News Continuous Bureau | Mumbai
બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી જ્યારે દુનિયાની અર્થવ્યવસ્થા પડી ભાંગી હતી, ત્યારે અમેરિકા એકમાત્ર એવો દેશ હતો જેની પાસે ૨૨,૦૦૦ ટન સોનું જમા હતું. બ્રિટિશ પાઉન્ડની નબળી સ્થિતિને કારણે, વૈશ્વિક વેપાર માટે એક નવા ચલણની જરૂરિયાત ઊભી થઈ. આ સમયે, વોશિંગ્ટનમાં યોજાયેલી એક બેઠકમાં અમેરિકાએ અન્ય દેશોને ડોલરમાં વેપાર કરવાની દરખાસ્ત મૂકી. આ સમજૂતી હેઠળ, $૩૫ ના બદલામાં ૨૮ ગ્રામ સોનું આપવાનું નક્કી થયું. આનાથી બધા દેશો ખુશ થયા અને ડોલર ધીમે ધીમે એક આંતરરાષ્ટ્રીય ચલણ બની ગયો.
ડોલરનું વર્ચસ્વ જાળવી રાખવા અમેરિકાની વ્યૂહરચના*
૧. નિક્સનનો નિર્ણય અને ગોલ્ડ સ્ટાન્ડર્ડનો અંત:
૧૫ ઓગસ્ટ ૧૯૭૧ના રોજ, અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ રિચર્ડ નિક્સને અચાનક જાહેરાત કરી કે હવે ડોલરના બદલામાં સોનું આપવામાં આવશે નહીં. આ એક મોટો આંચકો હતો, કારણ કે દુનિયાના દરેક દેશ પાસે મોટી માત્રામાં ડોલર હતા, અને તેઓ તેને રદ કરી શકતા નહોતા. આ પછી ડોલર બચાવવો એ અમેરિકા કરતાં દુનિયા માટે મોટી સમસ્યા બની ગઈ.
૨. પેટ્રોડોલર પદ્ધતિ:
આ જ સમયગાળા દરમિયાન, અરબ દેશોમાં તેલ શોધાયું. આ દેશોમાં રાજપરિવારનું શાસન હતું અને તેમને ક્રાંતિનો સતત ડર હતો. અમેરિકાએ તેમને સુરક્ષા પ્રદાન કરી અને તેના બદલામાં ખાતરી કરી કે તેઓ માત્ર ડોલરમાં જ તેલ વેચશે. આના કારણે અન્ય દેશોને તેલ ખરીદવા માટે ડોલર રિઝર્વ રાખવાની ફરજ પડી, જેનાથી ડોલરનું વર્ચસ્વ વધુ મજબૂત બન્યું.
૩. SWIFT પદ્ધતિમાં ડોલરનો પ્રભુત્વ:
બેંકિંગ પદ્ધતિમાં પણ અમેરિકાએ પોતાનો પ્રભુત્વ જાળવી રાખ્યો. SWIFT પદ્ધતિ દ્વારા પૈસા મોકલતી વખતે, જો બે બેંકો એકબીજાને જાણતી ન હોય, તો પૈસા પહેલા અમેરિકન બેંકમાં જાય છે અને ત્યાંથી ગંતવ્ય બેંકમાં જાય છે. આ પ્રક્રિયામાં પણ ડોલરની મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા રહે છે.
આ સમાચાર પણ વાંચો : India Diplomatic Response: ટ્રમ્પના ૨૫% ટેરિફ સામે ભારતની કૂટનીતિ: વ્યાપક વિશ્લેષણ અને અમેરિકાને પણ થનારું નુકસાન
UPI અને ભારતનું હિત
ભારતની UPI પદ્ધતિએ આ SWIFT પદ્ધતિને પડકારી છે, કારણ કે તે દેશોને ડોલરનો ઉપયોગ કર્યા વગર સીધા વ્યવહારો કરવાની મંજૂરી આપે છે. આથી જ અમેરિકા રાજકીય હસ્તક્ષેપ કરીને UPI જેવી પદ્ધતિઓનો વિરોધ કરે છે. સદ્દામ હુસૈનને પણ ડોલરને પડકારવા બદલ જ સત્તા પરથી હટાવવામાં આવ્યા હતા.
અમેરિકન નેતાઓના નિર્ણયો:
આ લેખ સ્પષ્ટ કરે છે કે ટ્રમ્પ હોય, બાઈડેન હોય, ઓબામા હોય કે બુશ, દરેક રાષ્ટ્રપતિએ હંમેશા અમેરિકાના હિતમાં જ નિર્ણયો લીધા છે, ભારતના હિતમાં નહીં. તેથી, આપણે કોઈ પણ અમેરિકન નેતાના પ્રશંસક બનવાને બદલે માત્ર આપણા દેશના હિતો પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવું જોઈએ. ભારત સરકાર પણ આરબ દેશો સાથે સંબંધો સુધારીને અને UPI ને ત્યાં સુધી વિસ્તારવાની કોશિશ કરી રહી છે. આ કૂટનીતિનો એક ભાગ છે.
