News Continuous Bureau | Mumbai
ECI on Indian Citizenship મતદાર યાદીમાં નામો સામેલ કરવા અને નાગરિકતા સંબંધિત ચકાસણી અંગે દાખલ થયેલી મહત્વપૂર્ણ અરજી પર સુનાવણી દરમિયાન સર્વોચ્ચ અદાલતે (Supreme Court) સ્પષ્ટ અવલોકન કર્યું છે કે કોઈ વ્યક્તિ ભારતીય નાગરિક છે કે નહીં તે નિર્ધારિત કરવું ચૂંટણી પંચ (Election Commission) નું કાર્ય નથી; નાગરિકતા નક્કી કરવાનો અધિકાર કાયદા દ્વારા સ્થાપિત ચોક્કસ સત્તામંડળો અને બંધારણીય જોગવાઈઓ હેઠળ સુરક્ષિત છે.
ECI on Indian Citizenship – નાગરિકતા નિર્ધારણ અંગે અદાલતની બંધારણીય સ્પષ્ટતા
નાગરિકતા અને મતદાર ઓળખ કાર્ડ (Voter ID) વચ્ચેના સંબંધ અંગે વર્ષોથી ચાલતા વિવાદ પર અદાલતે મહત્વપૂર્ણ સીમારેખા સ્પષ્ટ કરી છે. પીઠ દ્વારા સુનાવણી દરમિયાન જણાવવામાં આવ્યું કે ચૂંટણી પંચનું મુખ્ય કાર્ય બંધારણની કલમ ૩૨૪ હેઠળ નિષ્પક્ષ અને મુક્ત ચૂંટણીઓનું આયોજન કરવાનું તથા મતદાર યાદીઓ (Electoral Rolls) તૈયાર કરવાનું છે. કોઈ વ્યક્તિ દેશનો માન્ય નાગરિક છે કે વિદેશી ઘૂસણખોર, તે અંગેનો અંતિમ ફેંસલો કરવો એ ચૂંટણી પંચના અધિકારક્ષેત્રની બહારની બાબત છે. નાગરિકતા અધિનિયમ (Citizenship Act) હેઠળ માત્ર નિયુક્ત કરાયેલા સત્તાવાર ટ્રીબ્યુનલ્સ, ગૃહ મંત્રાલય અને સંબંધિત ન્યાયાલયો જ કોઈ વ્યક્તિની નાગરિકતા અંગે આખરી ચુકાદો આપી શકે છે.
ECI on Indian Citizenship – મતદાર યાદી સુધારણા અને નાગરિકતાના દસ્તાવેજોનો વિવાદ
આ મામલો ત્યારે ચર્ચામાં આવ્યો જ્યારે સરહદી રાજ્યો અને અન્ય વિસ્તારોમાં મતદાર યાદીઓની વિશેષ સંક્ષિપ્ત સુધારણા દરમિયાન શંકાસ્પદ મતદારોના નામો કાઢી નાખવા અથવા સામેલ કરવા સામે વાંધાઓ ઉઠાવવામાં આવ્યા હતા. પંચ તરફથી ઘણીવાર શંકાસ્પદ નાગરિકતા (Doubtful Citizenship) ના આધારે મતદાર યાદીમાંથી નામ રદ કરવાની કાર્યવાહી હાથ ધરાતી હતી. આ પ્રક્રિયા સામે બંધારણીય હકોના ઉલ્લંઘનની દલીલ રજૂ કરતાં અરજદારોએ જણાવ્યું હતું કે પૂરતી સુનાવણી કે ટ્રિબ્યુનલના આદેશ વિના માત્ર ચૂંટણી અધિકારીઓ દ્વારા નાગરિકતા નક્કી કરી શકાય નહીં. અદાલતના આ અવલોકનથી લાખો નાગરિકોના મૂળભૂત મતાધિકાર (Right to Vote) ને મજબૂત કાનૂની સંરક્ષણ મળ્યું છે.
ECI on Indian Citizenship – સત્તા ક્ષેત્રનું સન્માન અને ન્યાયિક વ્યવસ્થાની મર્યાદા
અદાલતે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે લોકશાહીમાં તમામ બંધારણીય સંસ્થાઓએ (Constitutional Bodies) પોતાના નિર્ધારિત સત્તાક્ષેત્ર (Jurisdiction) ની મર્યાદામાં રહીને જ કામ કરવું જોઈએ. ચૂંટણી પંચ પ્રાથમિક ચકાસણી માટે દસ્તાવેજો માંગી શકે છે, પરંતુ તે સમાંતર અદાલત કે નાગરિકતા ટ્રિબ્યુનલ (Foreigners Tribunal) તરીકે કામ કરી શકે નહીં. જો કોઈ વ્યક્તિની નાગરિકતા અંગે ગંભીર વિવાદ હોય, તો યોગ્ય કાનૂની માળખા મારફતે જ તેની તપાસ થવી અનિવાર્ય છે. કાનૂની નિષ્ણાતોના મતે આ આદેશથી પંચની એકપક્ષીય કાર્યવાહી પર અંકુશ આવશે અને દેશમાં નાગરિકોના બંધારણીય અધિકારો વધુ સુરક્ષિત બનશે.
👉 આ સમાચાર વાચો:
Kashi Vishwanath Gold Theft અયોધ્યા બાદ હવે કાશીમાં વિવાદ! મંદિરના શિખર પર સોનાની જગ્યાએ પેઇન્ટ કરાયાનો આરોપ ટ્રસ્ટે આપ્યો આ જવાબ
