News Continuous Bureau | Mumbai
Vasuki Indicus : સ્કૂલ બસ કરતા લાંબો સાપ! વૈજ્ઞાનિકોએ એક મોટી શોધ કરી છે. ગુજરાત ( Gujrat ) ના કચ્છ ( Kutch ) માં અત્યાર સુધીના સૌથી લાંબા સાપના અવશેષો મળી આવ્યા છે. આ એ જ સાપ છે જેનો ઉલ્લેખ સમુદ્ર મંથનમાં જોવા મળે છે. તેની મદદથી મંદાર પર્વતને મંથન ચક્રની જેમ ફેરવવામાં આવ્યો. જેના કારણે સમુદ્રમાંથી અમૃત અને ઝેર જેવી ઘણી મહત્વપૂર્ણ વસ્તુઓ બહાર આવી. લગભગ પાંચ કરોડ વર્ષ પહેલા ભારતમાં એક સાપ ફરતો હતો જે બસ કરતા લાંબો હતો. આ સાપ એટલો વિશાળ હતો કે આજના સૌથી મોટા અજગર અને એનાકોન્ડા પણ તેની સામે બાળક જેવો દેખાતો હશે. વૈજ્ઞાનિકોએ તેને ‘વાસુકી ઈન્ડીકસ‘ નામ આપ્યું છે. વૈજ્ઞાનિકોએ આ નામથી બતાવ્યું છે કે આ સાપ ફક્ત ભારતમાં જ જોવા મળે છે અને તે ભગવાન શિવના નાગરાજ જેટલો શક્તિશાળી અને વિશાળ હતો.
ઉત્તરાખંડના રૂરકીમાં ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ટેક્નોલોજી (IIT) ના વૈજ્ઞાનિકોએ દાવો કર્યો છે કે હવે લુપ્ત થઈ ગયેલો આ સાપ કદાચ વિશ્વના સૌથી લાંબા સાપમાંનો એક હતો. આજના 6 મીટર (20 ફૂટ) એનાકોન્ડા અને અજગર આની સરખામણીમાં કંઈ નહોતા. આ સંશોધન અહેવાલ તાજેતરમાં ‘સાયન્ટિફિક રિપોર્ટ્સ’ નામની જર્નલમાં પ્રકાશિત થયો છે.
Vasuki Indicus અગાઉના વૈજ્ઞાનિકો મગર માનતા હતા
વર્ષ 2005માં, ઉત્તરાખંડ ( Uttarakhand ) ના રૂરકી માં ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ટેકનોલોજી (IIT) ના વૈજ્ઞાનિકોને ગુજરાતના કચ્છમાં કોલસાની ખાણમાંથી 27 મોટા હાડપિંજરના ટુકડા મળ્યા હતા. કેટલાંક હાડકાં એક સાથે જોડાયેલાં પણ જોવા મળ્યાં હતાં. ત્યારથી અત્યાર સુધી આ અવશેષોને વિશાળ મગર જેવા જીવના અવશેષો માનવામાં આવતા હતા. પરંતુ હવે વૈજ્ઞાનિકોએ ખુલાસો કર્યો છે કે તે ખરેખર વિશ્વમાં જોયેલા સૌથી મોટા સાપમાંનો એક હતો. અભ્યાસ જણાવે છે કે આ હાડપિંજરના ટુકડાઓ સંપૂર્ણ વિકસિત પુખ્ત સાપના છે. વૈજ્ઞાનિકોનું કહેવું છે કે આટલો મોટો સાપ કેવી રીતે અસ્તિત્વમાં હોઈ શકે તેના ઘણા કારણો હોઈ શકે છે. શક્ય છે કે તે સમયે વાતાવરણ તેમના માટે ખૂબ જ અનુકૂળ હોય, ખાવા માટે પુષ્કળ ખોરાક હોય અને પછી કદાચ તેમનો શિકાર કરવા માટે કોઈ ન હોય.
રસપ્રદ વાત એ છે કે વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે આ સાપની ઉત્પત્તિ ભારત ( India ) માં જ થઈ હોવી જોઈએ. લાખો વર્ષો પહેલા, આ સાપની પ્રજાતિ દક્ષિણ યુરેશિયા થઈને ઉત્તર આફ્રિકા પહોંચી હશે. આ સાપ એવા સમયે રહેતા હતા જ્યારે પૃથ્વીનું વાતાવરણ ગરમ હતું, એટલે કે સરેરાશ તાપમાન 28 ડિગ્રી સેલ્સિયસની આસપાસ હશે. આટલો મોટો સાપ ફક્ત આવા ગરમ વાતાવરણમાં જ જીવી શકે છે, જેમ કે તે લાખો વર્ષો પહેલા રહેતો હતો.
Vasuki Indicus સંશોધનમાં વૈજ્ઞાનિકોને શું મળ્યું?
આ રિપોર્ટ લુપ્ત થઈ ગયેલા સાપ ‘Madtsoideae’ના વિશેષ જૂથ વિશે છે. એવો દાવો કરવામાં આવે છે કે લગભગ 100 મિલિયન વર્ષો પહેલા ક્રેટેસિયસ સમયગાળાના અંતથી પ્લેઇસ્ટોસીન સમયગાળા સુધી આ સાપ પૃથ્વી પર જોવા મળ્યા હતા. તેઓ મુખ્યત્વે ગોંડવાના ખંડમાં રહેતા હતા (ખૂબ જૂનો ખંડ જે પાછળથી અલગ ખંડોમાં તૂટી ગયો હતો). ક્રેટેસિયસના અંતમાં સમયગાળા દરમિયાન, આ સાપ મેડાગાસ્કર, દક્ષિણ અમેરિકા, ભારત, આફ્રિકા અને યુરોપના દ્વીપસમૂહમાં જોવા મળ્યા હતા. પરંતુ પછીના સમયમાં તેઓ માત્ર ઉત્તર આફ્રિકા, દક્ષિણ અમેરિકા, ભારત અને ઑસ્ટ્રેલિયા સુધી મર્યાદિત રહ્યા.
આ સમાચાર પણ વાંચો : Manipur firing: મણિપુરમાં ચાલું મતદાને ફાયરિંગ, મતદારોમાં મચી નાસભાગ; જુઓ વિડીયો..
Vasuki Indicus મેડસોઇડ સાપનો ઇતિહાસ
મેડસોઇડી સાપ પ્રાચીન સમયમાં પૃથ્વી પર જોવા મળતા હતા. હવે તેમના અવશેષો વિવિધ ખંડોમાં જોવા મળે છે. વૈજ્ઞાનિકો એ સમજવાની કોશિશ કરી રહ્યા છે કે આ સાપ એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ કેવી રીતે પહોંચ્યા, અને અમુક જગ્યાએ કેવી રીતે લુપ્ત થઈ ગયા. હવે આ નવા સાપ ‘વાસુકી ઇન્ડિકસ’ની શોધ સાથે આ રહસ્ય વધુ જટિલ બની ગયું છે. આ સાપ ભારતના એક જૂના મેડસોઇડિયા સાપ અને ઉત્તર આફ્રિકામાં જોવા મળતા એક પ્રકારના સાપ સાથે ગાઢ સંબંધ ધરાવે છે. આનાથી પ્રશ્ન થાય છે કે શું લાખો વર્ષો પહેલા ભારત અને આફ્રિકા વચ્ચે ખરેખર કોઈ જમીની માર્ગ હશે જેના દ્વારા આ સાપ એક જગ્યાએથી બીજી જગ્યાએ જઈ શકે?
Vasuki Indicus અન્ય સાપથી વાસુકી કેવી રીતે અલગ ?
સાપના હાડકામાં કેટલાક ખાસ નિશાન જોવા મળ્યા છે જે તેને અન્ય સાપ કરતા અલગ બનાવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, આ સાપના કરોડરજ્જુના હાડકાં વચ્ચે નાના ખાડાઓ દેખાય છે, જે મોટાભાગે માત્ર મેડસોઇડી સાપમાં જ જોવા મળે છે. તેનો આકાર મેડસોઇડી સાપ જેવો છે. આ સાપમાં કેટલાક ખાસ અંગો જોવા મળ્યા નથી જે અન્ય સાપમાં જોવા મળે છે. આ તેને વધુ અલગ બનાવે છે. વૈજ્ઞાનિકો 22 હાડકાને કરોડરજ્જુના આગળના ભાગ સાથે જોડાયેલા ગણાવી રહ્યા છે કારણ કે તેમાં કોઈ ખાસ નિશાન જોવા મળ્યા નથી જે કરોડના પાછળના ભાગમાં હોય છે. સૌથી અલગ બાબત એ છે કે તેના હાડકા અસાધારણ રીતે મોટા હોય છે. અત્યાર સુધી જોવા મળતા અન્ય કોઈ મેડસોઈડ સાપમાં આનાથી મોટું હાડકું નહોતું. તેમની કરોડરજ્જુનો આકાર કોદાળી જેવો હોય છે. કરોડરજ્જુની નીચેના હાડકાનો અમુક ભાગ સંપૂર્ણ રીતે વિકસિત નથી જે તેને વધુ અલગ બનાવે છે. આ સાપની કરોડરજ્જુ નીચે એક ભાગની કિનારી તીક્ષ્ણ હોય છે.
Vasuki Indicus વાસુકી ઈન્ડીકસ કેટલો ઊંચો હતો?
વાસુકી ઇન્ડિકસની લંબાઈનો અંદાજ કાઢવા વૈજ્ઞાનિકોએ તેની કરોડરજ્જુના સૌથી મોટા હાડકાંનો નજીકથી અભ્યાસ કર્યો હતો. તેમણે વિવિધ પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરીને કેટલીક ગણતરીઓ કરી. પ્રથમ પદ્ધતિમાં, પાછળના કરોડરજ્જુના બે ભાગો વચ્ચેની પહોળાઈને આધાર તરીકે ગણવામાં આવી હતી. બીજી પદ્ધતિમાં, કરોડરજ્જુના આગળના બે ભાગો વચ્ચેની પહોળાઈને આધાર તરીકે ગણવામાં આવી હતી. આ સંશોધનમાં, સૌથી મોટા હાડકાનો ઉપયોગ કરીને બંને પદ્ધતિઓનો ઉપયોગ કરીને ઊંચાઈનો અંદાજ કાઢવામાં આવ્યો હતો.
અગાઉના અંદાજો સૂચવે છે કે વાસુકી 10.9 મીટર અને 12.2 મીટરની વચ્ચે ઊંચો હશે. બીજી પદ્ધતિના આધારે, એવો અંદાજ છે કે તેની લંબાઈ 14.5 મીટરથી 15.2 મીટરની વચ્ચે હશે. જો કે, આ પરિણામોને સંપૂર્ણપણે સાચા ગણી શકાય નહીં કારણ કે વૈજ્ઞાનિકોને કરોડરજ્જુના કેટલાક ભાગો મળ્યા નથી. ઉપરાંત, તે જાણી શકાયું નથી કે મેડસોઇડી સાપની કરોડરજ્જુમાં કેટલો તફાવત હતો તેથી અત્યાર સુધીના અંદાજો સૂચવે છે કે વાસુકી ઇન્ડિકસ એક વિશાળ સાપ હતો અને તે અત્યાર સુધીના સૌથી મોટા સાપમાંનો એક હતો.
