Election Commission Internal Dissent – ભારતીય ચૂંટણી પંચ (Election Commission of India) ના ઇતિહાસમાં ક્યારેય ન જોવા મળેલો અભૂતપૂર્વ આંતરિક ટકરાવ સપાટી પર આવ્યો છે. મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર (CEC) જ્ઞાનેશ કુમાર દ્વારા લેવાયેલા એકતરફી નિર્ણયો વિરુદ્ધ પંચના અન્ય બે ચૂંટણી કમિશનરો સુખબીર સિંહ સંધૂ (Sukhbir Singh Sandhu) અને વિવેક જોશી (Vivek Joshi) એ છેલ્લા ૧૦ મહિના દરમિયાન ૧૪ વખત સત્તાવાર દસ્તાવેજી આપત્તિ (Dissent Notes) નોંધાવી છે. જેમાં એસ. એસ. સંધૂએ ૭ વખત અને વિવેક જોશીએ ૬ વખત (તેમજ એક સંયુક્ત આદેશ) દ્વારા મતદાર યાદી સુધારણા (SIR), ફોર્મ-૬ માં ફેરફાર, આઈટી સિસ્ટમ અને કામકાજની વહેંચણી મુદ્દે ગંભીર આક્ષેપ કર્યા છે.
Election Commission Internal Dissent – ચૂંટણી કમિશનર વિવેક જોશી દ્વારા નોંધાવેલી ૬ મુખ્ય આપત્તિઓની વિગતો
ચૂંટણી કમિશનર વિવેક જોશીએ સત્તાવાર રેકોર્ડ પર મુખ્યત્વે પ્રક્રિયાગત નિયમો અને આઈટી સુધારણા સામે વાંધા ઉઠાવ્યા હતા:
૧. ૧૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (એજન્ડા વગર બેઠકો): એક વર્ષથી વધુ સમયથી પંચની બેઠકો બાદ મિનિટ્સ જારી કરાતી હતી, પરંતુ આગામી બેઠકનો એજન્ડા અગાઉથી પૂરો પાડવામાં આવતો નહોતો.
૨. ૧૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (વિદેશ પ્રવાસ): સમગ્ર પંચની મંજૂરી વિના અધિકારીઓને વિદેશ યાત્રાઓ પર મોકલવા સામે સખત વાંધો નોંધાવ્યો.
૩. ૨૪ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (અનધિકૃત સંદેશા): પંચની સર્વાનુમતે પૂર્વ મંજૂરી વિના ચૂંટણી પંચના નામે કોઈ પણ સત્તાવાર પરિપત્ર કે સંદેશા જારી ન થવા જોઈએ તેવી માગ કરી.
૪. ૧૬ મે ૨૦૨૬ (ફોર્મ-૬ માં ફેરફાર): સરકાર અને કાયદા મંત્રાલયની મંજૂરી વગર નવા મતદારો માટેના વૈધાનિક ફોર્મ-૬ માં ફેરફાર ન થઈ શકે તેવી ચેતવણી આપી.
૫. ૨૯ મે ૨૦૨૬ (ડેટાબેઝ સેન્ટ્રલાઇઝેશન): મતદાર યાદીના ડેટાબેઝનું કેન્દ્રીકરણ (Centralisation) થઈ રહ્યું હોવાની ચેતવણી આપીને તેનું તાત્કાલિક ઓડિટ કરાવવા જણાવ્યું.
૬. ૨૯ જુલાઈ ૨૦૨૬ (કેબિનેટ સેક્રેટરીને પત્ર): પંચની જાણ બહાર આઈટી અને કામની વહેંચણીમાં ફેરફાર થતાં કેબિનેટ સેક્રેટરીને પત્ર લખી ફરિયાદ નોંધાવી.
Election Commission Internal Dissent – ચૂંટણી કમિશનર એસ. એસ. સંધૂ દ્વારા નોંધાવેલી ૭ ગંભીર અસંમતિઓ
ચૂંટણી કમિશનર સુખબીર સિંહ સંધૂએ વહીવટી પારદર્શિતા અને કાયદાકીય મર્યાદાઓના ઉલ્લંઘન સામે મોરચો માંડ્યો હતો:
૧. ૨૮ ઓક્ટોબર ૨૦૨૫ (મંજૂરી વિના આદેશો): કમિશનની મંજૂરી વિના ઈસીઆઈના નામે પત્રો અને આદેશો બહાર પાડવાની કામગીરી સામે પ્રથમ લેખિત વાંધો નોંધાવ્યો.
૨. ૧૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (મીડિયામાંથી જાણકારી): નવા આઈટી મોડ્યુલ અને પોર્ટલના લોન્ચિંગ અંગે બંને કમિશનરોને અંધારામાં રખાયા અને મીડિયા દ્વારા જાણકારી મળી તે બાબતે નારાજગી વ્યક્ત કરી.
૩. ૧૬ એપ્રિલ ૨૦૨૬ (બિનઅધિકૃત સંચાર): ચૂંટણી પંચના લેટરહેડ પર બહુમતી વગર જારી થતા સંદેશાઓ સામે આક્ષેપ કર્યો.
૪. ૧૯ મે ૨૦૨૬ (જોશીની આપત્તિને ટેકો): ફોર્મ-૬ સંબંધિત વિવેક જોશીના કાનૂની વાંધા સાથે સહમતિ દર્શાવી નિયમભંગ ગણાવ્યો.
૫. ૨૯ જુલાઈ ૨૦૨૬ (કેબિનેટ સેક્રેટરીને ફરિયાદ): કાર્ય વહેંચણી અને આઈટી સુપરવિઝન મુદ્દે કેબિનેટ સેક્રેટરીને પત્ર લખી સંબંધિત અધિકારી સામે કડક પગલાં લેવા માંગ કરી.
૬. ૧૨ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (પશ્ચિમ બંગાળ ટ્રિબ્યુનલ): પશ્ચિમ બંગાળના ટ્રિબ્યુનલ સમક્ષ પંચ વતી અપીલ દાખલ કરવાની મંજૂરી કોણે આપી તે અંગે જવાબ માંગ્યો.
૭. ૧૩ ઓગસ્ટ ૨૦૨૬ (ફોર્મ-૬ ‘ગેરકાયદે’): ફોર્મ-૬ માં કરાયેલા ફેરફારોને સત્તાવાર રીતે ‘અનધિકૃત અને ગેરકાયદે’ (Unauthorised and Illegal) ગણાવી યુવા મતદારોને પરેશાન ન કરવા તાકીદે દૂર કરવા આદેશ આપ્યો.
Election Commission Internal Dissent – ૩૦ જુલાઈએ બંને કમિશનરોએ સંયુક્તપણે રદ કર્યો આદેશ
આ વિવાદની પરાકાષ્ઠા ૩૦ જુલાઈ ૨૦૨૬ ના રોજ જોવા મળી હતી, જ્યારે વિવેક જોશી અને એસ. એસ. સંધૂ બંનેએ સાથે મળીને ચૂંટણી પંચના આઈટી ડિવિઝન અને કાર્ય વહેંચણી સંબંધિત એક વિવાદાસ્પદ આદેશને સત્તાવાર રીતે રદ (Struck Down) કરી દીધો હતો. ૨૦૨૩ ના નવા કાયદા મુજબ પંચના તમામ નિર્ણયો સર્વસંમતિ અથવા બહુમતીથી લેવાના હોય છે. આ ગંભીર ખેંચતાણ બાદ ગત ૯ સપ્ટેમ્બરે ચાર મહિના પછી ત્રણેય સભ્યોની પ્રથમ પૂર્ણ બેઠક યોજાઈ હતી. દેશની સર્વોચ્ચ બંધારણીય સંસ્થામાં સર્જાયેલા આ આંતરિક ઘમસાણે મતદાર યાદી સુધારણા પ્રક્રિયાની વિશ્વસનીયતા પર મોટા પ્રશ્નો ખડા કર્યા છે.
