ભારત સિવાય તુર્કી, પાકિસ્તાન અને મોરોક્કો જેવા દેશો પણ રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદી રહ્યા છે. આવી સ્થિતિમાં જેમ જેમ રશિયાનું માર્કેટ વધશે તેમ ભારતને આપવામાં આવેલી છૂટ ઘટશે.
આ સમાચાર પણ વાંચો : ગજબ કે’વાય.. જે રોડ છેલ્લા 15-20 વર્ષથી બન્યો ન હતો તે એક જ દિવસમાં બની ગયો… જાણો કેવી રીતે થયો આ ચમત્કાર..
જો ઉત્પાદન ઓછું હોય તો તેલના ભાવમાં ધરખમ વધારો થઈ શકે?
ઇન્ટરનેશનલ એનર્જી એજન્સીના વિશ્લેષક ફતેહ બિરાલે મીડિયાને જણાવ્યું હતું કે ભારત ઊર્જા અને તેલની આયાત કરતો દેશ છે. ભારતમાં વપરાતું મોટા ભાગનું તેલ આયાત કરવામાં આવે છે. આવા પગલાથી ભારતના તેલ આયાત બિલમાં વધારો થઈ શકે છે અને આ રીતે ભારતીય અર્થતંત્ર અને ભારતીય ગ્રાહકો પર બોજ વધી શકે છે.
જો 1 બેરલ તેલની કિંમત $10 વધે છે, તો દેશનો જીડીપી વૃદ્ધિ દર 0.2%-0.3% ઘટે છે અને દેશનો ફુગાવો દર 0.1% વધે છે.
શું છે સાઉદી અરેબિયાના તેલનું રહસ્ય
મધ્ય પૂર્વમાં ઈરાન, ઈરાક, કુવૈત, સાઉદી અરેબિયા અને સંયુક્ત આરબ અમીરાત પાસે તેલનો સૌથી મોટો ભંડાર છે. તેલના આ ભંડાર 19મી સદીના મધ્યમાં મળી આવ્યા હતા, પરંતુ આજે પણ અહીં તેલ મળવાની શક્યતા સમાપ્ત થઈ નથી.
રશિયા પછી ભારત કયા દેશોમાંથી ક્રૂડ ઓઈલ ખરીદી રહ્યું છે?
એનર્જી કાર્ગો શિપમેન્ટ પર દેખરેખ રાખતી કંપની વોર્ટેક્સના જણાવ્યા અનુસાર, ભારત ક્રૂડ ઓઈલ સપ્લાયના સંદર્ભમાં રશિયા પછી સૌથી વધુ તેલ ઈરાક અને સાઉદી અરેબિયા પાસેથી ખરીદે છે. નવેમ્બર 2022 માં, ઇરાક દ્વારા ભારતને દૈનિક 8,61,461 બેરલ તેલ અને સાઉદી અરેબિયાથી દરરોજ 5,70,922 બેરલ તેલ મોકલવામાં આવ્યું છે. આ બે દેશો પછી અમેરિકા આવે છે. નવેમ્બર 2022માં અમેરિકાએ ભારતમાં દરરોજ 4,05,525 બેરલ ક્રૂડ ઓઈલની નિકાસ કરી છે.
ભારતમાં પેટ્રોલ ડીઝલની વર્તમાન કિંમત કેટલી છે
અલગ-અલગ શહેરોમાં પેટ્રોલ ડીઝલના ભાવ અલગ-અલગ છે. બેંગલુરુમાં પેટ્રોલનો ભાવ 101.99 રૂપિયા પ્રતિ લિટર અને ડીઝલનો ભાવ 87.89 રૂપિયા પ્રતિ લિટર છે.
ચંદીગઢમાં પેટ્રોલનો ભાવ 96.20 રૂપિયા પ્રતિ લીટર છે. જ્યારે ડીઝલની કિંમત 84.26 રૂપિયા પ્રતિ લીટર છે.
ચેન્નાઈમાં પેટ્રોલની કિંમત 102.63 રૂપિયા પ્રતિ લીટર છે. જ્યારે ડીઝલનો દર 94.24 રૂપિયા પ્રતિ લિટર છે.
ગુરુગ્રામમાં પેટ્રોલનો દર 97.38 રૂપિયા પ્રતિ લિટર અને ડીઝલનો દર 89.96 રૂપિયા પ્રતિ લિટર છે.
કોલકાતામાં પેટ્રોલની કિંમત 106.03 રૂપિયા પ્રતિ લીટર છે જ્યારે ડીઝલનો દર 92.76 રૂપિયા પ્રતિ લીટર છે.
લખનૌમાં પેટ્રોલનો ભાવ 96.54 રૂપિયા પ્રતિ લિટર અને ડીઝલનો ભાવ 89.76 રૂપિયા પ્રતિ લિટર છે.
મુંબઈમાં પેટ્રોલનો ભાવ 106.31 રૂપિયા પ્રતિ લિટર અને ડીઝલનો ભાવ 94.27 રૂપિયા પ્રતિ લિટર છે.
નોઈડામાં પેટ્રોલનો દર 96.77 રૂપિયા પ્રતિ લિટર અને ડીઝલનો દર 90.08 રૂપિયા પ્રતિ લિટર છે.
