News Continuous Bureau | Mumbai
CJI Role In CEC Appointment દેશના મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર (Chief Election Commissioner CEC) અને ચૂંટણી કમિશનરોની નિમણૂક સમિતિમાં ભારતના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (CJI) નો સમાવેશ થવો જોઈએ કે નહીં, તે અતિ સંવેદનશીલ વિવાદ હવે સર્વોચ્ચ અદાલતની મોટી બંધારણીય બેંચ (Constitution Bench) સમક્ષ પહોંચ્યો છે. સુપ્રીમ કોર્ટની બે જજોની બેંચ સમક્ષ કેન્દ્ર સરકારના ૨૦૨૩ ના કાયદાની કાયદેસરતાને પડકારતી અરજીઓ પર સુનાવણી દરમિયાન બંને ન્યાયાધીશો વચ્ચે અલગઅલગ મત (Split Verdict) સામે આવ્યા હતા. કાનૂની જોગવાઈઓ પર સર્વસંમતિ ન સધાતાં આ સમગ્ર કેસને દેશના મુખ્ય ન્યાયાધીશ સમક્ષ વિસ્તૃત બંધારણીય બેંચની રચના માટે મોકલી આપવાનો સત્તાવાર આદેશ આપવામાં આવ્યો છે.
CJI Role In CEC Appointment – બે જજોની ખંડપીઠમાં અલગ-અલગ કાનૂની અર્થઘટનને પગલે સ્પ્લિટ વર્ડિક્ટ
સુપ્રીમ કોર્ટની ડિવિઝન બેંચ સમક્ષ થયેલી આ મહત્વપૂર્ણ સુનાવણીમાં બંને ન્યાયાધીશોના તર્ક સાવ વિરોધાભાસી રહ્યા હતા. એક ન્યાયાધીશનું સ્પષ્ટ માનવું હતું કે લોકશાહી ચૂંટણી પ્રક્રિયાની નિષ્પક્ષતા અને ચૂંટણી પંચની સંપૂર્ણ સ્વાયત્તતા જાળવવા માટે પસંદગી સમિતિમાં ન્યાયપાલિકાનું પ્રતિનિધિત્વ હોવું અનિવાર્ય છે. જ્યારે અન્ય ન્યાયાધીશે દલીલ કરી હતી કે બંધારણ મુજબ કાયદો ઘડવાની સર્વોચ્ચ સત્તા સંસદ પાસે છે, તેથી ચૂંટાયેલી સરકાર દ્વારા ઘડવામાં આવેલા કાયદામાં અદાલતે અતિરેક કરીને હસ્તક્ષેપ કરવો યોગ્ય નથી. આ વિભાજિત અભિપ્રાયને કારણે મામલો મોટી બેંચને સોંપાયો છે.
CJI Role In CEC Appointment – પસંદગી પેનલમાંથી CJI ને બાકાત રાખવા સામે ઉઠેલા વાંધાઓ
આ સમગ્ર વિવાદના મૂળમાં કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા પસાર કરાયેલો મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર અને અન્ય ચૂંટણી કમિશનર નિમણૂક અધિનિયમ છે. આ કાયદા હેઠળ પસંદગી સમિતિમાં વડાપ્રધાન, લોકસભામાં વિરોધ પક્ષના સૌથી મોટા નેતા અને વડાપ્રધાન દ્વારા નિયુક્ત એક કેન્દ્રીય કેબિનેટ મંત્રી સામેલ છે. અગાઉ માર્ચ ૨૦૨૩ માં સુપ્રીમ કોર્ટે ઐતિહાસિક ચુકાદો આપીને સમિતિમાં સીજેઆઈને સામેલ કર્યા હતા, જેને બદલવા સરકારે નવો કાયદો બનાવ્યો હતો. વિપક્ષ અને અરજદારોનો મુખ્ય આરોપ એ છે કે પેનલમાંથી સીજેઆઈને હટાવી દેવાથી સમિતિમાં સરકાર પાસે સ્પષ્ટ બહુમતી રહે છે, જે સંસ્થાકીય સ્વતંત્રતાને નુકસાન પહોંચાડે છે.
CJI Role In CEC Appointment – બંધારણીય બેંચનો આખરી નિર્ણય ચૂંટણી પંચનું ભવિષ્ય નક્કી કરશે
હવે ચીફ જસ્ટિસ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવનારી ત્રણ કે પાંચ જજોની બંધારણીય બેંચ આ મામલે બંધારણના અનુચ્છેદ ૩૨૪ અને લોકશાહીના મૂળભૂત માળખા (Basic Structure Doctrine) ની એરણ પર વિસ્તૃત સુનાવણી કરશે. દેશમાં મુક્ત અને પારદર્શક ચૂંટણીઓ યોજવાની જવાબદારી ધરાવતી સર્વોચ્ચ સંસ્થાની સ્વાયત્તતા માટે આ કાનૂની લડાઈ અત્યંત નિર્ણાયક સાબિત થવાની છે. બંધારણીય બેંચ દ્વારા આપવામાં આવનારો અંતિમ ચુકાદો દેશની લોકતાંત્રિક પ્રક્રિયા અને ન્યાયતંત્ર-કારોબારી વચ્ચેના સત્તા સંતુલન માટે સીમાચિહ્નરૂપ બની રહેશે.
