News Continuous Bureau | Mumbai
Child Marriage: 18 વર્ષ સુધીના તમામ બાળકો ( Children ) માટે ફરજિયાત અને મફત શિક્ષણ 2030 સુધીમાં દેશમાંથી બાળ લગ્નને દૂર કરવામાં નિર્ણાયક ભૂમિકા ભજવી શકે છે. 18 વર્ષની ઉંમર પહેલા શાળા છોડવી અને બાળ લગ્ન વચ્ચે સીધો અને સ્પષ્ટ સંબંધ છે. 8 માર્ચના રોજ, આ મહત્વપૂર્ણ નિષ્કર્ષ બાળ લગ્ન મુક્ત ભારત ઝુંબેશ દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલ “એજ્યુકેટ ટુ એન્ડ ચાઈલ્ડ મેરેજ” ( Educate to End Child Marriage ) નામના સંશોધન પત્રમાં જોવા મળ્યો હતો, જે 160 બિન-સરકારી સંસ્થાઓનું ગઠબંધન છે, જે 2030 સુધીમાં દેશમાં બાળ લગ્નને સમાપ્ત કરવાની ઝુંબેશ ચલાવી રહી છે.
રિસર્ચ પેપર ( research paper ) અનુસાર, ભારત 2030 સુધીમાં બાળ લગ્નની દુષ્ટતાને દૂર કરવાના માર્ગમાં ટિપીંગ પોઈન્ટ તરફ આગળ વધી રહ્યું છે. ટિપીંગ પોઈન્ટ ( tipping point ) એ બિંદુ છે કે જેના પર બાળ લગ્ન આપોઆપ સમાપ્ત થઈ જશે. આવી સ્થિતિમાં જો 18 વર્ષની વય સુધીનું મફત અને ફરજિયાત શિક્ષણ ( Free education ) વાસ્તવિકતા બનશે. તો બાળલગ્નના ગુનાને જડમૂળથી ઉખેડવાની આ લડાઈને એક નવી ધાર અને દિશા મળશે. ઉદાહરણ તરીકે, કેરળમાં, જેમાં 96 ટકા સ્ત્રી સાક્ષરતા છે, બાળ લગ્ન દર માત્ર છ ટકા છે. જ્યારે રાષ્ટ્રીય સરેરાશ 23.3 ટકા છે. તેનાથી વિપરીત, બિહારમાં, જ્યાં સ્ત્રી સાક્ષરતા દર માત્ર 61 ટકા છે, બાળ લગ્ન દર 41 ટકા છે.
બાળ લગ્ન મુક્ત ભારત અભિયાનના નીતિ અને સંશોધન નિયામકે જણાવ્યું હતું કે, “જો કે કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો બંને બાળ લગ્નને સમાપ્ત કરવા માટે સંકલ્પ અને ગંભીરતા સાથે કામ કરી રહી છે, તેમ છતાં જો વર્તમાન શિક્ષણ અધિકાર કાયદામાં ફેરફાર કરવામાં આવે તો અને જો 8 વર્ષની ઉંમર સુધી શિક્ષણને ફરજિયાત મફત બનાવવામાં આવે છે, તો તે બાળ લગ્ન સામેની આ લડાઈમાં નવી ગતિ આપી શકે છે. તેથી, તમામ રાજકીય પક્ષોને અપીલ છે કે તેઓ આગામી લોકસભા માટેના તેમના ચૂંટણી ઢંઢેરામાં અમારી માંગણીનો સમાવેશ કરે.
સમગ્ર દેશમાં થતા કુલ બાળ લગ્નોના પાંચ ટકા રોકવામાં સફળતા મેળવી છે
160 એનજીઓએ છેલ્લા છ મહિનામાં દેશમાં 50,000 થી વધુ બાળ લગ્નો અટકાવ્યા છે, જ્યારે 10,000 થી વધુ કેસોમાં કાનૂની કાર્યવાહી શરૂ કરવામાં આવી છે. તેમના વિશાળ નેટવર્ક અને ગ્રાસરૂટ ઇન્ફર્મેશન સિસ્ટમ દ્વારા, તેમણે સમગ્ર દેશમાં થતા કુલ બાળ લગ્નોના પાંચ ટકા રોકવામાં સફળતા મેળવી છે.
આ સમાચાર પણ વાંચો : Lok Sabha Election 2024: કોંગ્રેસે આગામી લોકસભા ચૂંટણી બ્યુગલ ફૂક્યું, કર્યું ન્યાય ગીત’ રિલીઝ .. બે મિનિટ 34 સેકન્ડના વીડિયોમાં આપવામાં આવેલી તમામ ગેરંટી…
સંશોધન પત્રમાં, ભારતના વિવિધ ભાગોમાંથી લેવામાં આવેલા ડેટા અને તથ્યોના આધારે સ્ત્રી સાક્ષરતા દર અને બાળ લગ્ન દર વચ્ચેના આંતરસંબંધને પણ રેખાંકિત કરવામાં આવ્યો છે. ઉદાહરણ તરીકે, મિઝોરમ, 93 ટકા સ્ત્રી સાક્ષરતા ધરાવતું રાજ્ય છે, જ્યાં બાળ લગ્નનો દર માત્ર આઠ ટકા છે. તો મધ્યપ્રદેશમાં, જ્યાં સ્ત્રી સાક્ષરતા દર 67.5 ટકા છે, તેમાં બાળ લગ્નનો દર 23.1 ટકા છે, જ્યારે હરિયાણામાં, જ્યાં 73.8 ટકા સ્ત્રી સાક્ષરતા છે, બાળ લગ્ન દર 12.5 ટકાથી ઘણો ઓછો છે.
જો કે, સંશોધન પેપરમાં એવા કેટલાક ઉદાહરણોનો પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. જ્યાં સ્ત્રી સાક્ષરતા અને બાળ લગ્ન દર વચ્ચેનો સંબંધ સમગ્ર દેશમાં જોવા મળે છે તેના કરતા વિપરીત છે. ઉદાહરણ તરીકે, પશ્ચિમ બંગાળમાં સ્ત્રી સાક્ષરતા દર 77 ટકા છે, તેમ છતાં ત્યાં બાળ લગ્ન દર 42 ટકા પર અત્યંત ઊંચો છે. તેવી જ રીતે, ત્રિપુરામાં, સ્ત્રી સાક્ષરતા દર 82 ટકા હોવા છતાં, બાળ લગ્નનો દર 40 ટકા છે. આસામમાં સાક્ષરતા દર 78.2 ટકા છે જ્યારે બાળ લગ્ન દર 31.8 ટકા છે.
સંશોધન પેપર મુજબ, “આ અપવાદો દર્શાવે છે કે સ્ત્રી સાક્ષરતા દર મહત્વની ભૂમિકા ભજવી શકે છે, તો સામાજિક-આર્થિક પરિબળો અને સાંસ્કૃતિક પરંપરાઓ કેટલાક વિસ્તારોમાં બાળ લગ્નની પ્રથાને પ્રભાવિત કરે છે.”
નેશનલ ફેમિલી હેલ્થ સર્વે-5 (NHFS 019-21) અનુસાર, દેશમાં 20 થી 24 વર્ષની વયજૂથની 23.3 ટકા છોકરીઓના લગ્ન 18 વર્ષની થાય તે પહેલાં જ થઈ જાય છે. 2011ની વસ્તી ગણતરીના આંકડા મુજબ, દર ત્રણમાંથી બે છોકરીઓના લગ્ન 15 થી 17 વર્ષની વચ્ચે થાય છે. આનો અર્થ એ થયો કે કુલ 52 લાખમાંથી 33 લાખ છોકરીઓના લગ્ન 18 વર્ષની થાય તે પહેલા જ થઈ ગયા હતા.
આ સમાચાર પણ વાંચો : Today’s Horoscope : આજે ૧૦ માર્ચ ૨૦૨૪, જાણો આજનું રાશિ ભવિષ્ય અને પંચાંગ
