News Continuous Bureau | Mumbai
Meaning of City Suffixes India ભારતમાં એવા અનેક શહેરો છે જેના નામ સાંભળતા જ આપણને કુતૂહલ થાય છે. જેમ કે જયપુર, અલ્હાબાદ (હવે પ્રયાગરાજ), કે અલીગઢ. રેલવે સ્ટેશનો પર લહેરાતા બોર્ડ પર તમે આવા નામો વારંવાર જોયા હશે. શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે આ પ્રત્યયો (Suffixes) કેમ ઉમેરવામાં આવે છે? ખરેખર, આ શબ્દો તે શહેર કેવી રીતે વસ્યું અને કોણે વસાવ્યું તેની સાક્ષી પૂરે છે.શહેરોના નામોમાં રહેલા આ શબ્દોના અર્થ અને તેના પ્રચલિત થવાના કારણો નીચે મુજબ છે:
‘પુર’ (Pur) – સંસ્કૃત વારસો અને કિલ્લાઓ
ભારતના સૌથી વધુ શહેરોની પાછળ ‘પુર’ શબ્દ જોવા મળે છે, જેમ કે કાનપુર, જયપુર, નાગપુર, ઉદયપુર વગેરે.
અર્થ: ‘પુર’ શબ્દ પ્રાચીન સંસ્કૃત ભાષામાંથી આવ્યો છે, જેનો અર્થ ‘કિલ્લો’, ‘નગર’ અથવા ‘રહેઠાણ’ થાય છે.
ઇતિહાસ: ઋગ્વેદ કાળથી આ શબ્દનો પ્રયોગ થતો આવ્યો છે (દા.ત. હસ્તિનાપુર). સામાન્ય રીતે રાજાઓ જ્યારે નવું શહેર વસાવતા, ત્યારે તે શહેરને ઇતિહાસમાં અમર કરવા માટે પોતાના નામની પાછળ ‘પુર’ જોડી દેતા હતા. જેમ કે, સવાઈ જયસિંહ દ્વારા વસાવાયેલું શહેર ‘જયપુર’ કહેવાયું.
‘બાદ’ (Bad) – ફારસી પ્રભાવ અને આબાદી
ગાઝિયાબાદ, મુરાદાબાદ, ફિરોઝાબાદ, અમદાવાદ જેવા નામોમાં ‘બાદ’ શબ્દ લાગેલો હોય છે.
અર્થ: ‘બાદ’ શબ્દ વાસ્તવમાં ફારસી શબ્દ ‘આબાદ’ (Abaad) પરથી આવ્યો છે. ફારસીમાં ‘બાદ’ નો એક અર્થ પાણી પણ થાય છે, એટલે કે એવી જમીન જ્યાં પાણીની વ્યવસ્થા હોય અને ખેતી થઈ શકે.
ઇતિહાસ: મુઘલ અને સલ્તનત કાળ દરમિયાન વસાવાયેલા શહેરોમાં આ પ્રત્યય વધુ જોવા મળે છે. સુલતાન અહમદ શાહે પોતાના નામ પરથી ‘અમદાવાદ’ વસાવ્યું હતું. આ શબ્દ જે-તે શાસકની આબાદી અને તે પ્રદેશની સમૃદ્ધિ દર્શાવે છે.
આ સમાચાર પણ વાંચો : Brand Thackeray Crisis: શું ‘બ્રાન્ડ ઠાકરે’ બચાવવા માટે ઉદ્ધવ-રાજનું ગઠબંધન કાફી છે? છેલ્લી ઘડીએ જાહેરાત ટળી, જાણો શું છે અંદરની વાત.
‘ગઢ’ (Garh) – શક્તિ અને સુરક્ષાનું પ્રતીક
અલીગઢ, આઝમગઢ, રાયગઢ, રામગઢ જેવા શહેરોમાં ‘ગઢ’ શબ્દ જોડાયેલો છે.
અર્થ: ‘ગઢ’ નો સીધો અર્થ ‘કિલ્લો’ અથવા ‘દુર્ગ’ (Fortress) થાય છે.
ઇતિહાસ: જે સ્થળોએ કોઈ શાસકનો મજબૂત કિલ્લો હોય અથવા શહેર કિલ્લાની આસપાસ વસેલું હોય, તેને ‘ગઢ’ કહેવામાં આવતું હતું. આ શબ્દ તે પ્રદેશની સુરક્ષા અને શાસકની શક્તિનું પ્રતીક માનવામાં આવતો હતો. પછી ભલે તે રાજપૂત શાસક હોય કે મુઘલ, કિલ્લેબંધી ધરાવતા સ્થળો માટે ‘ગઢ’ શબ્દ પ્રચલિત થયો.
