News Continuous Bureau | Mumbai
Deendayal Upadhyaya death anniversary:આજે ભલે સ્વતંત્ર ભારત આઝાદીનાં અમૄતકાળના યુગના ઉંબરે ઊભું છે, પણ સમગ્ર વિશ્વ અનિશ્ચિતતાના માર્ગ પર ઊભું છે. આ હકીકત વચ્ચે પણ ભારતે હંમેશા સૌને સમાવવાની અને પ્રકૃતિ-કેન્દ્રિત પ્રગતિ પ્રાપ્ત કરવાનો માર્ગ અપનાવ્યો છે, તેથી જ ભારત આજે સમગ્ર વિશ્વ માટે લાંબાગાળાનાં વિકાસનું આદર્શ મોડેલ સાબિત થઇ રહ્યું છે. પશ્ચિમી સંસ્કૃતિ પ્રકૃતિને ફક્ત એક સંસાધન તરીકે જુએ છે પરંતુ તેમની પાસે આજની સમસ્યાઓના જવાબો નથી. સમાજવાદ, સામ્યવાદ અને મૂડીવાદ જેવી વિચારધારાઓમાં સ્થપાયેલા મેનેજમેન્ટ તૂટી રહ્યા છે અથવા આંતરિક અને બાહ્ય સંઘર્ષોમાં ફસાઈ ગયા છે.
Deendayal Upadhyaya death anniversary: પંડિત દીનદયાળ ઉપાધ્યાયની 67મી પુણ્યતિથિ
ભારતની સ્વતંત્રતા સમયે, દેશ પણ આવી જ મુશ્કેલીમાં હતો. તત્કાલીન શાસકો ભારતની જરૂરિયાતોને અનુરૂપ વિકાસનો માર્ગ નક્કી કરવામાં અસમર્થ હતા અને આ ત્રણ વિચારધારાઓ વચ્ચે સતત અટવાયેલા હતા. આવી સ્થિતિમાં, એક સ્વપ્નદ્રષ્ટા વિચાર કે અખંડ માનવતાવાદની શાશ્વત અસરનો પ્રસ્તાવ મૂક્યો. આ વિચાર રજૂ કરનાર વ્યક્તિ પંડિત દીનદયાળ ઉપાધ્યાય હતા, જેઓ રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS) ના પ્રચારક અને ભારતીય જન સંઘ (આજની ભારતીય જનતા પાર્ટી) ના સ્થાપક સભ્ય હતા. તેમણે વારંવાર સ્પષ્ટતા કરી કે આ વિચાર તેમના દ્વારા બનાવવામાં આવ્યો નથી, પરંતુ ભારતની પ્રાચીન તથા જ્ઞાની પરંપરાનો ઉપદેશ છે. પ્રાચીન સંસ્કૃતિમાં મૂળ ધરાવતું આ દર્શન આજે પણ એટલું જ સુસંગત છે જેટલું તે સમયે હતું. 11 ફેબ્રુઆરીના રોજ, તેમની 67મી પુણ્યતિથિ પર ચાલો આપણે આ આધુનિક ઋષિના યોગદાનને યાદ કરીએ.
Deendayal Upadhyaya death anniversary:વ્યાપક માનવ વિકાસનું વિઝન
પંડિત દીનદયાળ ઉપાધ્યાયે પોતાના ટૂંકા પણ પ્રભાવશાળી જીવનમાં વિશ્વને એક માર્ગદર્શક સિદ્ધાંત આપ્યો. તેમણે કહ્યું કે માનવને એક વિભાજીત અસ્તિત્વ તરીકે નહીં, પરંતુ સંગઠીત અને સહજીવનનાં અસ્તિત્વ તરીકે જોવાની જરૂર છે. એટલે કે, આપણે શરીર, મન, બુદ્ધિ અને આત્માનું સંતુલન કરીને માનવીના વિકાસનો વિચાર કરવો જોઈએ. આપણે એ પણ જાણવું જોઈએ કે આખું વિશ્વ એકબીજા સાથે જોડાયેલું છે. માનવીય ક્રિયાઓ પૃથ્વી, પાણી, અગ્નિ, વાયુ અને આકાશના પાંચ તત્વોની પૂરક સમજણ વિકસાવીને તેનો આદર કરવો જોઈએ. પ્રકૃતિ પ્રત્યે આદર અને તેનું સંરક્ષણ આપણી જીવનશૈલીનો અભિન્ન ભાગ હોવો જોઈએ.
ભલે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) એ પંડિત દીનદયાળ ઉપાધ્યાય અથવા તેમની ફિલસૂફીને ઔપચારિક રીતે માન્યતા આપી નથી, પરંતુ 25 સપ્ટેમ્બર, 2015 ના રોજ અપનાવવામાં આવેલા 17 સસ્ટેનેબલ ડેવલપમેન્ડ ગોલ્સ (SDGs) આ અભિન્ન માનવતાવાદનું પ્રતિબિંબ છે. યોગાનુયોગ, તેમનું જન્મશતાબ્દી વર્ષ પણ આ જ દિવસે શરૂ થયું.
આ સમાચાર પણ વાંચો: સરદાર વલ્લભભાઈ પટેલની પુણ્યતિથિ, PM મોદીએ શ્રદ્ધાંજલિ અર્પણ કરતા કહી ‘આ’ વાત…
અખંડ માનવતાવાદ એક માનવકેન્દ્રી વિચાર છે, અને પંડિત દીનદયાળ ઉપાધ્યાય માનતા હતા કે જેમ વ્યક્તિમાં આત્મા હોય છે, તેમ રાષ્ટ્રમાં પણ રાષ્ટ્રીય ચેતના હોય છે. તેમના મતે, ભારતનો આત્મા તેના ગામડાઓમાં રહેલો છે અને ખરા અર્થમાં ગ્રામીણ સમુદાય જ રાષ્ટ્ર અને તેની આત્માનો રક્ષક છે. તેથી, સમગ્ર દેશનો વિકાસ ગ્રામીણ વિકાસ દ્વારા જ થઈ શકે છે.
આ ખ્યાલને અમલમાં મૂકવા માટે, તેમના નજીકના સહાયક નાનાજી દેશમુખે દીનદયાળ રિસર્ચ ઇન્સ્ટીટ્યુટ(DRI) ની સ્થાપના કરી. સર્વાંગી ગ્રામીણ વિકાસ માટે કામ કરતી આ સંસ્થાએ ગોંડા, બીડ અને ચિત્રકૂટમાં વિકાસ પ્રોજેક્ટ્સ અમલમાં મૂકીને સ્થાનિક જ્ઞાન અને આધુનિક ઉકેલોનો સંગમ બનાવ્યો છે. આ કાર્યને માન્યતા આપવા માટે, નાનાજી દેશમુખને 2019 માં ભારત રત્નથી નવાજવામાં આવ્યા હતા.
Deendayal Upadhyaya death anniversary: જનસંઘે ભારતીય રાજકારણમાં મજબૂત પાયો નાખ્યો
વિચારક, નેતા અને માર્ગદર્શક પંડિત દીનદયાળ ઉપાધ્યાય ભારતીય જન સંઘના સિદ્ધાંતવાદી અને સંગઠનાત્મક માર્ગદર્શક હતા. 1952માં સ્થાપના થયા પછી તેઓ 15 વર્ષ સુધી જનસંઘના મહાસચિવ રહ્યા અને ડિસેમ્બર 1967માં તેમણે પ્રમુખપદ સંભાળ્યું. તેમના નેતૃત્વ હેઠળ, જનસંઘે ભારતીય રાજકારણમાં મજબૂત પાયો નાખ્યો. જોકે, માત્ર 51 વર્ષની ઉંમરે, તેમનું રહસ્યમય સંજોગોમાં અકાળે અવસાન થયું.
તેમનો અભ્યાસ ફક્ત ભારત પૂરતો મર્યાદિત ન હતો. તેઓ વૈશ્વિક આર્થિક અને સામાજિક વિકાસની ઘટનાઓ ઉપર પણ તેમની નજર હતી. તેમણે પોતાના ભાષણો દ્વારા ભારતીય લોકોને આત્મસન્માન જાળવવા પ્રેરણા આપી. તેમણે આપણને ચાર પુરુષાર્થ વચ્ચે યોગ્ય સંતુલન જાળવીને જીવન જીવવાનું માર્ગદર્શન આપ્યું. સખત મહેનત, ધર્મ (કર્તવ્ય), અર્થ (સમૃદ્ધિ), કામ (ઇચ્છાઓની પરિપૂર્ણતા), અને મોક્ષ (અંતિમ મુક્તિ). તેમણે ભારતીય સંસ્કૃતિ અપનાવીને પ્રગતિનો માર્ગ તૈયાર કરવાકહ્યું. તેમણે ભારતીય સમાજને હંમેશા રાષ્ટ્રીય અને સમકાલીન વિચારધારા અપનાવવાની અપીલ કરી.
Deendayal Upadhyaya death anniversary: ભારત માટે આગળનો માર્ગ
ભારત વિશ્વના સૌથી વધુ વસ્તી ધરાવતા દેશ તરીકે તેની ખોવાયેલી સભ્યતા ઓળખને ફરીથી સ્થાપિત કરવા માંગે છે. ભારત ઐતિહાસિક ચેતના, સંસ્કૃતિ અને પરંપરાને અપનાવીને વિશ્વ સમક્ષ વિકાસની નવી વ્યાખ્યા રજૂ કરવાનો ઉદ્દેશ્ય ધરાવે છે. પંડિત દીનદયાળ ઉપાધ્યાયે જણાવ્યું હતું કે આંતરરાષ્ટ્રીય સંસ્થાઓ અને વિદેશી સંસ્થાઓએ ભારતનો વિકાસ દર, સાક્ષરતા કે આરોગ્યની સ્થિતિ શા માટે નક્કી કરવી જોઈએ? તેમણે ઘણા વર્ષો પહેલા જ સ્વીકારી લીધું હતું કે જો ભારત પોતાના ધોરણો નક્કી નહીં કરે, તો બહારની શક્તિઓ તેમના વિચારો લાદવાનું ચાલુ રાખશે.
આજનું ભારત અખંડ માનવતાવાદના દર્શનને અપનાવી રહ્યું છે અને ‘અંત્યોદય’ – એટલે કે સમાજના નીચલા તબક્કાના વ્યક્તિના ઉત્થાન પર ભાર મૂકતી નીતિઓ લાગુ કરી રહ્યું છે. કેન્દ્ર અને વિવિધ રાજ્ય સરકારોની યોજનાઓમાં તેમના સર્વાંગી વિકાસ અભિગમનો સ્પષ્ટ પ્રભાવ સ્પષ્ટ દેખાય છે. ગરીબો માટે કલ્યાણકારી યોજનાઓ હોય, સંરક્ષણમાં આત્મનિર્ભરતા હોય કે અવકાશ સંશોધનમાં સફળતા હોય – ભારતની વધતી જતી શક્તિ તેમના વિચારનો પુરાવો છે. તેમની વિચારધારાએ ભારતને એક નબળા અને પડકારોથી ઘેરાયેલા રાષ્ટ્રમાંથી આત્મસન્માન અને આત્મનિર્ભરતાના મોડેલમાં પરિવર્તિત કર્યું છે. આજનું ભારત ઉજ્જવળ ભવિષ્ય તરફ દૃઢ નિશ્ચય સાથે આગળ વધી રહ્યું છે.
– મંગલ પ્રભાત લોઢા
મંત્રી, કૌશલ્ય, રોજગાર, ઉદ્યોગસાહસિકતા અને નવીનતા વિભાગ, મહારાષ્ટ્ર સરકાર
Disclaimer : Except for the headline, this story has not been edited by News Continuous staff and is published from a syndicated feed.
