News Continuous Bureau | Mumbai
NASA Moon Shrinking Moonquake Risk ચંદ્રની સપાટી પર ફરી એકવાર માનવીને ઉતારવાની વૈશ્વિક તૈયારીઓ વચ્ચે નાસાના (NASA) વૈજ્ઞાનિકો દ્વારા કરવામાં આવેલા સંશોધનમાં ચોંકાવનારો ઘટસ્ફોટ થયો છે; ચંદ્રનો આંતરિક ભાગ સતત ઠંડો પડીને સંકોચાઈ રહ્યો હોવાથી તેની સપાટી પર ૧૦,૦૦૦ થી વધુ ફોલ્ટ્સ એટલે કે ભૂકંપીય તિરાડો (Geological Faults) જોવા મળી છે, જેના કારણે ગમે ત્યારે વિનાશક મૂનક્વેક (Moonquake) આવવાની સંભાવના વધી ગઈ છે અને આ સ્થિતિ ભાવિ અંતરિક્ષ યાત્રીઓ માટે મોટો પડકાર બની શકે છે.
NASA Moon Shrinking Moonquake Risk – ૪૦ કરોડ વર્ષમાં ચંદ્રની ત્રિજ્યા ૪૫ મીટર ઘટી, સંકોચન પ્રક્રિયા ચાલુ
‘ધ પ્લેનેટરી સાયન્સ જર્નલ’માં પ્રકાશિત થયેલા નવા અભ્યાસ મુજબ, નાસાના લુનર રેકોનિસન્સ ઓર્બિટર કેમેરા (Lunar Reconnaissance Orbiter Camera – LROC) દ્વારા લેવાયેલી હાઈ-રિઝોલ્યુશન તસવીરોના વિશ્લેષણ પરથી જાણવા મળ્યું છે કે ચંદ્રના અંદરના ભાગમાં તાપમાન સતત ઘટતું જાય છે. આંતરિક ઠંડકને કારણે ચંદ્ર સંકોચાઈ રહ્યો છે અને છેલ્લા ૪૦ કરોડ વર્ષોમાં તેની ત્રિજ્યામાં (Radius) લગભગ ૪૫ મીટરનો ઘટાડો નોંધાયો છે. સંશોધકોનો અંદાજ છે કે આ પ્રક્રિયા અવિરત ચાલુ રહે તો દર ૧૦ લાખ વર્ષે ચંદ્રની ત્રિજ્યા ૬ થી ૧૧ સેન્ટીમીટર જેટલી વધુ ઘટી શકે છે.
NASA Moon Shrinking Moonquake Risk – ૧૦ હજારથી વધુ ફોલ્ટ્સ અને ટેક્ટોનિક તિરાડોની ભાળ મળી
વૈજ્ઞાનિકોએ ચંદ્રની સપાટી પર આશરે ૮,૯૦૦ થી વધુ લોબેટ સ્કાર્ર્પ (Lobate Scarps) અને ૨,૦૦૦ થી વધુ નાની મારે રિજ (Mare Ridges) જેવી ઊંચી રચનાઓ શોધી કાઢી છે. જ્યારે ચંદ્રનું કદ નાનું થાય છે ત્યારે તેના બાહ્ય પોપડા પર તીવ્ર દબાણ ઊભું થાય છે, જેના પરિણામે ખડકો તૂટીને એકબીજા પર ચડી જાય છે અને ફોલ્ટ્સનું નિર્માણ થાય છે. પૃથ્વી પર ૧૫ જેટલી મોટી ટેક્ટોનિક પ્લેટો હોય છે, જ્યારે ચંદ્ર આખો એક જ પ્લેટ સમાન હોવાથી કઈ તિરાડમાં ક્યારે હિલચાલ થશે અને ક્યાં ભૂકંપ આવશે તેનો અંદાજ લગાવવો અત્યંત જટિલ બની જાય છે.
NASA Moon Shrinking Moonquake Risk – નાસાના આર્ટેમિસ મિશનના ઉતરાણ સ્થળો પર લટકતો ખતરો
આ સંશોધન નાસાના આગામી આર્ટેમિસ મિશન (Artemis Mission) માટે અત્યંત મહત્વનું સાબિત થયું છે, કારણ કે માનવસહિત મિશનના ઉતરાણ માટે પસંદ કરાયેલા ૧૩ સંભવિત વિસ્તારોમાંથી કેટલાક વિસ્તારો આવી સક્રિય ફોલ્ટ લાઈન્સની ખૂબ નજીક આવેલા છે. ચંદ્ર પર આવતા ધરતીકંપથી સપાટી પરની રેતી, ધૂળ અને પથ્થરો ધસી પડવાનું જોખમ રહે છે, જે એસ્ટ્રોનોટ્સ અને તેમના મોંઘા સાધનોને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. જોકે, વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા અનુસાર ચંદ્રના જે ભાગોમાં બાહ્ય પોપડો વધુ જાડો છે ત્યાં તિરાડો ઓછી જોવા મળી છે, જેથી હવે તેવા સલામત વિસ્તારોમાં ઉતરાણ માટે પુનર્વિચારણા કરવામાં આવશે.
