News Continuous Bureau | Mumbai
Aurangzeb Ban On Diwali Firecrackers ભારતીય ઇતિહાસમાં મુઘલ બાદશાહ ઔરંગઝેબનું (Mughal Emperor Aurangzeb) શાસન તેના કટ્ટર ધાર્મિક અને રાજકીય નિર્ણયો માટે વિશેષ ચર્ચામાં રહ્યું છે. પોતાના શાસનકાળના આઠમાનવમા વર્ષ દરમિયાન એટલે કે એપ્રિલ ૧૬૬૭માં ઔરંગઝેબે એક શાહી ફરમાન (Royal Decree) બહાર પાડીને દિવાળી અને જાહેર ઉત્સવોમાં દારૂગોળો તેમજ આતશબાજી કરવા પર કડક પ્રતિબંધ લાદી દીધો હતો. ઐતિહાસિક દસ્તાવેજો અને દરબારી નોંધો અનુસાર, સુરક્ષા વ્યવસ્થા, શરિયા નિયમો અને જાહેર બજારોમાં દારૂગોળાના વેચાણને અટકાવવા આ નિર્ણય લેવાયો હતો. જોકે, આવા કડક સરકારી પ્રતિબંધો છતાં સામાન્ય જનતાએ પોતાની સનાતન પરંપરા અને દીપોત્સવની (Festival of Lights) પવિત્રતાને ઘરોમાં માટીના દીવા પ્રગટાવીને અડગ રીતે જીવંત રાખી હતી.
Aurangzeb Ban On Diwali Firecrackers – ૧૬૬૭નું શાહી ફરમાન અને આતશબાજી પર પ્રતિબંધના મુખ્ય કારણો
સમકાલીન મુઘલ અખબાર અને ઐતિહાસિક નોંધો અનુસાર, ૯ એપ્રિલ ૧૬૬૭ના રોજ જાહેર કરાયેલા આદેશમાં બજારો અને જાહેર માર્ગો પર દારૂગોળાથી (Gunpowder) બનતી આતશબાજી કરવા સામે મનાઈ ફરમાવવામાં આવી હતી. ઔરંગઝેબે સત્તા સંભાળ્યા બાદ અગાઉના શાસકોના સમયથી ચાલતી અનેક દરબારી પ્રથાઓ બંધ કરાવી હતી અને કટ્ટર રૂઢિચુસ્ત નિયમો લાગુ કર્યા હતા. આ પ્રતિબંધ પાછળ ધાર્મિક વલણ ઉપરાંત બજારોમાં આગ લાગવાની સુરક્ષા ચિંતાઓ (Fire Safety) અને સેના સિવાય સામાન્ય લોકો પાસે ગનપાઉડરનો મોટો જથ્થો એકઠો ન થાય તેવી વહીવટી તકેદારી પણ કારણભૂત માનવામાં આવતી હતી.
Aurangzeb Ban On Diwali Firecrackers – દીપ પ્રજ્વલન, મહાલક્ષ્મી પૂજન અને ઘરોમાં પરંપરાગત ઉજવણી
આતશબાજી પર મુઘલ દરબારે પાબંધી મૂકી હોવા છતાં દિવાળીની મૂળ આધ્યાત્મિક ભાવના પર તેની કોઈ નકારાત્મક અસર પડી નહોતી. ભારતીય સંસ્કૃતિમાં ફટાકડા એ મધ્યકાલીન યુગમાં ઉમેરાયેલું અંગ હતું, જ્યારે દિવાળીનું વાસ્તવિક હાર્દ હંમેશા દીપોત્સવ (Lighting of Diyas) રહ્યું છે. હિન્દુ પરિવારોએ પોતાના ઘરો, આંગણાં અને ધાર્મિક સ્થળો પર સરસવના તેલ અને શુદ્ધ ઘીના માટીના દીવાઓ પ્રગટાવીને અંધકાર પર પ્રકાશના વિજયનો સંદેશ આપ્યો હતો. ઘરોની અંદર શાસ્ત્રોક્ત વિધિથી ચોપડા પૂજન (Ledger Worship), મહાલક્ષ્મી પૂજન, રંગોળી અને પારંપરિક વાનગીઓની વહેંચણી નિર્વિઘ્નપણે ચાલુ રહી હતી.
Aurangzeb Ban On Diwali Firecrackers – મુઘલ નિયંત્રણ બહારના રજવાડાં અને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં ભવ્ય મહોત્સવ
દિલ્હી અને આગ્રા જેવા મોટા મુઘલ વહીવટી મથકો સિવાય દૂર-સુદૂરના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં શાહી ફરમાનોનો કડક અમલ કરાવવો મુઘલ અમલદારો માટે વ્યવહારિક રીતે અશક્ય હતો. વધુમાં, રાજપૂતાના (Rajasthan), બુંદેલખંડ, દક્ષિણ ભારત અને ઉભરી રહેલા મરાઠા સામ્રાજ્યના સ્વતંત્ર કે અર્ધ-સ્વતંત્ર પ્રદેશોમાં મુઘલ નિયમો લાગુ થતા નહોતા. ત્યાંના સ્થાનિક શાસકો અને પ્રજાજનોએ કોઈપણ રોકટોક વિના પરંપરાગત ઉત્સાહ, રોશની અને સ્થાનિક આતશબાજી સાથે દિવાળીનો ભવ્ય તહેવાર ઉજવ્યો હતો, જે સાબિત કરે છે કે બાહ્ય અવરોધો સનાતન આસ્થાના પ્રવાહને ક્યારેય રોકી શક્યા નથી.
👉 આ સમાચાર વાચો:
Sanjay Gupta Passes Away ‘કાંટે’ અને ‘કાબિલ’ ફેમ ડિરેક્ટર સંજય ગુપ્તાનું આકસ્મિક અવસાન, બોલિવૂડ સ્તબ્ધ
