News Continuous Bureau | Mumbai
Nuclear Reactors On Moon પૃથ્વી પછી હવે અવકાશ અને ચંદ્રની સપાટી પર વર્ચસ્વ જમાવવા માટે વિશ્વની મહાસત્તાઓ વચ્ચે એક નવી વૈજ્ઞાનિક સ્પર્ધા શરૂ થઈ છે. અમેરિકા, રશિયા અને ચીન ચંદ્ર પર પરમાણુ રિએક્ટર (Nuclear Reactors On Moon) સ્થાપવાની મહત્વાકાંક્ષી યોજનાઓ પર ઝડપથી કામ કરી રહ્યા છે. ચંદ્રના દક્ષિણ ધ્રુવ પર કાયમી માનવ વસાહતો (Human Settlements) સ્થાપવા, સંશોધન મથકોનું સંચાલન કરવા અને બરફમાંથી પીવાનું પાણી તેમજ રોકેટ ઈંધણ માટે ઓક્સિજનહાઈડ્રોજન અલગ કરવા માટે અવિરત વીજળીની જરૂર પડશે. આ ઊર્જા જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરવા માટે પરંપરાગત સૌર ઊર્જા કરતાં પરમાણુ પ્લાન્ટ્સ સૌથી વ્યવહારુ અને ટકાઉ વિકલ્પ તરીકે ઉભરી આવ્યા છે.
Nuclear Reactors On Moon – ચંદ્ર પર સૌર ઊર્જા મર્યાદિત અને પરમાણુ ઊર્જા અનિવાર્ય કેમ?
વૈજ્ઞાનિક વિશ્લેષણ મુજબ, ચંદ્ર પર પૃથ્વીની જેમ સામાન્ય દિવસ-રાતનું ચક્ર હોતું નથી. ચંદ્રના ચોક્કસ ભાગોમાં સતત ૧૪ દિવસ સુધી સૂર્યપ્રકાશ રહે છે અને તે પછીના ૧૪ દિવસ સુધી ભયાનક અંધકાર અને હાડ થીજવતી ઠંડી છવાઈ જાય છે. આ લાંબી રાત્રિ દરમિયાન સોલાર પેનલ્સ (Solar Panels) સંપૂર્ણપણે બિનકાર્યક્ષમ બની જાય છે. બેટરી સ્ટોરેજ સિસ્ટમ આટલા લાંબા સમય સુધી વિશાળ રિસર્ચ બેઝ ચલાવવા માટે પૂરતી નથી અને પૃથ્વી પરથી ડીઝલ કે અન્ય ઈંધણ મોકલવું આર્થિક રીતે અત્યંત ખર્ચાળ છે. તેથી સ્પેસ રિસર્ચ સ્ટેશનો અને માઇનિંગ યુનિટ્સને ચોવીસે કલાક કાર્યરત રાખવા માટે લઘુ પરમાણુ રિએક્ટર્સની (Miniature Reactors) અનિવાર્યતા ઊભી થઈ છે.
Nuclear Reactors On Moon – નાસાનો ‘લૂનર રિએક્ટર-૧’ અને રશિયા-ચીનનો ‘સેલેના’ પ્રોજેક્ટ
ચંદ્ર મિશન માટે અમેરિકી સ્પેસ એજન્સી નાસા (NASA) વર્ષ ૨૦૩૦ના અંત સુધીમાં ‘લૂનર રિએક્ટર-૧’ સ્થાપવાની દિશામાં કામ કરી રહી છે. આ રિએક્ટર ૨૦ કિલોવોટ ઊર્જા ઉત્પન્ન કરશે અને કોઈપણ માનવીય સમારકામ કે મેઇન્ટેનન્સ વિના પાંચ વર્ષ સુધી સતત કાર્યરત રહી શકે તેવી ક્ષમતા ધરાવશે. બીજી તરફ રશિયા અને ચીન સંયુક્ત રીતે ‘સેલેના’ (Selena Reactor) નામનો ૧૦ કિલોવોટ ક્ષમતા ધરાવતો ન્યુક્લિયર પ્રોજેક્ટ તૈયાર કરી રહ્યા છે, જે ૨૦૩૬ સુધીમાં સ્થાપિત કરવાનું લક્ષ્ય છે. આ રિએક્ટરોને પૃથ્વી પરથી રોબોટિક સ્પેસક્રાફ્ટ (Robotic Spacecraft) દ્વારા ચંદ્ર પર મોકલવામાં આવશે અને સપાટી પર સુરક્ષિત ઉતરાણ બાદ જ ચાલુ કરવામાં આવશે.
Nuclear Reactors On Moon – આઉટર સ્પેસ ટ્રીટી અને રેડિયેશન લીકેજના જોખમો
ચંદ્ર પર પરમાણુ પ્લાન્ટ્સના સંચાલન સાથે રેડિયોએક્ટિવ જોખમો (Radiation Risks) પણ જોડાયેલા છે. જોકે આંતરરાષ્ટ્રીય અવકાશ કાયદા ‘આઉટર સ્પેસ ટ્રીટી ૧૯૬૭’ (Outer Space Treaty 1967) હેઠળ કોઈ દેશ ચંદ્રની જમીન પર સાર્વભૌમ માલિકી હક દાવો કરી શકતો નથી, પરંતુ વૈજ્ઞાનિક અને શાંતિપૂર્ણ ઉદ્દેશ્યો માટે ત્યાં સાધનો સ્થાપવા અને કુદરતી સંસાધનોનું ખનન (Resource Mining) કરવા પર કોઈ પ્રતિબંધ નથી. ચંદ્ર પર એલ્યુમિનિયમ, ટાઈટેનિયમ અને સિલિકોન જેવા મૂલ્યવાન ખનિજો મેળવવા ઉપરાંત ભવિષ્યના મંગળ મિશન (Mars Mission) માટે ચંદ્રને લોન્ચપેડ બનાવવાની યોજનામાં આ ન્યુક્લિયર પ્રોજેક્ટ્સ નિર્ણાયક પરિબળ સાબિત થશે.
👉 આ સમાચાર વાચો:
Diwali Video Row ‘દિવાળીના પાઠ અમને ન શીખવો’ દિયા મિર્ઝાના ફટાકડા વિરોધી સંદેશ સામે ભાજપના આકરા પ્રહાર બાદ પાલિકાએ વીડિયો હટાવ્યો
