News Continuous Bureau | Mumbai
Makar Sankranti આજે 15 જાન્યુઆરી 2026 ના રોજ દેશભરમાં મકર સંક્રાંતિનો તહેવાર મનાવવામાં આવી રહ્યો છે. આ તહેવારનું નામ લેતા જ તલ-ગોળની મીઠાશ અને ઘીથી લથપથ ગરમાગરમ ખીચડીની સુગંધ મનમાં તાજી થઈ જાય છે. ઉત્તર ભારતથી લઈને ગુજરાત સુધી આ દિવસે ખીચડી ખાવાની પરંપરા સદીઓથી ચાલી આવે છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આ દિવસે લગભગ દરેક ઘરમાં રોટલી બનાવવાનું કેમ ટાળવામાં આવે છે? તેની પાછળ માત્ર ધાર્મિક માન્યતા જ નહીં, પરંતુ વિજ્ઞાન અને આયુર્વેદ પણ છુપાયેલું છે. મકર સંક્રાંતિના તહેવારને ‘ખીચડી પર્વ’ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. આ દિવસે દાળ અને ચોખાનું દાન કરવાનું અને તેમાંથી બનાવેલી ખીચડી ખાવાનું વિશેષ મહત્વ છે. ખીચડીમાં જે ચોખા અને દાળ વપરાય છે તે નવી કાપણી કરાયેલી ફસલમાંથી આવે છે, જે પ્રકૃતિ પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરવાનો એક રસ્તો છે. પરંતુ આ દિવસે રોટલી કેમ નથી બનતી? તે જાણવું ખૂબ જ રસપ્રદ છે.
બદલાતી ઋતુ અને પાચનતંત્રનો ખેલ
મકર સંક્રાંતિના દિવસે સૂર્ય ઉત્તરાયણ થાય છે અને ઋતુમાં પરિવર્તન શરૂ થાય છે. કડકડતી ઠંડી ધીમે ધીમે ઓછી થાય છે અને વસંતનું આગમન થાય છે. આયુર્વેદ મુજબ, ઋતુ સંધિ (બે ઋતુઓનું મિલન) સમયે આપણું પાચનતંત્ર સંવેદનશીલ હોય છે. ખીચડી એ હળવો ખોરાક છે જે સરળતાથી પચી જાય છે અને શરીરને ત્વરિત ઉર્જા આપે છે. રોટલી પચવામાં ભારે હોય છે, તેથી આ બદલાતા હવામાનમાં શરીરને સપોર્ટ કરવા માટે રોટલીની જગ્યાએ ખીચડીને પ્રાધાન્ય આપવામાં આવે છે.
તવા (Griddle) પર શેકાતી રોટલી કેમ ટાળવામાં આવે છે?
ધાર્મિક માન્યતાઓ અને જૂના રિવાજો મુજબ, મકર સંક્રાંતિ નવી શરૂઆતનો તહેવાર છે. રોટલી સીધી તવાની તેજ આંચ પર શેકવામાં આવે છે, જ્યારે ખીચડી ધીમા તાપે અને પાણીના બાષ્પીભવન સાથે તૈયાર થાય છે. પ્રાચીન સમયમાં માનવામાં આવતું હતું કે શુભ તહેવારો પર એવા પકવાન બનાવવા જોઈએ જે શાંતિથી અને ઉકાળીને બનેલા હોય. આ ઉપરાંત, આ દિવસે તવા (લોઢી) ચઢાવવાને બદલે મોટા તપેલા કે વાસણો ચઢાવવાની પરંપરા છે જેથી નવી ફસલના ચોખા અને દાળનો સદુપયોગ થઈ શકે.
આ સમાચાર પણ વાંચો : Air India Iran Flight Alert: ઈરાને એરસ્પેસ બંધ કરતા એર ઈન્ડિયાની અનેક ફ્લાઈટ્સ ડાયવર્ટ; મુસાફરો માટે નવી ગાઈડલાઈન જાહેર, જાણો વિગત
કોઈ કડક નિયમ નથી, માત્ર એક સુંદર પરંપરા
જોકે, આજે પણ ઘણા ઘરોમાં રોટલી બનતી હોય છે, પરંતુ પરંપરા જાળવી રાખવા માટે ખીચડી ચોક્કસ બને છે. તેલ અને ઘી વગરની સાદી રોટલી કરતા તલ, ગોળ અને ઘીથી ભરપૂર ખીચડી આ તહેવારની અસલી ઓળખ છે. આ દિવસે ખીચડી માત્ર સ્વાદ માટે જ નહીં, પણ સૂર્ય અને શનિ દેવને પ્રસન્ન કરવા માટે પણ ખાવામાં આવે છે, કારણ કે ચોખાને સૂર્ય અને દાળને શનિનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
