News Continuous Bureau | Mumbai
Right to Peaceful Protest સુપ્રીમ કોર્ટ દ્વારા એક મહત્વપૂર્ણ સુનાવણી દરમિયાન જણાવવામાં આવ્યું છે કે શાંતિપૂર્ણ વિરોધ પ્રદર્શન કરવાનો અધિકાર નાગરિકો માટે એક બંધારણીય ગેરંટી (Constitutional Guarantee) છે, જેને નકારી શકાય નહીં.
Right to Peaceful Protest – શાંતિપૂર્ણ વિરોધનો અધિકાર એ મૂળભૂત બંધારણીય અધિકાર છે
દેશની સર્વોચ્ચ અદાલત (Supreme Court) દ્વારા સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું છે કે નાગરિકોને પોતાની વાત રજૂ કરવા માટે શાંતિપૂર્ણ વિરોધ પ્રદર્શન કરવાનો સંપૂર્ણ અધિકાર છે. આ અધિકાર ભારતીય સંવિધાન દ્વારા સુરક્ષિત છે અને કોઈપણ સંજોગોમાં તેને છીનવી શકાતો નથી. કોર્ટે એ પણ ટિપ્પણી કરી છે કે માત્ર આંદોલન કે પ્રદર્શન થઈ રહ્યું છે તેટલા માત્રથી પોલીસ દ્વારા કરવામાં આવતી જ્યાદતી (Police Excess) કે બળપ્રયોગને યોગ્ય ઠેરવી શકાય નહીં.
Right to Peaceful Protest – દેશભરમાં એક સમાન પ્રોટોકોલ (Protocol) બનાવવાની જરૂરિયાત
સુપ્રીમ કોર્ટે સુનાવણી દરમિયાન સૂચવ્યું છે કે દેશભરમાં શાંતિપૂર્ણ વિરોધ પ્રદર્શનો માટે એક સમાન અને સ્પષ્ટ પ્રોટોકોલ હોવો અનિવાર્ય છે. આ પ્રોટોકોલ હેઠળ વિરોધ પ્રદર્શન માટે યોગ્ય જગ્યાઓ નક્કી કરવી જોઈએ જેથી સામાન્ય જનજીવન અને ટ્રાફિકને અડચણ ન પહોંચે. સાથે જ, પ્રદર્શનની આડમાં આફત ઊભી કરતા અસામાજિક તત્વો (Anti-social elements) અને ઉપદ્રવીઓ સામે કાયદેસરની કડક કાર્યવાહી કરવાની છૂટ પણ તંત્ર પાસે હોવી જોઈએ.
Right to Peaceful Protest – નીટ (NEET) અને અન્ય પરીક્ષાઓના વિરોધ પ્રદર્શનોનો સંદર્ભ
આ સમગ્ર મામલો અલગ-અલગ અરજીઓ પર ચાલી રહ્યો હતો, જેમાં તાજેતરમાં નીટ-યુજી (NEET-UG) પેપર લીક અને શિક્ષણ ક્ષેત્રની ગેરરીતિઓ સામે વિરોધ કરી રહેલા વિદ્યાર્થીઓ પર થયેલા લાठीચાર્જ અને ટીયર ગેસના ઉપયોગ સામે સવાલો ઉઠાવવામાં આવ્યા હતા. અરજદારોના વકીલોએ પોલીસ કાર્યવાહી સામે ગંભીર આક્ષેપો કર્યા હતા, જેના પગલે કોર્ટે આ સમગ્ર વિષય પર ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી છે.
Right to Peaceful Protest – પોલીસકર્મીઓ પર હુમલા અને સુરક્ષા સામેના જોખમો પર ચિંતા
આ મામલાની સુનાવણી દરમિયાન કોર્ટે માત્ર વિદ્યાર્થીઓ કે પ્રદર્શનકારીઓ જ નહીં, પરંતુ ડ્યુટી પર રહેલા પોલીસકર્મીઓ (Police Personnel) પર થયેલા હુમલાઓ સામે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. બેકાબૂ ભીડ દ્વારા પોલીસકર્મીઓ અને તેમના પરિવારજનો પર કરવામાં આવતા હુમલાની ઘટનાઓને નકારી શકાય નહીં. કોર્ટે રાજ્ય સરકારો પાસેથી જવાબ માંગ્યો છે કે આ પ્રકારની સ્થિતિમાં પૂરતી સુરક્ષા વ્યવસ્થા કેમ ગોઠવવામાં આવી ન હતી.
Right to Peaceful Protest – કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવા માટે ન્યાયપાલિકાનું વલણ
ન્યાયાધીશોની બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે લોકશાહીમાં વિરોધ પ્રદર્શન કરવાનો અર્થ કાયદો હાથમાં લેવો નથી. જો કોઈ વિરોધ શાંતિપૂર્ણ હોય તો તેને સુરક્ષા મળવી જોઈએ, પરંતુ જો કોઈ હિંસા કે તોડફોડ આચરે છે તો તેની સામે કાયદાકીય શિસ્ત જાળવવી પણ એટલી જ જરૂરી છે. દેશમાં કાયદો અને વ્યવસ્થા (Law and Order) જળવાઈ રહે તે માટે તંત્ર અને જનતા બંનેએ સંયમ રાખવો પડશે.
Right to Peaceful Protest – ઉચ્ચ સ્તરીય સમિતિઓ અને ભાવિ માર્ગદર્શિકા
દેશના મુખ્ય ન્યાયાધીશ (Chief Justice) અને અન્ય સભ્યોની બનેલી બેન્ચે આ મુદ્દા પર રાષ્ટ્રીય સ્તરે વિચાર-વિમર્શ કરવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો છે. આગામી સમયમાં કોર્ટ દ્વારા એવી માર્ગદર્શિકા (Guidelines) જારી કરવામાં આવી શકે છે જે રાજ્યોને વિરોધ પ્રદર્શનો અને સુરક્ષા વચ્ચે યોગ્ય સંતુલન જાળવવામાં મદદરૂપ સાબિત થશે.
Right to Peaceful Protest – લોકશાહીના મૂલ્યો અને નાગરિક સ્વતંત્રતા પર તેની દીર્ઘકાલીન અસરો
ભારતીય લોકશાહીની મજબૂતાઈ નાગરિકોના મૌલિક અધિકારો અને સ્વતંત્રતા (Civil Liberties) પર આધારિત છે. સુપ્રીમ કોર્ટનો આ અભિગમ ભવિષ્યમાં સરકારો અને પોલીસ તંત્રને એ વાતની યાદ અપાવશે કે વિરોધના અવાજને દબાવવા માટે બળપ્રયોગનો ગેરવાજબી ઉપયોગ ન થઈ શકે. આનાથી નાગરિકોના લોકતાંત્રિક હકોનું રક્ષણ વધુ મજબૂત બનશે.
