News Continuous Bureau | Mumbai
Heat Waves Alert: દેશમાં હાલ ગરમી તેનું વિકરાળ સ્વરૂપ બતાવી રહી છે અને કાળઝાળ ગરમીથી લોકો ત્રાહિમામ પોકારી ઉઠ્યા છે. ત્યારે ભારતીય હવામાન વિભાગ ( IMD ) એ આ ઉનાળામાં સામાન્ય કરતાં વધુ તાપમાન અને 20 દિવસ સુધી હીટ વેવ રહેવાની આગાહી કરી છે. આ બધાની વચ્ચે એક અભ્યાસમાં સામે આવ્યું છે કે હીટ આઇલેન્ડ ઇફેક્ટને કારણે શહેરી વિસ્તારો ગ્રામીણ વિસ્તારો કરતાં વધુ ગરમ છે. રસ્તાઓ, ઉદ્યોગો અને અન્ય ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરની સાથે ગીચ અંતરવાળી, ઊંચી ઈમારતો, સૌર કિરણોત્સર્ગને શોષી લે છે અને ગરમીને ફરીથી ઉત્સર્જન કરે છે, જેના કારણે શહેરો આસપાસના વિસ્તારો કરતાં અનેક ડિગ્રી વધુ ગરમ થઈ જાય છે.
હવે આ સમસ્યાને ધ્યાનમાં રાખીને, ઘણા ભારતીય શહેરો ( Indian Cities ) હીટ આઇલેન્ડ ઇફેક્ટની અસર સામે લડવા માટે ટૂંકા ગાળાના પગલાં વિચારી રહ્યા છે. ટાઉન પ્લાનર્સ માને છે કે આ પગલાં મદદરૂપ સાબિત થઈ શકે છે કારણ કે પૃથ્વી ખૂબ જ ઝડપથી ગરમ થઈ રહી છે. ઉલ્લેખનીય છે કે, તાજેતરમાં જ પીએમ નરેન્દ્ર મોદીએ હીટવેવને લઈને અધિકારીઓની બેઠક બોલાવી હતી અને સ્થિતિની સમીક્ષા કરી હતી. બેઠકમાં આદેશો આપતાં વડાપ્રધાને રાજ્ય અને જિલ્લા સ્તરે સરકારી એજન્સીઓ અને તંત્રને સાથે મળીને કામ કરવા જણાવ્યું હતું.
અમદાવાદના પગલે પગલે, હવે 200 થી વધુ શહેરો અને જિલ્લાઓએ હીટ એક્શન પ્લાન તૈયાર કર્યા..
જો આપણે શહેરો દ્વારા લેવામાં આવેલા કેટલાક પગલાઓ પર નજર કરીએ, તો તેમાં મદુરાઈના ઉચ્ચ-પગવાળા વિસ્તારોમાં આરોગ્ય તપાસ શિબિરોનું આયોજન, ભુવનેશ્વરની હોસ્પિટલોમાં વિશેષ કૂલ વોર્ડ અને નાગપુરમાં ટ્રાફિકની ભીડ ઘટાડવાનો સમાવેશ થાય છે. અમદાવાદ અને જોધપુર જેવા કેટલાક શહેરોએ પણ ખર્ચ-અસરકારક પગલાંનો ઉપયોગ કરવાની હિમાયત કરી છે, જેમ કે ઠંડી છત (જે ઓછી ગરમીને શોષવા માટે સફેદ કોટિંગ અથવા ટાઇલ્સનો ઉપયોગ કરે છે) અને લીલા છત (વનસ્પતિથી ઢંકાયેલી) ઘરોની ગરમી ઘટાડે છે.
આ સમાચાર પણ વાંચો : Lok Sabha Election: મહારાષ્ટ્ર અને તેલંગણાના આ 14 ગામોના મતદારો પાસે બે – બે મતદાર કાર્ડ, શા માટે?
આવા મોટા ભાગના પગલાં અમદાવાદમાં ( Ahmedabad ) લેવામાં આવી રહ્યા છે. ધુમ્મસ દૂર કરવા માટે સ્પ્રિંકલર અહીં લગાવવામાં આવ્યા છે. અતિશય ગરમીના ( heat ) કિસ્સામાં, તેમાંથી પાણી છાંટવામાં આવશે. અમદાવાદનું મિસ્ટ ડિસ્પેન્સર ભારતીય સંદર્ભમાં એકદમ અનોખું છે. આ શહેરના હીટ એક્શન પ્લાન ( HAP ) નું વિસ્તરણ છે, જે 2013 થી અમલમાં છે. અમદાવાદ દક્ષિણ એશિયાનું પ્રથમ શહેર હતું જેણે ખાસ કરીને 2010 માં ગરમીના મોજાના કારણે 1,300 લોકો માર્યા ગયા પછી આ યોજના અમલમાં લાવવામાં આવી હતી.
અમદાવાદના પગલે પગલે, હવે 200 થી વધુ શહેરો અને જિલ્લાઓએ હીટ એક્શન પ્લાન તૈયાર કર્યા છે. નેશનલ ડિઝાસ્ટર મેનેજમેન્ટ ઓથોરિટી ( NDMA ) અનુસાર, જેણે ફેબ્રુઆરીમાં તૈયારીઓની સમીક્ષા કરી હતી. ઉદાહરણ તરીકે, થાણેની નગરપાલિકાએ તાપમાન પર ભેજની અસરનું પ્રમાણ નક્કી કર્યું હતું.
રાજશ્રી કોઠાકરે, જેમણે આ વર્ષના NDMA વર્કશોપમાં શહેરો માટે મોડલ હીટ એક્શન પ્લાનની રૂપરેખા પણ આપી હતી, તેમણે જણાવ્યું હતું કે દેશના ઘણા ભાગોમાં HAPsને હવે શહેરના સૌથી સંવેદનશીલ વિસ્તારોને ઓળખીને અપડેટ કરવાની જરૂર છે. તેમણે વિવિધ શહેરો માટે આરોગ્ય-આધારિત મર્યાદાઓ નિર્ધારિત કરવા વસ્તી સાથે સંકળાયેલા સર્વેક્ષણો અને અભ્યાસોની પણ હિમાયત કરી હતી.
