News Continuous Bureau | Mumbai

Lok Sabha Delimitation Bill દેશના રાજકારણ અને સંસદીય ઇતિહાસમાં એક અત્યંત મોટા અને ઐતિહાસિક પરિવર્તનના સંકેતો મળી રહ્યા છે. રાજકીય અહેવાલો અનુસાર, કેન્દ્ર સરકાર આગામી સમયમાં ‘સીમાંકન બિલ’ (Delimitation Bill) પસાર કરવા માટે સંસદનું વિશેષ સત્ર (Special Session of Parliament) બોલાવવાની તૈયારી કરી રહી છે. આ પ્રસ્તાવિત સીમાંકન પ્રક્રિયા હેઠળ દેશની વસ્તીના આધારે લોકસભા (Lok Sabha) ની બેઠકોની સંખ્યામાં મોટો વધારો થઈ શકે છે, જે વર્તમાન 543 બેઠકોથી વધીને અંદાજે 850 સુધી પહોંચવાની શક્યતા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે. સરકારની આ કવાયતને કારણે સત્તાધારી પક્ષ અને વિપક્ષી દળો વચ્ચે રાષ્ટ્રીય સ્તરે રાજકીય ચર્ચા તેજ બની છે.

Lok Sabha Delimitation Bill – સીમાંકન (Delimitation) શું છે અને લોકસભાની બેઠકો 850 સુધી કેવી રીતે વધી શકે?

બંધારણીય જોગવાઈઓ મુજબ, દેશની વસ્તીમાં થતા ફેરફાર મુજબ દરેક નાગરિકને સમાન પ્રતિનિધિત્વ મળે તે માટે લોકસભા અને વિધાનસભા મતવિસ્તારોની સીમાઓ અને બેઠકોની સંખ્યા નક્કી કરવાની પ્રક્રિયાને ‘સીમાંકન’ (Delimitation) કહેવામાં આવે છે. ભારતમાં છેલ્લે વર્ષ 1971 ની વસ્તી ગણતરી (Census) ના આધારે લોકસભાની બેઠકો 543 પર સ્થિર કરવામાં આવી હતી, જેના પર બંધારણીય સુધારા દ્વારા 2026 સુધી રોક લગાવવામાં આવી હતી. હવે આ સમયમર્યાદા પૂર્ણ થતાં અને નવા સંસદ ભવન (New Parliament Building) માં લોકસભા ચેમ્બરની બેઠક ક્ષમતા 888 સભ્યોની બનાવવામાં આવી હોવાથી, નવા સીમાંકન બાદ લોકસભાની બેઠકો વધીને 850 આસપાસ થવાની પ્રબળ અટકળો ચાલી રહી છે.

Lok Sabha Delimitation Bill – વસ્તી આધારિત સીમાંકન સામે દક્ષિણ ભારતના રાજ્યો કેમ ચિંતા વ્યક્ત કરી રહ્યા છે?

સીમાંકન બિલની ચર્ચા શરૂ થતાની સાથે જ ઉત્તર અને દક્ષિણ ભારતના રાજ્યો વચ્ચે રાજકીય મતભેદો પણ સામે આવ્યા છે. તમિલનાડુ, કેરળ, કર્ણાટક અને તેલંગાણા જેવા દક્ષિણના રાજ્યો (Southern States) નો આક્ષેપ છે કે તેમણે છેલ્લા દાયકાઓમાં વસ્તી નિયંત્રણ (Population Control) ની નીતિઓનો અસરકારક અમલ કર્યો છે. જો નવું સીમાંકન માત્ર વસ્તીના આધારે કરવામાં આવે, તો ઉત્તર પ્રદેશ અને બિહાર જેવા વધુ વસ્તી ધરાવતા રાજ્યોની બેઠકોમાં મોટો વધારો થશે, જ્યારે દક્ષિણના રાજ્યોની સંસદીય હિસ્સેદારી ઘટી જશે. આ મુદ્દે વિપક્ષી નેતાઓ સંતુલિત ફોર્મ્યુલા અપનાવવાની માંગ કરી રહ્યા છે.

Lok Sabha Delimitation Bill – સંસદના વિશેષ સત્ર અને મહિલા અનામત કાયદા સાથે સીમાંકનનો શું સંબંધ છે?

રાજકીય વિશ્લેષકો (Political Analysts) ના મતે, કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા પસાર કરાયેલા ‘નારી શક્તિ વંદન અધિનિયમ’ એટલે કે મહિલા અનામત કાયદા (Women’s Reservation Act) નો અમલ પણ વસ્તી ગણતરી અને સીમાંકન પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ જ થવાનો છે. તેથી, સંસદનું વિશેષ સત્ર (Special Session) બોલાવીને સીમાંકન આયોગ (Delimitation Commission) ની રચના અને તેના નિયમોને કાયદાકીય સ્વરૂપ આપવું સરકારની પ્રાથમિકતા હોઈ શકે છે. જો આ બિલ પસાર થાય છે, તો 2029 ની લોકસભા ચૂંટણી (Lok Sabha Elections 2029) સંપૂર્ણપણે નવા નકશા અને વધેલી બેઠકો સાથે યોજાઈ શકે છે.

👉 આ સમાચાર વાચો:
Jio Cheapest Recharge Plans ફક્ત કોલિંગ કરનારા ગ્રાહકોની મજા જિઓ લાવ્યું સસ્તા વોઇસઓન્લી રિચાર્જ પ્લાન, માત્ર ₹147 થી શરૂ થશે કિંમત