News Continuous Bureau | Mumbai
CEC Gyanesh Kumar ભારતીય ચૂંટણી પંચ (ECI) ની ભૂમિકાને લઈને ચાલી રહેલા વિવાદો વચ્ચે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર જ્ઞાનેશ કુમાર (Gyanesh Kumar) ના રાજીનામાની માગણી અને કાનૂની ફરિયાદોનો દોર શરૂ થયો છે. જોકે, બંધારણીય અને કાનૂની દ્રષ્ટિએ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર સામે સીધા પોલીસ પગલાં ભરવા કે તેમને હોદ્દા પરથી દૂર કરવા લગભગ અશક્ય સમાન છે. ભારતીય બંધારણે ચૂંટણી પંચની સ્વાયત્તતા જાળવી રાખવા માટે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને સુપ્રીમ કોર્ટના ન્યાયાધીશ જેવું જ મજબૂત સંરક્ષણાત્મક કવચ પૂરું પાડ્યું છે, જેના કારણે કોઈપણ સામાન્ય પ્રક્રિયા હેઠળ તેમની સામે કાર્યવાહી થઈ શકતી નથી.
CEC Gyanesh Kumar – કલમ ૩૨૪(૫) હેઠળ ન્યાયમૂર્તિ સમકક્ષ બંધારણીય રક્ષણ
ભારતના બંધારણની કલમ ૩૨૪(૫) (Article 324(5)) અનુસાર, મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને તેમના પદ પરથી માત્ર એ જ આધાર અને પદ્ધતિથી હટાવી શકાય છે, જે સર્વોચ્ચ અદાલત (Supreme Court) ના ન્યાયાધીશને હટાવવા માટે નિર્ધારિત છે. આ જોગવાઈ સુનિશ્ચિત કરે છે કે શાસક પક્ષ કે વિરોધ પક્ષના કોઈપણ દબાણ હેઠળ ચૂંટણી પંચ કામ ન કરે. વહીવટી સ્તરે તેમની સામે કોઈ ખાતાકીય તપાસ કે સામાન્ય પોલીસ ફરિયાદ (Police Complaint) દ્વારા કાર્યવાહી શરૂ થઈ શકતી નથી, કારણ કે બંધારણીય ફરજો બજાવવા માટે તેમને કાનૂની સંરક્ષણ પ્રાપ્ત છે.
CEC Gyanesh Kumar – સંસદમાં મહાભિયોગ જેવી જટિલ પ્રક્રિયા અને બે તૃતીયાંશ બહુમતીની શરત
મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનરને પદ પરથી હટાવવા માટે માત્ર સંસદમાં મહાભિયોગ જેવી પ્રક્રિયા (Impeachment Process) જ એકમાત્ર બંધારણીય રસ્તો છે. આ પ્રક્રિયા માટે સાબિત થયેલી ગેરવર્તણૂક (Proved Misbehaviour) અથવા અસમર્થતા (Incapacity) નો નક્કર આધાર હોવો જરૂરી છે. વધુમાં, લોકસભા અને રાજ્યસભા બંને ગૃહોમાં હાજર રહીને મતદાન કરનારા સભ્યોની ઓછામાં ઓછી બે તૃતીયાંશ બહુમતી (Two-Thirds Majority) સાથે ઠરાવ પસાર કરવો પડે છે. વર્તમાન રાજકીય ગણિતમાં વિપક્ષ પાસે આવી પ્રચંડ બહુમતી ન હોવાથી સંસદના માધ્યમથી પગલાં લેવા વ્યવહારિક રીતે અસંભવ છે.
CEC Gyanesh Kumar – સ્વાયત્તતાનું રક્ષણ લોકશાહીની નિષ્પક્ષ ચૂંટણી પ્રક્રિયા માટે અનિવાર્ય
બંધારણ સભામાં ડૉ. બાબાસાહેબ આંબેડકરે પણ સ્પષ્ટ કર્યું હતું કે ચૂંટણી કમિશનરની સુરક્ષા વહીવટીતંત્રની દખલગીરીથી મુક્ત હોવી જોઈએ. જો સામાન્ય રાજકીય મતભેદો કે ચૂંટણી વિવાદોના આધારે કમિશનરો સામે કાનૂની કેસ દાખલ થવા લાગે, તો લોકશાહીમાં ચૂંટણી પ્રક્રિયાની નિષ્પક્ષતા જોખમાય. આથી જ, જાહેર નિવેદનો કે વિરોધ પ્રદર્શનો છતાં કાયદાકીય માળખું એવું ઘડાયેલું છે કે મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર પોતાના કાર્યકાળ સુધી સંપૂર્ણ સુરક્ષા સાથે કાર્યરત રહી શકે છે.
👉 આ સમાચાર વાચો:
CEC Gyanesh Kumar ચૂંટણી પંચના આંતરિક વિખવાદ પર વિપક્ષ આક્રમક; રાહુલ ગાંધીએ કહ્યું ‘લોકશાહીની સંસ્થાઓ પર દબાણ હવે સહન નહીં થાય’
