News Continuous Bureau | Mumbai
India Deep Ocean Mining Mission અવકાશ ક્ષેત્રે ‘ચંદ્રયાન’ અને ‘ગગનયાન’ જેવા ઐતિહાસિક મિશન બાદ હવે ભારત સમુદ્રના અગાધ ઊંડાણમાં છુપાયેલી અખૂટ સંપત્તિને બહાર લાવવા માટે એક વિશાળ પ્રોજેક્ટ પર કામ કરી રહ્યું છે. કેન્દ્ર સરકારે ડીપ સી માઇનિંગ (સમુદ્રના તળિયે ખોદકામ) અને મહાસાગરીય સંશોધન માટે અંદાજે ₹૧૫,૦૦૦ કરોડના જંગી બજેટ સાથે ‘ડીપ ઓશન મિશન’ (Deep Ocean Mission) ના આગામી તબક્કાને મંજૂરી આપી દીધી છે. હિંદ મહાસાગરના હજારો મીટર ઊંડા પેટાળમાં આટલા મોટા પાયે ખોદકામ અને રિસર્ચ શા માટે કરવામાં આવી રહ્યું છે તે પ્રશ્ન હાલ સમગ્ર વિશ્વનું ધ્યાન ખેંચી રહ્યો છે. આ મિશન ભારતને ભવિષ્યની ટેકનોલોજી અને ગ્રીન એનર્જી ક્ષેત્રે આત્મનિર્ભર બનાવવા માટે વ્યૂહાત્મક રીતે અત્યંત મહત્વનું માનવામાં આવે છે.
India Deep Ocean Mining Mission – પોલીમેટાલિક નોડ્યુલ્સ અને ક્રિટિકલ મિનરલ્સનો ખજાનો
સમુદ્રની સપાટીથી ૪,૦૦૦ થી ૬,૦૦૦ મીટર ઊંડા તળિયે પથરાયેલા ‘પોલીમેટાલિક નોડ્યુલ્સ’ (Polymetallic Nodules) આ ખોદકામનું મુખ્ય આકર્ષણ છે. આ બટાકા જેવા આકારના પથ્થરોમાં નિકલ, કોબાલ્ટ, કોપર (તાંબુ), મેંગેનીઝ અને રેર અર્થ એલિમેન્ટ્સનો વિપુલ ભંડાર રહેલો છે. આ તમામ ધાતુઓ આજના આધુનિક યુગમાં ઈલેક્ટ્રિક વ્હીકલ (EV) ની બેટરીઓ, સ્માર્ટફોન, સોલર પેનલ, સેમિકન્ડક્ટર ચિપ્સ અને ડિફેન્સ સાધનોના નિર્માણ માટે અનિવાર્ય છે. જમીન પર આ ખનિજોનો જથ્થો મર્યાદિત હોવાથી સમુદ્રી ભંડાર ભારત માટે ગેમ-ચેન્જર સાબિત થશે.
India Deep Ocean Mining Mission – ‘મતસ્ય ૬૦૦૦’ અને ‘સમુદ્રયાન’ દ્વારા ૬ કિમી ઊંડાણ સુધી પહોંચ
આ પ્રોજેક્ટના અમલીકરણ માટે પૃથ્વી વિજ્ઞાન મંત્રાલય (MoES) અને નેશનલ ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ઓશન ટેકનોલોજી (NIOT) દ્વારા અત્યાધુનિક સબમર્સિબલ વ્હીકલ ‘મતસ્ય ૬૦૦૦’ (Matsya 6000) તૈયાર કરવામાં આવ્યું છે. આ સ્વદેશી સબમરીન ૩ વૈજ્ઞાનિકોને સમુદ્રની સપાટીથી ૬,૦૦૦ મીટર (૬ કિલોમીટર) ઊંડે સુધી સુરક્ષિત લઈ જવાની અદ્યતન ક્ષમતા ધરાવે છે. સમુદ્રના અતિશય દબાણ અને અંધકાર વચ્ચે આ વાહન રોબોટિક આર્મ્સ અને સેન્સર્સ દ્વારા સમુદ્રના તળિયેથી સેમ્પલ્સ એકત્ર કરવા તેમજ માઇનિંગ માટે સી-બેડનું 3D મેપિંગ કરવાનું કામ કરશે.
India Deep Ocean Mining Mission – ચીનનો મોનોપોલી તોડવાની વ્યૂહરચના
હાલમાં વિશ્વભરના ક્રિટિકલ મિનરલ્સ અને રેર અર્થ સપ્લાય ચેઈન પર ચીનનો લગભગ ૭૦ થી ૮૦ ટકા જેટલો એકચક્રી કબ્જો છે. આ નિર્ભરતા તોડવા માટે ભારતે ઇન્ટરનેશનલ સીબેડ ઓથોરિટી (ISA) પાસેથી મધ્ય હિંદ મહાસાગરમાં ૭૫,૦૦૦ ચોરસ કિલોમીટર વિસ્તારમાં સંશોધન અને ખોદકામના વિશિષ્ટ અધિકારો મેળવેલા છે. આ ₹૧૫,૦૦૦ કરોડના રોકાણ થકી ભારત માત્ર પોતાની ઘરેલુ જરૂરિયાતો પૂરી નહીં કરે, પરંતુ ભવિષ્યમાં વૈશ્વિક મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્ષેત્રે એક મજબૂત સપ્લાયર બનીને સુપરપાવર બનવા તરફ આગેકૂચ કરશે.
👉 આ સમાચાર વાચો:
Indian Navy Pakistan Warship ‘સમુદ્રમાં બિનવ્યાવસાયિક વર્તણૂક’ ભારતીય યુદ્ધજહાજ સાથે ટક્કર મામલે ભારતે પાકિસ્તાનને પરખાવ્યા આકરા વેણ
