News Continuous Bureau | Mumbai
Constitution Preamble : નવી સંસદના પ્રથમ દિવસે 19 સપ્ટેમ્બરે તમામ સાંસદોને ભારતના બંધારણની નકલ ભેટમાં આપવામાં આવી હતી. હવે આ વિવાદ શરૂ થયો છે. કોંગ્રેસનો(Congress) આરોપ છે કે બંધારણની પ્રસ્તાવનામાંથી બિનસાંપ્રદાયિક અને સમાજવાદ શબ્દો ગાયબ છે. આ વિવાદ કોંગ્રેસ સાંસદ અધીર રંજન ચૌધરી સાથે શરૂ થયો હતો. આ પછી કોંગ્રેસના પૂર્વ અધ્યક્ષ સોનિયા ગાંધી, રાષ્ટ્રવાદી કોંગ્રેસ પાર્ટીના નેતા શરદ પવાર અને કમ્યુનિસ્ટ પાર્ટી ઓફ ઈન્ડિયા (CPI)ના નેતા વિનય વિશ્વમ સહિત ઘણા નેતાઓએ આનો વિરોધ કર્યો હતો. આ દરમિયાન સરકારે કહ્યું કે બંધારણની અસલ નકલ સાંસદોને આપવામાં આવી છે.
કાયદા મંત્રી અર્જુન રામ મેઘવાલે કહ્યું કે આ નકલમાં બંધારણની પ્રસ્તાવનાની મૂળ આવૃત્તિ છે. તેમણે કહ્યું કે આ શબ્દોને બંધારણમાં પાછળથી ઉમેરવામાં આવ્યા હતા, તેઓ તેમાં પહેલાથી હાજર નહોતા અને સાંસદોને બંધારણની અસલ નકલ એટલે કે સુધારા પહેલા આપવામાં આવી હતી. જો કે, વિપક્ષ પોતાની વાત પર અડગ છે અને અધીર રંજન ચૌધરીએ કહ્યું કે બંધારણની પ્રસ્તાવનાની નકલમાં બિનસાંપ્રદાયિક અને સમાજવાદ શબ્દોનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો નથી જે અમે નવા ભવનમાં લઈ ગયા હતા. તેને કુનેહપૂર્વક દૂર કરવામાં આવ્યો છે… આ ગંભીર બાબત છે અને અમે આ મુદ્દો ઉઠાવીશું.
બંધારણમાં આ શબ્દો ક્યારે આવ્યા?
પ્રસ્તાવના બંધારણની ફિલસૂફી અને હેતુને પ્રતિબિંબિત કરે છે. 26 નવેમ્બર, 1949 ના રોજ બંધારણ સભામાં બંધારણનો સ્વીકાર કરવામાં આવ્યો હતો. બંધારણ અને તેની પ્રસ્તાવનામાં સુધારાની જોગવાઈ છે, જે અંતર્ગત બંધારણમાં 100 થી વધુ વખત સુધારો કરવામાં આવ્યો છે. મહિલા અનામત માટે સરકાર દ્વારા રજૂ કરાયેલ નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ બિલને લાગુ કરવા માટે 128મો સુધારો કરવામાં આવશે. આ બિલ બુધવારે લોકસભામાં(loksabha) પસાર થઈ ગયું છે અને હવે રાજ્યસભામાં રજૂ કરવામાં આવશે. બંને ગૃહોમાં 128મો સુધારો પસાર થતાંની સાથે જ કાયદો બનાવવાની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ જશે. તે જ સમયે, કટોકટી દરમિયાન બંધારણની પ્રસ્તાવનામાં માત્ર એક જ વાર સુધારો કરવામાં આવ્યો હતો. આ સુધારો 1946માં તત્કાલિન વડાપ્રધાન ઈન્દિરા ગાંધીના કાર્યકાળ દરમિયાન બંધારણની પ્રસ્તાવનામાં કરવામાં આવ્યો હતો અને તેમાં બિનસાંપ્રદાયિક અને સમાજવાદ શબ્દો ઉમેરવામાં આવ્યા હતા. આ માટે 42મો સુધારો કરવામાં આવ્યો હતો. બંધારણમાં બિનસાંપ્રદાયિક શબ્દ ઉમેરવાનો હેતુ દેશમાં વિવિધ ધાર્મિક સમુદાયો વચ્ચે એકતા વધારવાનો હતો જેથી તમામ ધર્મોને એકસાથે ગણવામાં આવે અને કોઈ વિશેષ ધર્મની તરફેણ ન થાય. ઈન્દિરા ગાંધીની સમાજવાદ પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરવા માટે આ શબ્દ બંધારણમાં ઉમેરવામાં આવ્યો હતો.
આ સમાચાર પણ વાંચો : Port Security : પોર્ટ સુરક્ષા પડકારો અને પ્રતિભાવ પર ત્રણ દિવસીય વર્કશોપનું આયોજન કરવામાં આવ્યું..
ભાજપના સાંસદ રાકેશ સિંહા પ્રસ્તાવનામાંથી સમાજવાદ શબ્દ હટાવવાનો પ્રસ્તાવ લાવ્યા હતા.
બંધારણમાં ઉમેરાયેલા આ શબ્દોને લઈને ઈન્દિરા ગાંધીના ઈરાદા પર હંમેશા સવાલો ઉભા થયા છે. ઘણા લોકો માને છે કે ઈન્દિરાએ(Indira Gandhi) રાજકીય લાભ મેળવવા માટે બંધારણમાં બિનસાંપ્રદાયિક અને સમાજવાદ શબ્દો ઉમેર્યા હતા. ભારતીય જનતા પાર્ટી (BJP)ના નેતા સુબ્રમણ્યમ સ્વામીએ પણ સુપ્રીમ કોર્ટમાં અરજી દાખલ કરીને બંધારણમાંથી આ શબ્દો હટાવવાની માંગ કરી હતી. વિરોધીઓનું કહેવું છે કે ઈન્દિરા ગાંધી સરકારે ડાબેરી દળો અને રશિયાને આકર્ષવા માટે પ્રસ્તાવનામાં સમાજવાદ શબ્દ ઉમેર્યો હતો. પ્રસ્તાવનામાંથી આ શબ્દો દૂર કરવા માટે, એવી દલીલ પણ કરવામાં આવે છે કે બંધારણ સભાને તેની જરૂર જણાતી ન હતી. વર્ષ 2020માં ભાજપના સાંસદ રાકેશ સિંહા પ્રસ્તાવનામાંથી સમાજવાદ શબ્દ હટાવવાનો પ્રસ્તાવ લાવ્યા હતા.
બંધારણમાં આ શબ્દોની ક્યારથી થઈ શરુવાત?
ઇન્દિરા ગાંધીએ ‘ગરીબી દૂર કરો’ જેવા સૂત્રો સાથે સમાજવાદી અને ગરીબ તરફી સરકારની છબીના આધારે લોકોમાં તેમની છબી મજબૂત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો હતો. કટોકટી દરમિયાન તેમની સરકારે આ શબ્દને પ્રસ્તાવનામાં દાખલ કર્યો કે સોશિયાલિસ્ટ એ ભારતીય રાજ્યનું એક લક્ષ્ય અને દાર્શનિક છે.
જો કે, ભારત દ્વારા જે સમાજવાદની કલ્પના કરવામાં આવી હતી તે તત્કાલીન યુએસએસઆર અથવા ચીનનો સમાજવાદ ન હતો. તેમણે ભારતમાં ઉત્પાદનના તમામ માધ્યમોના રાષ્ટ્રીયકરણની કલ્પના કરી ન હતી. ઇન્દિરા ગાંધીએ પોતે સ્પષ્ટતા કરી હતી કે અમારી પાસે સમાજવાદની અમારી પોતાની બ્રાન્ડ છે, જે હેઠળ અમે ફક્ત તે જ ક્ષેત્રોનું રાષ્ટ્રીયકરણ કરીશું જ્યાં અમને જરૂર લાગે. તેમણે રેખાંકિત કર્યું કે માત્ર રાષ્ટ્રીયકરણ જ અમારા પ્રકારનો સમાજવાદ નથી.
