News Continuous Bureau | Mumbai

Nepal નેપાળની સેન્ટ્રલ બેન્કે ૧૦૦ રૂપિયા ની નવી નોટ જારી કરી છે, પરંતુ આ નોટ સાથે એક જૂનો વિવાદ ફરી સામે આવ્યો છે. નોટ પર છપાયેલા નકશામાં નેપાળે લિપુલેખ, કાલાપાની અને લિંપિયાધુરાને પોતાના ક્ષેત્રમાં સામેલ બતાવ્યા છે. આ તે જ વિસ્તારો છે, જે વર્ષોથી ઉત્તરાખંડનો ભાગ છે. આ જ કારણોસર કાઠમંડુના આ પગલાને ભારત-નેપાળ સંબંધોમાં એક નવો તણાવ માનવામાં આવે છે.

અન્ય મૂલ્યના નોટમાં નહીં હોય નકશો

નેપાળી નેશનલ બેન્કના અધિકારીઓ અનુસાર, પહેલા પણ ૧૦૦ રૂપિયા ની નોટ પર નેપાળનો નકશો છપાતો હતો, પરંતુ હવે તેને ૨૦૨૦ માં જારી કરાયેલા તે રાજકીય નકશાના હિસાબે બદલી દેવામાં આવ્યો છે, જેમાં ત્રણેય વિસ્તારો નેપાળની સીમામાં બતાવવામાં આવ્યા હતા. અન્ય મૂલ્યના નોટોમાં નકશો નથી, તેથી આ બદલાવ ફક્ત ૧૦૦ રૂપિયાના નોટ સુધી સીમિત રાખવામાં આવ્યો છે.

નોટ પરની તસવીરો

નવી નોટના સામેના ભાગમાં ડાબી બાજુ માઉન્ટ એવરેસ્ટની છબિ છે અને જમણી બાજુ નેપાળના રાષ્ટ્રીય ફૂલનું વોટરમાર્ક. વચ્ચે આછા લીલા રંગના બેકગ્રાઉન્ડમાં નેપાળનો વિસ્તૃત નકશો આપવામાં આવ્યો છે. તેની પાસે અશોક સ્તંભ પણ પ્રિન્ટ કરવામાં આવ્યો છે, જેમાં બુદ્ધની જન્મસ્થળી લુમ્બિનીનો ઉલ્લેખ છે. નોટની પાછળની તરફ એક શિંગડાવાળો ગેંડો દેખાય છે.

વિવાદની શરૂઆત

વર્ષ ૨૦૨૦ માં નેપાળની તે સમયની સરકારે એક નવો રાજકીય નકશો જારી કરતા દાવો કર્યો હતો કે મહાકાળી નદીના ઉદ્ગમ ક્ષેત્રના કારણે લિપુલેખ, કાલાપાની અને લિંપિયાધુરા તેના વાસ્તવિક ભૂભાગનો ભાગ છે. નેપાળની સંસદે પણ તે નકશાને મંજૂરી આપી દીધી હતી. ભારતે આ પગલાને ખોટું ગણાવતા કહ્યું હતું કે તે ઐતિહાસિક તથ્યો અને પ્રશાસનિક હકીકતથી બિલકુલ મેળ ખાતું નથી. હવે કરન્સી નોટ પર તે જ નકશો ઉપયોગ કરવામાં આવતા મામલો ફરી ગરમ થઈ ગયો છે.

આ સમાચાર પણ વાંચો : Cyclone Ditva: ભારતીય સમુદ્રમાં બે ચક્રવાત સક્રિય, ‘દિતવા’ અને નબળું ‘સેન્યાર’ મળીને કયો મોટો ખતરો સર્જશે?

સીમાનો આધાર શું છે?

ભારત અને નેપાળ વચ્ચે લગભગ ૧,૮૫૦ કિલોમીટર લાંબી સીમા છે, જે ૫ ભારતીય રાજ્યોમાંથી થઈને પસાર થાય છે. બંને દેશો વચ્ચે સીમા નિર્ધારણનો આધાર ૧૮૧૬ ની સુગૌલી સંધિને માનવામાં આવે છે. વિવાદનું કારણ મહાકાળી નદીની મુખ્યધારાને લઈને અલગ-અલગ વ્યાખ્યાઓ છે. ભારત જે ધારાને મુખ્ય માને છે, નેપાળ તેને સહાયક ધારા જણાવે છે અને અહીંથી જ સીમા રેખાને લઈને ભ્રમ અને વિવાદ પેદા થાય છે.