News Continuous Bureau | Mumbai
RBI Plastic Polymer Notes। ભારતીય રિઝર્વ બેંક (RBI) દેશમાં કાગળની નોટો છાપવાનો કરોડો રૂપિયાનો ખર્ચ ઘટાડવા અને બજારમાં ફરતી ફાટેલીમેલી નોટોની સમસ્યાને કાયમ માટે ખતમ કરવા માટે એક ઐતિહાસિક ફેરફાર કરવા જઈ રહી છે. ટૂંક સમયમાં જ દેશના નાગરિકોના ખિસ્સામાં કાગળના બદલે પ્લાસ્ટિક (પોલિમર) ની ચલણી નોટો જોવા મળી શકે છે. હાલમાં જ પટના અને મુંબઈ ખાતે યોજાયેલી સેન્ટ્રલ બેંકની બોર્ડ મીટિંગોમાં આ દરખાસ્ત પર ગંભીરતાથી ચર્ચા કરવામાં આવી છે અને ટૂંક સમયમાં જ સામાન્ય જનતા માટે પ્લાસ્ટિક નોટોનો એક વિશેષ પાયલોટ પ્રોજેક્ટ શરૂ થવાની આશા છે.
નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫ માં નોટો છાપવા પાછળ ૬,૩૭૨.૮ કરોડનો ભારેખમ ખર્ચ થયો
ભારતીય રિઝર્વ બેંકના તાજેતરના વાર્ષિક અહેવાલ (FY25) ના આંકડા દર્શાવે છે કે દેશમાં કાગળની નોટો છાપવા પાછળ ૬,૩૭૨.૮ કરોડનો જંગી ખર્ચ થયો છે. આ ખર્ચ અગાઉના નાણાકીય વર્ષના ૫,૧૦૧.૪ કરોડની સરખામણીએ ઘણો વધારે છે. બજારમાં રોકડ (કેશ) ની વધતી માંગના કારણે છાપકામનો આ બોજ વધ્યો છે. આરબીઆઈના આંતરિક સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, કાગળની સરખામણીએ પ્લાસ્ટિકની નોટો લાંબા ગાળે ઘણી સસ્તી અને ટકાઉ સાબિત થાય છે. સૌથી સારી બાબત એ છે કે ભારતના એટીએમ (ATM) મશીનો પણ હવે એટલા આધુનિક થઈ ગયા છે કે તેઓ આ પોલિમર નોટોને સરળતાથી ઓળખીને બહાર કાઢી શકશે.
મેલી અને ફાટેલી નોટોના ઝંઝટમાંથી મુક્તિ, ડિજિટલ પેમેન્ટ છતાં રોકડની માંગ રેકોર્ડ સ્તરે
સામાન્ય રીતે બજારમાં ફરતી કાગળની નોટો ઝડપથી મેલી અથવા ફાટી જાય છે, જેને નષ્ટ કરવી આરબીઆઈ માટે એક મોટો પડકાર છે. નાણાકીય વર્ષ ૨૦૨૫ માં જ ૨૩.૮ અબજ ખરાબ નોટોને ચલણમાંથી બહાર કરવામાં આવી હતી, જેમાં સૌથી વધુ ૫૦૦ અને ૧૦૦ રૂપિયાની નોટો સામેલ હતી. દેશમાં ડિજિટલ પેમેન્ટ (UPI) નો વ્યાપ વધવા છતાં રોકડ નાણાંનો ક્રેઝ ઘટ્યો નથી. ૧૫ મે સુધીમાં દેશના બજારમાં કુલ ચલણી નાણું (CiC) ૧૧.૫ ટકા વધીને ૪૨.૮૬ લાખ કરોડ રૂપિયાના રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી ગયું છે. પ્લાસ્ટિક નોટોનું આયુષ્ય કાગળ કરતાં ઘણું વધારે હોવાથી, આરબીઆઈ પર વારંવાર નવી નોટો છાપવાનું દબાણ ઘટી જશે.
વર્ષ ૨૦૧૨ નો પાયલોટ પ્રોજેક્ટ કેમ અટક્યો હતો? વિશ્વના ૬૦ દેશો વાપરે છે પ્લાસ્ટિક કરન્સી
નોંધનીય છે કે વર્ષ ૨૦૧૨ માં તત્કાલીન સરકાર દ્વારા દેશના પાંચ શહેરોમાં ૧૦ રૂપિયાની ૧ અબજ પ્લાસ્ટિક નોટોનું ફિલ્ડ ટ્રાયલ શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું, પરંતુ તે સમયે કેટલીક તકનીકી ખામીઓના કારણે પ્રોજેક્ટ અટકાવી દેવાયો હતો. જોકે, એક દાયકા પછી હવે ટેકનોલોજી અત્યંત એડવાન્સ થઈ ગઈ હોવાથી જૂની તમામ અડચણો દૂર થઈ ગઈ છે. વૈશ્વિક સ્તરે પ્લાસ્ટિક નોટોનો વિચાર નવો નથી. હાલમાં વિશ્વના આશરે ૬૦ દેશો પોલિમર બેંક નોટોનો ઉપયોગ કરે છે. આ સિસ્ટમની શરૂઆત વર્ષ ૧૯૮૮ માં ઓસ્ટ્રેલિયાએ ૧૦ ડોલરની નોટ છાપીને કરી હતી, ત્યારબાદ સિંગાપોર, ઇન્ડોનેશિયા, થાઇલેન્ડ, મલેશિયા અને કેનેડા જેવા દેશોએ તેને અપનાવી છે. જ્યારે અમેરિકન ડોલર સંપૂર્ણ પ્લાસ્ટિકના નથી હોતા, તે કોટન-લિનેનના ખાસ મિશ્રણમાંથી બને છે.
👉 આ સમાચાર વાચો:
Karnataka New CM DK Shivakumar। કર્ણાટકમાં સત્તાનું સુકાન હવે ડીકે શિવકુમારના હાથમાં! રાજ્યપાલે આપી લીલી ઝંડી
