News Continuous Bureau | Mumbai
નવી સંસદ ભવનનું ઉદ્ઘાટન કર્યા બાદ વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ કહ્યું છે કે આગામી વર્ષોમાં લોકસભાની બેઠકો વધારવામાં આવશે. જેના કારણે ફરીથી સીમાંકનની ચર્ચા શરૂ થઈ છે. આ પહેલા રાજ્યસભાના ડેપ્યુટી સ્પીકર હરિવંશ સિંહ અને ભાજપના રાજ્યસભા સાંસદ સુશીલ મોદીએ પણ નવા સીમાંકનનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો. અગાઉ 1976માં સીમાંકન થયું હતું. તે મુજબ લોકસભાની 543 બેઠકો છે. હવે 2026માં સીમાંકન થવાની શક્યતા છે.
શું બદલાશે
છેલ્લા 52 વર્ષથી વસ્તીના આધારે કોઈ સીમાંકન નથી. વર્તમાન લોકસભાની 543 બેઠકો 1971ની વસ્તી ગણતરી પર આધારિત છે. 1971ની વસ્તી ગણતરીના આધારે છેલ્લું સીમાંકન 1976માં કરવામાં આવ્યું હતું. તે સમયે દેશની વસ્તી 54 કરોડ હતી. તે પછી, દેશમાં છેલ્લી વસ્તી ગણતરી 2011 માં હાથ ધરવામાં આવી હતી. તે સમયે દેશની વસ્તી 121 કરોડની આસપાસ હતી. 2021ની વસ્તી ગણતરી હજુ હાથ ધરવાની બાકી છે. પરંતુ હવે દેશની વસ્તી 142 કરોડ હોવાનો અંદાજ છે.
મહારાષ્ટ્રમાં 82 બેઠકો
1971માં દર 10 લાખની વસ્તી માટે એક લોકસભા સીટની ફોર્મ્યુલા અપનાવવામાં આવી હતી. તેથી, તે સમયે 543 લોકસભા બેઠકો નક્કી કરવામાં આવી હતી. 2011માં દેશની વસ્તી 121 કરોડની આસપાસ હતી. પરંતુ 2026 માં, સમાન વસ્તી ગણતરીના આધારે સીમાંકન અને 10 લાખ વસ્તી દીઠ એક બેઠકની ફોર્મ્યુલા અપનાવવાથી, સમગ્ર દેશમાં કુલ 1210 બેઠકો હશે. પરંતુ નવી સંસદની લોકસભામાં વધુમાં વધુ 888 સાંસદો હશે. જો આને સીમાંકનના આધારે 1210 સીટો સાથે એડજસ્ટ કરવામાં આવે તો યુપીને 147 સીટો મળશે અને મહારાષ્ટ્રને 82 સીટો મળશે. આ જ ફોર્મ્યુલા અન્ય રાજ્યોમાં પણ લાગુ થશે.
શું બદલાશે
સીમાંકન બાદ દક્ષિણના પાંચ રાજ્યોમાં 42% બેઠકોનો વધારો થશે. જ્યારે આઠ હિન્દી ભાષી રાજ્યોમાં સીટો લગભગ 84 ટકા વધશે. જે દક્ષિણના રાજ્યોની સરખામણીમાં બેઠકોની સંખ્યા બમણી છે. ગત ચૂંટણીમાં આ આઠ રાજ્યોમાંથી ભાજપે 60 ટકા બેઠકો જીતી હતી. એટલે કે નવું સીમાંકન ભાજપ માટે ફાયદાકારક રહેશે.
ક્યારેક સીમાંકન થયું
દેશમાં પ્રથમ સીમાંકન 1951ની વસ્તી ગણતરી મુજબ 1952માં કરવામાં આવ્યું હતું. તે સમયે લોકસભાના સાંસદોની સંખ્યા 494 નક્કી કરવામાં આવી હતી.
બીજી સીમાંકન 1961ની વસ્તી ગણતરી મુજબ 1963માં થઈ હતી. તે સમયે સાંસદોની સંખ્યા વધીને 522 થઈ ગઈ હતી
ત્રીજું સીમાંકન 1971ની વસ્તી ગણતરી મુજબ 1973માં થયું હતું. તે સમયે સાંસદોની સંખ્યા 543 થઈ ગઈ હતી.
ત્યારબાદ 2001ની વસ્તી ગણતરી મુજબ 2002માં સીમાંકન કરવામાં આવ્યું હતું. પરંતુ કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો ન હતો.
હવે 2026માં સીમાંકન કરવામાં આવશે.
