News Continuous Bureau | Mumbai
No Confidence Motion: દેશ 2024ની ચૂંટણી તરફ આગળ વધી રહ્યો છે. બ્રાન્ડ મોદીની સામે કોણ હશે? આ પ્રશ્નના ઉકેલ માટે તાજેતરમાં રચાયેલા નવા ગઠબંધને લોકસભામાં અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ લાવીને મોટો રાજકીય અખાડો સર્જ્યો, ત્રણ દિવસ સુધી રાજકીય કુસ્તી ચાલી અને પછી પીએમ મોદીના પ્રહાર અને વિપક્ષની ખાલી પડેલી બેઠકો વોઇસ વોટથી પડી. દરખાસ્તમાં નિર્ણય લેવામાં આવ્યો હતો કે મોદી સરકારને હવે કોઈ ખતરો નથી… પરંતુ પ્રશ્ન હાલના ખતરાને લઈને બિલકુલ નહોતો. વિપક્ષ આવતા વર્ષે યોજાનારી લોકસભાની ચૂંટણી માટે વાતાવરણ ઉભું કરવામાં વ્યસ્ત છે અને મણિપુરે તેને મોટી તક આપી છે.
નવા રચાયેલા વિપક્ષી ગઠબંધન ઈન્ડિયન નેશનલ ડેવલપમેન્ટલ ઈન્ક્લુઝિવ એલાયન્સ એટલે કે ઈન્ડિયાએ સંસદમાં અવિશ્વાસની દરખાસ્ત દ્વારા રાજકારણમાં એક નવો અધ્યાય લખવાનું નક્કી કર્યું હતું. ત્રણ દિવસ અને લગભગ 20 કલાક સુધી ચાલેલી ચર્ચા બાદ જ્યારે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી (PM Narendra Modi) જવાબ આપવા આવ્યા ત્યારે 133 મિનિટ સુધી રાજકીય તીર છોડવામાં આવ્યા, તેમણે મણિપુરથી શરૂ થઈ રહેલા આ રાજકારણના યુદ્ધના રાજકીય પ્રકરણમાં ઘણા નવા પાના ઉમેર્યા.
વિપક્ષી ગઠબંધન તેની તાકાતની પ્રથમ કસોટીમાં બ્રાન્ડ મોદી સાથે કેટલી હદે ટક્કર આપવા સક્ષમ હતું? સંસદની અંદર સંદેશાવ્યવહારની લડાઈમાં કોણ કોના પર જીત્યું? તેના તળિયે જતાં પહેલાં એ જાણવું જરૂરી છે કે ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP) પાસે 300થી વધુ બેઠકો છે, જે બહુમત માટેના 273ના જાદુઈ આંકડા કરતાં ઘણી વધારે છે. અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવની નિષ્ફળતા પહેલાથી જ નક્કી હતી અને તે થયું. આ બધું જાણીને પણ વિપક્ષે અવિશ્વાસની દરખાસ્ત કેમ લાવી?
આખરે પ્લાન શું હતો?
અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ પરની ચર્ચાનો જવાબ આપતાં વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ કહ્યું કે આ સરકાર સામે અવિશ્વાસનો પ્રસ્તાવ ઓછો, તેમના ગઠબંધન માટે વધુ વિશ્વાસ પ્રસ્તાવ હતો. પીએમ મોદીએ કહ્યું કે દરેક વ્યક્તિ વિપક્ષના સરઘસમાં વરરાજા બનવા માંગે છે. પશ્ચિમ બંગાળથી લઈને કેરળ સુધી વિપક્ષો વચ્ચેના પરસ્પર ઘર્ષણનો ઉલ્લેખ કરીને પણ તેમણે વિપક્ષને ઘેર્યા હતા. તે જ સમયે, કોંગ્રેસ (Congress) ના સાંસદ ગૌરવ ગોગોઈએ અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ રજૂ કરીને ચર્ચાની શરૂઆત કરી અને કહ્યું કે અમારો ઉદ્દેશ્ય સરકારને પછાડવાનો નથી, પરંતુ મણિપુર પર વડાપ્રધાનનું મૌન તોડવાનો છે. ચર્ચા દરમિયાન પીએમ મોદી વિપક્ષના અન્ય નેતાઓના નિશાના પર રહ્યા હતા.
હાર્યા પછી પણ વિપક્ષ જીતના દાવા કેમ કરે છે?
લોકસભામાં વિપક્ષના નેતા અધીર રંજન ચૌધરીએ કહ્યું કે અમે શરૂઆતથી જ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીને સંસદમાં આવીને મણિપુરના મુદ્દે નિવેદન આપવાની માંગ કરી રહ્યા હતા. પરંતુ વડાપ્રધાન મૌન હતા. વડાપ્રધાનને સંસદમાં લાવવા માટે વિપક્ષને આ સંસદીય સાધન (અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ) નો ઉપયોગ કરવાની ફરજ પડી હતી. આજે વડાપ્રધાને સંસદમાં આવવાના છે. આ અમારી જીત છે.
અધીરે એ પણ સ્વીકાર્યું કે આ અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવથી સરકારના સ્વાસ્થ્ય પર કોઈ અસર નહીં થાય. વિપક્ષના નેતા અને વિરોધ પક્ષની ચર્ચામાં ભાગ લેનાર સભ્યોના નિવેદનથી એ પણ સ્પષ્ટ થાય છે કે અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ લાવવા પાછળનો ઉદ્દેશ્ય પીએમ મોદીને સંસદમાં લાવવાનો અને તેમને ઘેરવાનો હતો. જો કે વિપક્ષ આ ઉદ્દેશ્યમાં સફળ થતો દેખાઈ રહ્યો છે, પરંતુ સવાલ એ પણ ઉઠવા લાગ્યો છે કે શું આની સાથે જ પીએમ મોદીને તમામ મુદ્દાઓ પર એક જ વિપક્ષ પર પ્રહાર કરવાની મોટી તક આપીને શું વિપક્ષ પોતાના જ ચક્કરમાં ફસાઈ ગયો છે? કે છટકી ગયો છે?
તકની રાજકીય હોડ અને આફતમાં તાકાતની કસોટી!
મણિપુરમાં 100 દિવસથી ચાલી રહેલી હિંસા, એકબીજાના જીવના દુશ્મન બની ગયેલા કુકી અને મીતેઈ સમુદાયો વચ્ચેની દુશ્મનાવટ અને મણિપુરના મુદ્દે સરકાર બેકફૂટ પર, વિપક્ષને કેન્દ્ર સરકારને ઘેરવાની સારી તક દેખાઈ. વિપક્ષી નેતાઓને લાગ્યું કે સંસદમાં નવા રચાયેલા ગઠબંધનની તાકાત બતાવવાની આ સારી તક છે. મણિપુરમાં પણ ભાજપની સરકાર છે અને લગભગ દરેક ચૂંટણીમાં પક્ષ ડબલ એન્જિન, ટ્રિપલ એન્જિન સરકારના મોડલને આગળ કરીને ઝડપી વિકાસના સુવર્ણ ચિત્રનો સ્કેચ બતાવીને ચૂંટણીની હોડી પાર કરવાનો પ્રયાસ કરે છે.
વિપક્ષ મણિપુરના મુદ્દે સરકારને ઘેરવાનો અને સંસદમાંથી મણિપુરને ડબલ એન્જિન સરકારના નિષ્ફળ મોડલ તરીકે સ્થાપિત કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યો હતો. વિપક્ષને પહેલેથી જ ખબર હતી કે લોકસભામાં મતદાનનું પરિણામ શું આવશે? તેમ છતાં અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ લાવવાનો હેતુ એ હતો કે વિપક્ષની નબળી છબીને તોડવા માટે સંસદમાં સંદેશો મોકલવો જોઈએ. સંદેશ જવા દો કે વિપક્ષ મજબૂત, એકજુટ અને બ્રાન્ડ મોદીનો વિકલ્પ રજૂ કરવાની સ્થિતિમાં છે. ચર્ચાની શરૂઆતથી અંત સુધી, પછી તે વિપક્ષી નેતાઓનું આક્રમક વલણ હોય કે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી જ્યારે ચર્ચાનો જવાબ આપી રહ્યા હતા ત્યારે વોકઆઉટ. અધીર રંજનને વિરોધ પક્ષોના ક્વોટામાંથી સમય આપવામાં આવ્યો હોવાના અમિત શાહના ટોણાના જવાબમાં બીજા દિવસે કોંગ્રેસે સરકાર પર જોરદાર પ્રહારો કર્યા હતા.
શાસક પક્ષે વિપક્ષના દરેક રાજકીય પ્રકરણમાં નવા પાના ઉમેર્યા! વડાપ્રધાન મોદી જ્યારે અવિશ્વાસ પ્રસ્તાવ પર ચર્ચાનો જવાબ આપવા નીચે આવ્યા ત્યારે તેમણે લગભગ અઢી કલાકના લાંબા ભાષણ દ્વારા ભૂતકાળથી વર્તમાન અને પછી ભવિષ્ય સુધીની દરેક બાબતોને આવરી લીધી. AI હ્યુમની કોંગ્રેસથી લઈને નેહરુ-ઈંદિરા યુગની ભૂલો ગણવાની સાથે, પીએમ મોદીએ તેમના ભાષણમાં 2024ની ચૂંટણી અને 2028 સુધીના રાજકીય ભવિષ્યને પણ રેખાંકિત કર્યું અને કહ્યું કે આજે અમારી સરકાર એવા મોડમાં કામ કરી રહી છે કે ભારતની જનતાને ગર્વ થશે.
પીએમએ લોહિયા દ્વારા પૂર્વોત્તરની અવગણના કરવાના આરોપનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો, જ્યારે ઈન્દિરા ગાંધીની સરકાર દરમિયાન 5 માર્ચ, 1966ના રોજ મિઝોરમમાં એરફોર્સના ઉપયોગનો ઉલ્લેખ કરીને કોંગ્રેસ પણ ઘેરાઈ હતી. અને આ રીતે માત્ર મણિપુર પર સરકારને ઘેરવા ઉતરેલા વિપક્ષને સમગ્ર પૂર્વોત્તર માટે વિનાશની વાવણી કરનાર તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યો.
‘સંદેશ’ની લડાઈમાં કોણ ભારે?
અવિશ્વાસની દરખાસ્તનો ઈતિહાસ રહ્યો છે તેમ, જો કોઈ મોરારજી દેસાઈનું રાજીનામું કાઢી નાખો તો સરકાર ક્યારેય પડી નથી. મોરારજી દેસાઈએ પણ મતદાન પહેલા રાજીનામું આપી દીધું હતું. એવું જ થયું. પરિણામ પહેલેથી જ સ્પષ્ટ હતું પરંતુ લડાઈ સંદેશની હતી. સંદેશની આ લડાઈમાં મેરેથોન ચર્ચાનું પરિણામ શું આવ્યું? શાસક પક્ષ અને વિપક્ષમાંથી કોને બાજી મળી?
રાજકીય વિશ્લેષક રશીદ કિડવાઈએ કહ્યું કે વિપક્ષે જે મુદ્દા ઉઠાવવાના હતા તે ઉઠાવ્યા. વિપક્ષી ગઠબંધનના પક્ષો પણ એકતાનો સંદેશ આપવામાં સફળ રહ્યા હતા, પરંતુ ચર્ચા દરમિયાન વ્યૂહરચનાનો અભાવ સ્પષ્ટપણે જોવા મળ્યો હતો. દરેક વક્તાએ મણિપુર, મહિલાઓ સામેની જાતીય હિંસાની ઘટનાઓ, મોંઘવારી જેવા દરેક મુદ્દાને ઉઠાવવાનો પ્રયાસ કર્યો અને તેના કારણે વિપક્ષ અસરકારક રીતે સંદેશ પહોંચાડવામાં નિષ્ફળ ગયો. વેરવિખેર પણ સ્પષ્ટ દેખાતું હતું. શાસક પક્ષના લોકો કરે છે તેમ એક વક્તા માત્ર એક જ મુદ્દા પર બોલે તો સારું થાત. ધારણાની લડાઈમાં સત્તાધારી પક્ષનો દબદબો રહ્યો.
વિપક્ષની રણનીતિ સ્પષ્ટ હતી અને ત્રણ દિવસથી તેઓ મણિપુરમાં સરકારને ઘેરતા જોવા મળ્યા હતા. ખાસ કરીને મહુઆ મોઇત્રા, ડિમ્પલ યાદવ જેવી મહિલા સાંસદોએ મણિપુરની મહિલાઓ પર થતા અત્યાચારનો મુદ્દો ખૂબ જ જોરદાર રીતે ઉઠાવ્યો હતો, પરંતુ મતદાનની થોડી જ વારમાં છેલ્લી ક્ષણે વિપક્ષે લોકસભામાંથી વોકઆઉટ કર્યો અને દ્રશ્યો પરથી ગાયબ થઈ ગયા. પ્રશ્નો.. હવે જોવાનું એ રહેશે કે વિપક્ષની આ ત્રણ દિવસની રણનીતિ જનતાને કેટલી પસંદ આવી છે?
