News Continuous Bureau | Mumbai
SC Verdict On SC ST Reserved Seats દેશમાં અનુસૂચિત જાતિ (SC) અને અનુસૂચિત જનજાતિ (ST) સમુદાયો માટે લોકસભા તેમજ રાજ્ય વિધાનસભાઓમાં બેઠકોના અનામત (Seat Reservation) અંગે સુપ્રીમ કોર્ટે (Supreme Court) અત્યંત મહત્વપૂર્ણ અને ઐતિહાસિક ચુકાદો આપ્યો છે. સર્વોચ્ચ અદાલતે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ટકોર કરી છે કે કાયદા ઘડવાનું અને બંધારણીય જોગવાઈઓમાં ફેરફાર કરવાનું કામ સંસદનું (Parliament) છે, ન્યાયતંત્ર સંસદની સત્તા પોતાના હાથમાં લઈ શકે નહીં. બેઠકોની સંખ્યા કે માળખામાં ફેરફાર કરવાની માગણી કરતી અરજી પર સુનાવણી કરતાં દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતે કાયદાકીય ક્ષેત્રાધિકારમાં સીધી દખલ કરવાનો ઇનકાર કરી દીધો છે.
SC Verdict On SC ST Reserved Seats – બંધારણીય સત્તાનું વિભાજન અને સંસદની સ્વાયત્તતા સર્વોપરી
સુપ્રીમ કોર્ટની વિશેષ ખંડપીઠ સમક્ષ થયેલી સુનાવણી દરમિયાન ન્યાયાધીશોએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે લોકશાહીમાં ન્યાયતંત્ર, કારોબારી અને ધારાસભા વચ્ચે સત્તાનું સ્પષ્ટ વિભાજન (Separation of Powers) કરવામાં આવ્યું છે. બેઠકોની સંખ્યા નક્કી કરવી, સીમાંકન (Delimitation) કરવું કે અનામતની ટકાવારી નક્કી કરવી એ સંપૂર્ણપણે કાયદાકીય અને નીતિગત વિષય છે. અદાલતે સ્પષ્ટ કર્યું કે તે સંસદને કોઈ ચોક્કસ કાયદો બનાવવા કે તેમાં સુધારો કરવા માટેનો આદેશ જારી કરી શકે નહીં, કારણ કે આવા આદેશો બંધારણીય મર્યાદાઓનું ઉલ્લંઘન સમાન ગણાય.
SC Verdict On SC ST Reserved Seats – વસ્તી ગણતરી અને સીમાંકન પ્રક્રિયા સાથે જોડાયેલો છે મામલો
અરજદાર દ્વારા એવી રજૂઆત કરવામાં આવી હતી કે વર્ષો જૂના આંકડાઓના આધારે ચાલી રહેલી અનામત પ્રથામાં વર્તમાન વસ્તી અનુસાર સુધારો કરવો જરૂરી બન્યો છે, જેથી SC-ST વર્ગને તેમનું યોગ્ય રાજકીય પ્રતિનિધિત્વ (Political Representation) મળી રહે. જોકે, અદાલતે અવલોકન કર્યું હતું કે સીમાંકન પંચ (Delimitation Commission) અને ભારત સરકાર દ્વારા વસ્તી ગણતરીના (Census) સત્તાવાર આંકડાઓ આવ્યા બાદ જ આ અંગે યોગ્ય કાર્યવાહી કરવામાં આવે છે. આ એક જટિલ પ્રક્રિયા હોવાથી ન્યાયિક હસ્તક્ષેપના બદલે કાયદાકીય પ્રક્રિયાનું પાલન થવું અનિવાર્ય છે.
SC Verdict On SC ST Reserved Seats – બંધારણની કલમ ૩૩૦ અને ૩૩૨ હેઠળની જોગવાઈઓ અકબંધ
ભારતીય બંધારણની કલમ ૩૩૦ અને ૩૩૨ હેઠળ લોકસભા અને વિધાનસભાઓમાં અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિ માટે બેઠકો અનામત રાખવાની સ્પષ્ટ જોગવાઈઓ કરવામાં આવેલી છે. અદાલતે પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો કે આ જોગવાઈઓનું અર્થઘટન યોગ્ય રીતે થઈ રહ્યું છે અને કોઈપણ નાગરિકના મૂળભૂત અધિકારોનું ઉલ્લંઘન થયું નથી. જ્યાં સુધી કાયદામાં કોઈ ગંભીર બંધારણીય ખામી કે અવરોધ (Hurdle) ન જણાય ત્યાં સુધી અદાલત પોતાની મર્યાદા ઓળંગીને નિર્દેશ આપી શકે નહીં. સર્વોચ્ચ અદાલતના આ સ્પષ્ટ વલણ બાદ આ મામલે કાયદો ઘડવાની સંપૂર્ણ જવાબદારી હવે દેશની સંસદ પર રહેશે.
