News Continuous Bureau | Mumbai
Hormuz Strait Crisis| અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા ભયાનક યુદ્ધનો અંત લાવવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે રાજદ્વારી વાટાઘાટો ચાલી રહી છે. આ દરમિયાન, વિશ્વના સૌથી વ્યૂહાત્મક અને મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ વેપાર માર્ગોમાંથી એક એવા ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’ (Strait of Hormuz) ને લઈને વૈશ્વિક સ્તરે એક નવી ચર્ચા અને વિવાદ છેડાયો છે. ઈરાને સંકેત આપ્યા છે કે તે હવે આ આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગ પરથી પસાર થતા વિદેશી જહાજો પાસેથી સીધો કોઈ “ટોલ” અથવા “ટ્રાન્ઝિટ ટેક્સ” નહીં વસૂલે. તેના બદલે તે પડોશી દેશ ઓમાન સાથે મળીને એક નવી વ્યાપારી વ્યવસ્થા લાગુ કરવા જઈ રહ્યું છે, જેના હેઠળ દરિયાઈ જહાજો પાસેથી સુરક્ષા અને નેવિગેશન જેવી સેવાઓના બદલામાં મોટી ‘સર્વિસ ફી’ વસૂલવામાં આવશે.
ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયે આપી સ્પષ્ટતા
ઈરાનના નાયબ વિદેશ મંત્રી કાઝેમ ગરીબાબાદીએ આ આર્થિક યોજના અંગે સત્તાવાર સ્પષ્ટતા આપતાં જણાવ્યું છે કે, તેમનો દેશ આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા મુજબ કોઈ જહાજ પાસેથી માત્ર પસાર થવાના અધિકાર (રાઈટ ઓફ ટ્રાન્ઝિટ) ના બદલામાં ટેક્સ લેવા નથી માંગતો. તેમણે સાફ કર્યું કે આ પ્રસ્તાવિત ફી માત્ર એ સેવાઓ માટે હશે જે ઈરાન અને ઓમાન સંયુક્ત રીતે આ દરિયાઈ પટ્ટીમાં પૂરી પાડશે. આ સેવાઓમાં જહાજોને નેવિગેશન સપોર્ટ આપવો, સર્ચ એન્ડ રેસ્ક્યુ ઓપરેશન (બચાવ કામગીરી) ચલાવવી, દરિયાઈ સુરક્ષા પ્રદાન કરવી અને ઓઇલ લીકેજ કે પ્રદૂષણની સ્થિતિમાં પર્યાવરણનું રક્ષણ કરવું વગેરે સામેલ છે. ગરીબાબાદીના મતે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ સંપૂર્ણપણે ઈરાન અને ઓમાનના પ્રાદેશિક જળક્ષેત્રમાં આવતું હોવાથી આંતરરાષ્ટ્રીય દરિયાઈ કાયદા હેઠળ બંને દેશોને તેના વ્યવસ્થાપનનો કાનૂની અધિકાર છે.
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે આર્થિક યુદ્ધ
વાસ્તવમાં આ વિવાદની શરૂઆત મે ૨૦૨૬ માં થઈ હતી, જ્યારે ઈરાની સંસદની રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા સમિતિએ એક કડક દરખાસ્ત મંજૂર કરી હતી. જેમાં અમેરિકા અને ઈઝરાયેલ સાથે જોડાયેલા તેલના ટેન્કરો પર ૨૦ લાખ ડોલર સુધીનો ભારે ટ્રાન્ઝિટ ટેક્સ લગાવવાની જોગવાઈ હતી. આ દરખાસ્તની વૈશ્વિક સ્તરે તીવ્ર આલોચના થઈ અને તેને આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર માટે મોટો ખતરો ગણાવાયો હતો. ભારે દબાણ બાદ ઈરાને પોતાનું વલણ બદલ્યું છે. ટીકાકારોનું માનવું છે કે ઈરાને માત્ર ટોલ ટેક્સનું નામ બદલીને તેને ‘સર્વિસ ફી’ (Service Fee) નું નવું પેકેજિંગ આપ્યું છે. અહેવાલો અનુસાર, વર્તમાન તણાવ શરૂ થયા પછી કેટલાક મોટા તેલ ટેન્કરો પાસેથી ૨૦ લાખ ડોલર જેટલી માતબર રકમ વસૂલવામાં પણ આવી છે અને આ તમામ આર્થિક લેવડદેવડ ચાઈનીઝ ચલણ યુઆન (Yuan) માં કરવામાં આવી હતી.
અમેરિકાએ PGSA સંસ્થા પર મૂક્યો પ્રતિબંધ
આ આખી વ્યવસ્થા પર કડક નજર રાખવા માટે ઈરાને ‘પર્શિયન ગલ્ફ સ્ટ્રેટ ઓથોરિટી’ (PGSA) નામની એક નવી સંસ્થાની સ્થાપના કરી છે. જો કે, અમેરિકાએ આ સંસ્થાને ઈરાનની સૈન્ય પાંખ ઇસ્લામિક રિવોલ્યુશનરી ગાર્ડ કોર્પ્સ (IRGC) નું આર્થિક મોરચો ગણાવીને તેની પર ૨૭ મે ૨૦૨૬ ના રોજ આકરા આતંકવાદ વિરોધી પ્રતિબંધો (Sanctions) લાદી દીધા છે. અમેરિકી નાણા મંત્રાલયે ચેતવણી આપી છે કે જે પણ વૈશ્વિક શિપિંગ કંપની કે બેંક આ PGSA સંસ્થા સાથે કોઈ પણ પ્રકારનો આર્થિક વ્યવહાર કરશે, તેની સામે કાયદેસરની કડક કાર્યવાહી કરવામાં આવશે. બીજી તરફ ઓમાન (Oman) આ સમગ્ર મામલે અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે મધ્યસ્થીની ભૂમિકા ભજવી રહ્યું છે. ઓમાને સ્પષ્ટ કર્યું છે કે તે કોઈ પણ ગેરકાનૂની ટોલ ટેક્સ પ્રણાલીનું સમર્થન નથી કરતું, પરંતુ સંયુક્ત રાષ્ટ્રની આંતરરાષ્ટ્રીય મેરીટાઇમ ઓર્ગેનાઇઝેશન (IMO) ની ગાઇડલાઇન્સ મુજબ દરિયાઈ માર્ગોની સ્વતંત્ર અવરજવર માટે કટિબદ્ધ છે.
👉 આ સમાચાર વાચો:
Karnataka Politics। કર્ણાટક રાજકારણમાં મોટો ભૂકંપ! ખાતા વહેંચણીથી નારાજ વરિષ્ઠ મંત્રી રામલિંગા રેડ્ડીનું રાજીનામું, સરકાર સંકટમાં?
