News Continuous Bureau | Mumbai
Lok Sabha election 2024 : ભારતીય ચૂંટણી પંચે ( election commission ) લોકસભા ચૂંટણી 2024ની જાહેરાત કરી દીધી છે. રાજકીય પાર્ટીઓએ પણ લોકસભા ચૂંટણીને લઈને તડામાર તૈયારીઓ શરૂ કરી દીધી છે. આ દરમિયાન આ વખતે ચૂંટણીમાં કેટલો ખર્ચ થશે તે અંગે CMS એટલે કે સેન્ટર ફોર મીડિયા સ્ટડીઝે ચોંકાવનારૂ અનુમાન વ્યક્ત કર્યું છે. સેન્ટર ફોર મીડિયા સ્ટડીઝનો અંદાજ છે કે આ વખતે સામાન્ય ચૂંટણીમાં 1.20 લાખ કરોડ ( expenses ) રૂપિયાથી વધુનો ખર્ચ થઈ શકે છે. જોકે આ ખર્ચમાં ચૂંટણી પંચ દ્વારા માત્ર 20 ટકા જ ખર્ચ કરવામાં આવશે. બાકીનો ખર્ચ રાજકીય પાર્ટી અને ઉમેદવારો ઉઠાવશે.
સામાન્ય ચૂંટણીનો ખર્ચ ઘણા દેશોના જીડીપીની બરાબર છે
મહત્વનું છે કે ચૂંટણી પંચે ઉમેદવારોના ખર્ચની મર્યાદા નક્કી કરી છે. પરંતુ પક્ષો પર કોઈ પ્રતિબંધ નથી. રાજકીય પક્ષો ચૂંટણી જીતવા માટે પાણીની જેમ પૈસા ખર્ચે છે. આ જ કારણ છે કે ભારતમાં યોજાનારી લોકસભાની ચૂંટણી વિશ્વની સૌથી મોંઘી ચૂંટણી બની રહી છે. છેલ્લી કેટલીક સામાન્ય ચૂંટણીઓમાં ખર્ચવામાં આવેલી રકમ ઘણા દેશોના જીડીપીની બરાબર છે. સેન્ટર ફોર મીડિયા સ્ટડીઝનો અંદાજ છે કે આ વખતે સામાન્ય ચૂંટણીમાં 1.20 લાખ કરોડ રૂપિયાથી વધુનો ખર્ચ થઈ શકે છે. જો આમ થશે તો તે વિશ્વની અત્યાર સુધીની સૌથી મોંઘી ચૂંટણી હશે. 2019ની ચૂંટણીમાં 60 હજાર કરોડ રૂપિયા ખર્ચાયા હોવાનું કહેવાય છે, જ્યારે 2014માં 30 હજાર કરોડ રૂપિયા હતો.
પ્રથમ ચૂંટણીમાં 10.45 કરોડ રૂપિયાનો ખર્ચ થયો હતો
ચૂંટણી કરાવવાનો સંપૂર્ણ ખર્ચ સરકારો ઉઠાવે છે. જો લોકસભાની ચૂંટણી થશે તો તમામ ખર્ચ કેન્દ્ર સરકાર ઉઠાવશે. વિધાનસભા ચૂંટણીનો ખર્ચ રાજ્ય સરકારો ઉઠાવે છે. જો લોકસભા અને વિધાનસભાની ચૂંટણી એક સાથે યોજાય તો ખર્ચ કેન્દ્ર અને રાજ્ય વચ્ચે વહેંચવામાં આવે છે. ચૂંટણી પંચના જણાવ્યા અનુસાર, પ્રથમ સામાન્ય ચૂંટણીમાં 10.45 કરોડ રૂપિયાનો ખર્ચ કરવામાં આવ્યો હતો. એટલું જ નહીં ચૂંટણી ખર્ચ દર પાંચ વર્ષે બમણો થઈ રહ્યો છે. 2004ની ચૂંટણીમાં પ્રથમ વખત ખર્ચ રૂ. 1000 કરોડને પાર થયો હતો. તે ચૂંટણીમાં રૂ. 1,016 કરોડનો ખર્ચ થયો હતો. 2009માં રૂ. 1,115 કરોડ અને 2014માં રૂ. 3,870 કરોડનો ખર્ચ થયો હતો. 2019ના આંકડા હજુ જાહેર થયા નથી. જોકે, એવું માનવામાં આવે છે કે 2019માં ચૂંટણી પંચે 5,000 કરોડ રૂપિયાથી વધુ ખર્ચ કર્યો હશે.
2019માં ભાજપને 4.4 કરોડ રૂપિયામાં એક સીટ મળી હતી.
એસોસિએશન ડેમોક્રેટિક રિફોર્મ્સ (એડીઆર)ના અહેવાલ મુજબ, 2014ની ચૂંટણીમાં તમામ રાજકીય પક્ષો ( political party ) એ 6,405 કરોડ રૂપિયાનું ભંડોળ એકત્ર કર્યું હતું. જેમાં 2,591 કરોડ રૂપિયાનો ખર્ચ કરવામાં આવ્યો હતો. અહેવાલ મુજબ, સાત રાષ્ટ્રીય પક્ષોએ છેલ્લી ચૂંટણીમાં 5,544 કરોડ રૂપિયાનું ભંડોળ એકત્ર કર્યું હતું. તેમાંથી એકલા ભાજપને 4,057 કરોડ રૂપિયા મળ્યા છે. કોંગ્રેસને રૂ. 1,167 કરોડનું ભંડોળ મળ્યું હતું. 2019માં ભાજપે રૂ. 1,142 કરોડનો ખર્ચ કર્યો હતો જ્યારે કોંગ્રેસે રૂ. 626 કરોડથી વધુનો ખર્ચ કર્યો હતો. 2019માં ભાજપે 303 બેઠકો જીતી હતી. આ હિસાબે ભાજપને સરેરાશ 4.4 કરોડ રૂપિયામાં એક સીટ મળી છે. કોંગ્રેસ માત્ર 52 સીટો જીતી શકી હતી. તેથી, એક સીટ જીતવા પાછળ તેમનો સરેરાશ ખર્ચ 12 કરોડ રૂપિયાથી વધુ હતો.
આ સમાચાર પણ વાંચો : Cucumber Juice Benefits: સ્વાસ્થ્ય માટે ગુણકારી છે કાકડી નો જ્યુસ, વજન ઉતારવા માટે આ રીતે સેવન કરો, જાણો બીજા ફાયદાઓ..
આ વખતે ઉમેદવાર માટે 95 લાખ રૂપિયાની મર્યાદા છે
ચૂંટણી પંચ ચૂંટણી દરમિયાન EVM ખરીદવા, સુરક્ષા દળોને તૈનાત કરવા અને ચૂંટણી સામગ્રી ખરીદવા જેવી બાબતો પર નાણાં ખર્ચે છે. ગયા વર્ષે કાયદા મંત્રાલયે 2024ની લોકસભા ચૂંટણી માટે 3 હજાર કરોડ રૂપિયાના વધારાના ફંડ ( fund ) ની માંગણી કરી હતી. ચૂંટણી પંચ ઉપરાંત રાજકીય પક્ષો અને ઉમેદવારો ઘણો ખર્ચ કરે છે. ચૂંટણી પંચે લોકસભા ચૂંટણીમાં ઉમેદવાર માટે 95 લાખ રૂપિયાની મર્યાદા નક્કી કરી છે. એટલે કે, ઉમેદવાર ચૂંટણી પ્રચાર પર 95 લાખ રૂપિયાથી વધુ ખર્ચ કરી શકે નહીં.
રાજકીય પક્ષો આ ત્રણ બાબતો પર સૌથી વધુ ખર્ચ કરે છે
રાજકીય પક્ષો ત્રણ બાબતો પર સૌથી વધુ ખર્ચ કરે છે. જેમાં પ્રચાર, પ્રવાસ, ઉમેદવાર ખર્ચનો સમાવેશ થાય છે. ચૂંટણી પ્રચાર દરમિયાન પક્ષોના સ્ટાર પ્રચારકો દિવસભર અનેક સભાઓ કરે છે. તેના માટે હેલિકોપ્ટર સેવાનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. છેલ્લી લોકસભા ચૂંટણીમાં, રાજકીય પક્ષોએ પ્રચાર પર લગભગ 1,500 કરોડ રૂપિયા ખર્ચ્યા હતા. તેમાંથી સાત રાષ્ટ્રીય પક્ષોએ રૂ. 1,223 કરોડથી વધુનો ખર્ચ કર્યો છે. ભાજપ અને કોંગ્રેસે પ્રચારમાં સૌથી વધુ ખર્ચ કર્યો છે. ભાજપે રૂ. 650 કરોડ અને કોંગ્રેસે રૂ. 476 કરોડ ખર્ચ્યા હતા.
