News Continuous Bureau | Mumbai
Ceiling Fan Science। ઉનાળામાં પંખા સતત ચાલતા હોય છે, છતાં તેના બ્લેડના કિનારે કાળી ધૂળની એક જાડી પરત જામી જાય છે. ઘણાને આ પ્રશ્ન થાય છે કે, પંખો આટલી તેજ ગતિએ ફરતો હોવા છતાં ધૂળને દૂર ફેંકવાને બદલે તેને કેમ પકડી રાખે છે? આ પાછળનું રહસ્ય ભૌતિક વિજ્ઞાન (Physics) ના બે મુખ્ય સિદ્ધાંતોમાં છુપાયેલું છે.
સ્ટેટિક ઇલેક્ટ્રિસિટી
જ્યારે પંખો તેજ ગતિએ હવામાં ફરે છે, ત્યારે તેના બ્લેડ હવામાં રહેલા કણો સાથે ઘર્ષણ (Friction) કરે છે. આ ઘર્ષણને કારણે પંખાના કિનારે એક ઇલેક્ટ્રિક ચાર્જ ઉત્પન્ન થાય છે, જેને ‘સ્ટેટિક ઇલેક્ટ્રિસિટી’ કહેવાય છે. હવામાં તરતા ધૂળના કણો પણ પોતે ઇલેક્ટ્રિક ચાર્જ ધરાવતા હોય છે. પરિણામે, જેવું ધૂળનું કણ પંખાના સંપર્કમાં આવે છે, તે ચુંબકની જેમ બ્લેડ સાથે ચોંટી જાય છે. આ જ કારણ છે કે પંખાના વચ્ચેના ભાગ કરતા તેના કિનારે ધૂળ વધારે જમા થાય છે.
બાઉન્ડ્રી લેયર ઇફેક્ટ
આ પાછળનું બીજું મુખ્ય કારણ ‘ફ્લુઈડ ડાયનેમિક્સ’ નો બાઉન્ડ્રી લેયર ઇફેક્ટ છે. પંખો જ્યારે ફરે છે, ત્યારે તેના બ્લેડની બિલકુલ નજીક હવાનું એક પાતળું પડ સ્થિર રહે છે, જેને ‘બાઉન્ડ્રી લેયર’ કહેવામાં આવે છે. આ પડમાં હવાની ગતિ લગભગ શૂન્ય હોય છે. ધૂળના નાના કણો આ સ્થિર પડમાં ફસાઈ જાય છે, જ્યાં પંખાની સેન્ટ્રીફ્યુગલ ફોર્સ (બહાર તરફ ધકેલતું બળ) પણ તેમને હટાવી શકતી નથી. સમય જતાં આ કણો એકબીજા પર જમા થઈને ધૂળની જાડી પરત બની જાય છે.
ભેજ અને ચીકાશની અસર
ભારતીય વાતાવરણમાં ભેજનું પ્રમાણ વધારે હોવાથી ધૂળ જામવાની પ્રક્રિયા ઝડપી બને છે. ભેજને કારણે ધૂળના કણો ચીકણા બની જાય છે, જે ચાર્જ્ડ બ્લેડ સાથે અત્યંત મજબૂતીથી ચોંટી જાય છે. આ કારણે પંખો ફૂલ સ્પીડમાં હોવા છતાં પણ ધૂળ ત્યાંથી હલી શકતી નથી. આમ, તમારી સીલિંગ ફેનની સફાઈ કરવી એ માત્ર સ્વચ્છતા નથી, પણ વિજ્ઞાનના નિયમોને અમલમાં મૂકવાની જરૂરિયાત છે.
👉 આ સમાચાર વાચો:
Snake Safety। સાપને ઘરની તરફ ખેંચે છે આ 5 વસ્તુઓ જો તમારા આંગણામાં પણ હોય તો સાવધાન થઈ જજો!
