News Continuous Bureau | Mumbai
Supreme Court Verdict On Custody Time દેશમાં નાગરિકોના મૂળભૂત અધિકારો અને વ્યક્તિગત સ્વતંત્રતાના (Personal Liberty) રક્ષણ માટે સુપ્રીમ કોર્ટે (Supreme Court) એક અત્યંત ઐતિહાસિક અને સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદો આપ્યો છે. પોલીસ કસ્ટડી અને અટકાયતના સંદર્ભમાં મહત્વપૂર્ણ સ્પષ્ટતા કરતાં દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતે નિર્દેશ આપ્યો છે કે કોઈપણ શંકાસ્પદ કે આરોપીને મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ ૨૪ કલાકમાં રજૂ કરવાની સમયમર્યાદાની ગણતરી પોલીસ દ્વારા દસ્તાવેજી ધરપકડ (Formal Arrest) નોંધાય તે સમયથી નહીં, પરંતુ જે ક્ષણે વ્યક્તિને વાસ્તવિક રીતે પકડવામાં આવે કે અટકાયતમાં લેવામાં આવે તે ક્ષણથી જ શરૂ ગણાશે. આ નિર્ણયથી પોલીસ દ્વારા કાયદાકીય કાગળો પર મોડી ધરપકડ દર્શાવીને ગેરકાયદે કસ્ટડીમાં રાખવાની પ્રવૃત્તિ સામે મોટો કાયદાકીય અવરોધ ઊભો થશે.
Supreme Court Verdict On Custody Time – બંધારણની કલમ ૨૨(૨) હેઠળના મૂળભૂત અધિકારોનું કડકાઈથી પાલન અનિવાર્ય
ભારતીય બંધારણની કલમ ૨૨(૨) (Article 22(2)) અને ફોજદારી કાયદા અનુસાર, કોઈપણ વ્યક્તિની અટકાયત કરવામાં આવે ત્યારે તેને ૨૪ કલાકની અંદર નજીકના મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ હાજર કરવો ફરજિયાત છે. સુપ્રીમ કોર્ટે પોતાના ચુકાદામાં સ્પષ્ટ કર્યું કે આ જોગવાઈ કોઈ ઔપચારિક પ્રક્રિયા નથી પરંતુ નાગરિકનો પાયાનો બંધારણીય અધિકાર (Fundamental Right) છે. ઘણીવાર તપાસ એજન્સીઓ વ્યક્તિને પૂછપરછના નામે ગેરકાયદે ગોંધી રાખે છે અને ત્યારબાદ કલાકો પછી સત્તાવાર ધરપકડ નોંધાવે છે. અદાલતે ભારપૂર્વક કહ્યું કે પોલીસ જ્યારે કોઈ વ્યક્તિની હિલચાલ પર નિયંત્રણ લાદે છે તે જ ક્ષણથી વાસ્તવિક કસ્ટડી શરૂ થઈ જાય છે.
Supreme Court Verdict On Custody Time – મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ રજૂ કરવામાં વિલંબ ગેરબંધારણીય ગણાશે
સર્વોચ્ચ અદાલતની ખંડપીઠે અવલોકન કર્યું કે તપાસના બહાને નાગરિકોને લાંબા સમય સુધી પોલીસ મથકે બેસાડી રાખવાની પ્રથા કાયદાના શાસનની (Rule of Law) વિરુદ્ધ છે. જો વ્યક્તિને પકડ્યાની ક્ષણથી ગણીને ૨૪ કલાકની અંદર સંબંધિત અદાલત કે ન્યાયિક મેજિસ્ટ્રેટ સમક્ષ રજૂ કરવામાં ન આવે, તો તે સમગ્ર અટકાયત ગેરકાયદે ગણાશે. આવા સંજોગોમાં આરોપીને તુરંત જામીન મેળવવાનો અધિકાર મળી શકે છે તેમજ સંબંધિત પોલીસ અધિકારી સામે ગેરકાયદે અટકાયત અને સત્તાના દુરુપયોગ બદલ ખાતાકીય અને કાનૂની કાર્યવાહી થઈ શકે છે.
Supreme Court Verdict On Custody Time – પોલીસ પ્રશાસન માટે નવી માર્ગદર્શિકા, કસ્ટડી રજિસ્ટરમાં ચોક્કસ નોંધ રાખવી પડશે
આ આદેશના અમલીકરણ માટે દેશભરના પોલીસ તંત્ર અને તપાસ એજન્સીઓને કડક સૂચનાઓનું પાલન કરવું પડશે. અદાલતના ચુકાદા અનુસાર, પોલીસ સ્ટેશનની ડાયરી કે સામાન્ય રજિસ્ટરમાં (General Diary Entry) વ્યક્તિને તાબામાં લીધાનો સચોટ સમય નોંધવો પડશે. સીસીટીવી ફૂટેજ (CCTV Footage) અને જીડી એન્ટ્રીના આધારે અટકાયતના સમયની ખરાઈ કરવામાં આવશે. આ સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદાથી પોલીસ કસ્ટડીમાં થતી ગેરરીતિઓ પર કડક નિયંત્રણ આવશે અને દેશના સામાન્ય નાગરિકોના માનવાધિકારોનું સુદ્રઢ રક્ષણ થશે.
👉 આ સમાચાર વાચો:
Raghav Juyal As Meghnad First Look 'રામાયણ' માં રાઘવ જુયાલનો રૌદ્ર અવતાર મેઘનાદ ઉર્ફે ઈન્દ્રજીતની પહેલી ઝલકમાં છવાયો અભિનેતા
