News Continuous Bureau | Mumbai
મધ્ય પ્રદેશના કુનો નેશનલ પાર્કમાં (Kuno National Park) ત્રણ વર્ષ પહેલાં જ્યારે આફ્રિકાના નિષ્ણાતોની મદદથી ચિત્તા પુનર્વસન પ્રોજેક્ટ (Project Cheetah) શરૂ થયો, ત્યારે તેમણે એક સ્પષ્ટ વાત જણાવી હતી કે ચિત્તા સામાન્ય રીતે પાણીથી દૂર રહે છે. પરંતુ હવે ભારતમાં જન્મેલા ચિત્તાના બચ્ચાં આ ધારણાને ખોટી સાબિત કરી રહ્યા છે. તાજેતરમાં, ભારે વરસાદ દરમિયાન કેટલાક ચિત્તાના બચ્ચાં, અને તેમની નામીબિયન-મૂળની માતા જ્વાલા (Jwala) પણ, કુનો નદી પાર કરતા જોવા મળ્યા હતા. આ ઘટનાએ નિષ્ણાતોને પણ આશ્ચર્યચકિત કર્યા છે અને આ મહત્વાકાંક્ષી પુનર્વસન કાર્યક્રમમાં એક નવો અધ્યાય શરૂ કર્યો છે.
‘દેશી’ ચિત્તાઓએ બદલી આદતો
કુનો નેશનલ પાર્કના અધિકારીઓએ પુષ્ટિ કરી છે કે અહીં જન્મેલા બચ્ચાં માત્ર નદીઓની નજીક જ નથી, પરંતુ કુનો અને ચંબલ નદી બંનેને પાર પણ કરતા જોવા મળ્યા છે. કુનો પ્રોજેક્ટના ફિલ્ડ ડાયરેક્ટર ઉત્તમ શર્માએ જણાવ્યું, “અમે જોયું છે કે બચ્ચાં સરળતાથી તરી રહ્યા છે. જ્વાલા પણ તેના બચ્ચાં સાથે કુનો નદીને તરીને પાર કરતી હોવાનું માનવામાં આવે છે.” તેમણે ઉમેર્યું, “આ મહિનાની શરૂઆતમાં રાજસ્થાનના રણથંભોર નેશનલ પાર્ક નજીકથી બચાવવામાં આવેલી જ્વાલા પણ કુનો નેશનલ પાર્કથી દૂર જતી વખતે ચંબલ નદીને તરીને પાર કરી ગઈ હતી.”
આ સમાચાર પણ વાંચો : Population Control: ઉદયપુર જિલ્લાના ઝાડોલ ગામમાં ચોંકાવનારી ઘટના આવી સામે, મહિલાએ આપ્યો તેના આટલામાં બાળકને જન્મ, આરોગ્ય વિભાગ એ શરૂ કરી તપાસ
ચિત્તાઓની આ વર્તણૂક કેમ અસામાન્ય છે?
નિષ્ણાતોના મતે, ચિત્તાઓની આ વર્તણૂક અત્યંત દુર્લભ છે. દક્ષિણ આફ્રિકાના નિષ્ણાત કેવિન લીઓ-સ્મિથે સમજાવ્યું, “બોત્સ્વાનાના ઓકાવાંગો ડેલ્ટામાં ચિત્તા મોસમી વિસ્તારોને પાર કરે છે, પરંતુ તે ઝડપથી તરતા નથી. સિંહ અને દીપડા પણ જો શક્ય હોય તો પાણી પાર કરવાનું ટાળે છે.” મોઝામ્બિકમાં, ચિત્તા મોટી નદી થી દૂર રહે છે કારણ કે ત્યાં મગર જેવા શિકારી પ્રાણીઓનો ભય હોય છે. વાઇલ્ડલાઇફ વેટરનરીયન એન્ડી ફ્રેઝરે જણાવ્યું, “જો કોઈ ચિત્તો ઝાંબેઝી નદી પાર કરવાનો પ્રયાસ કરે, તો મગરોની ગીચતાને કારણે તેનું મૃત્યુ નિશ્ચિત છે.” આફ્રિકામાં, ડૂબી જવાથી ચિત્તાના મૃત્યુના કિસ્સાઓ સામાન્ય છે, કારણ કે તેમને સારા તરવૈયા માનવામાં આવતા નથી.
ભવિષ્ય માટે નવી ચિંતાઓ અને વ્યૂહરચના
ભારતમાં જન્મેલા ચિત્તાઓની આ બદલાયેલી વર્તણૂકથી નિષ્ણાતો ખૂબ ઉત્સાહિત છે, પરંતુ તેના કારણે સંચાલકોને ફરીથી વિચારણા કરવી પડી રહી છે. એક અધિકારીએ જણાવ્યું, “કુનો માં નદી માત્ર 200 મીટર પહોળી હતી. શક્ય છે કે ચિત્તા ગાંધી સાગર અભયારણ્યમાં ચંબલ નદીને પણ પાર કરવાનો પ્રયાસ કરે, તેથી હવે આપણે સાવચેત રહેવું પડશે.” અમેરિકન ચિત્તા નિષ્ણાત સુઝાન યાનેટીએ જણાવ્યું, “ભારતમાં જન્મેલા બચ્ચાં સ્વેચ્છાએ નદીઓમાં પ્રવેશ કરી રહ્યા છે અને તરી રહ્યા છે, તે દર્શાવે છે કે તેઓ અણધાર્યા માર્ગે અનુકૂલન સાધી રહ્યા છે.”
