News Continuous Bureau | Mumbai
Oil Wells in India મધ્ય-પૂર્વના દેશો વચ્ચે ચાલી રહેલા યુદ્ધને કારણે અત્યારે સમગ્ર વિશ્વમાં તેલ અને ગેસની ચર્ચા તેજ બની છે. તેલ, જેને ‘કાળું સોનું’ કહેવામાં આવે છે, તે કોઈપણ દેશની અર્થવ્યવસ્થા બદલવાની તાકાત ધરાવે છે. ભારતમાં પેટ્રોલિયમ ક્ષેત્રની શરૂઆત ૧૮૬૭માં આસામના ડિગબોઈ થી થઈ હતી. આ શોધ ભારત માટે ટર્નિંગ પોઈન્ટ સાબિત થઈ, જેના કારણે રસોડા સુધી એલપીજી (LPG) અને વાહનો માટે ઈંધણ પહોંચવાનો રસ્તો સાફ થયો.

આસામ: ભારતનું સૌથી જૂનું તેલ ઉત્પાદક ક્ષેત્ર

ભારતના પેટ્રોલિયમ ઉદ્યોગમાં આસામનું ઐતિહાસિક મહત્વ છે. બ્રહ્મપુત્રા ખીણના કિનારે લગભગ ૩૨૦ કિલોમીટર સુધી તેલની પરતો ફેલાયેલી છે. ડિગબોઈમાં ભારતની પ્રથમ આધુનિક રિફાઈનરી ૧૯૦૧માં શરૂ થઈ હતી. અહીં નહારકટિયા અને મોરન-હુગરીજન જેવા વિસ્તારો તેલના મુખ્ય સ્ત્રોત છે. આસામનું તેલ ડિગબોઈ, ગુવાહાટી અને બોંગાઈગાંવ જેવી રિફાઈનરીઓમાં શુદ્ધ કરવામાં આવે છે.

ગુજરાત અને રાજસ્થાન: પશ્ચિમ ભારતનો તેલ ભંડાર

ગુજરાત ભારતનું અત્યંત મહત્વનું તટીય તેલ ઉત્પાદક રાજ્ય છે. અંકલેશ્વર, કલોલ, મહેસાણા અને ખંભાત જેવા વિસ્તારોમાં તેલના વિપુલ ભંડાર આવેલા છે. અહીંથી તેલને કોયલીરિફાઈનરી સુધી પાઈપલાઈનદ્વારા પહોંચાડવામાં આવે છે. બીજી તરફ, રાજસ્થાનનું બાડમેર ક્ષેત્ર હાલમાં ભારતનું સૌથી મોટું ઓનશોર તેલ ઉત્પાદક રાજ્ય બનીને ઉભર્યું છે, જે દેશના ઘરેલું ઉત્પાદનમાં મોટો ફાળો આપે છે.

આ સમાચાર પણ વાંચો : Iran War: ભારત માટે ખતરાની ઘંટડી! ઈરાન-ઈઝરાયેલ યુદ્ધની જ્વાળામાં કતરનો ગેસ પ્લાન્ટ લપેટાયો, અડધોઅડધ ગેસ સપ્લાય અટકતા હાહાકાર

મુંબઈ હાઈ અને ક્રિષ્ણા-ગોદાવરી બેસિન

અરબ સાગરમાં મુંબઈથી ૧૬૦ કિમી દૂર આવેલું ‘મુંબઈ હાઈ’ ભારતનું સૌથી મોટું અને સૌથી વધુ ઉત્પાદક તેલ ક્ષેત્ર છે. ૧૯૭૪માં શોધાયેલું આ ક્ષેત્ર સમુદ્રની અંદર ખડકાળ પરતોમાં આવેલું છે. આ ઉપરાંત, પૂર્વી તટ પર આંધ્રપ્રદેશ પાસે આવેલું ક્રિષ્ણા-ગોદાવરી અને તમિલનાડુનું કાવેરી બેસિન પણ ઉભરતા તેલ અને ગેસના ક્ષેત્રો છે. જોકે, ભારત પોતાની જરૂરિયાતનું માત્ર ૧૫-૧૮% તેલ જ દેશમાં ઉત્પાદિત કરે છે, બાકીનું તેલ રશિયા અને મધ્ય-પૂર્વના દેશોમાંથી આયાત (Import) કરવું પડે છે.