News Continuous Bureau | Mumbai
C.P. Radhakrishnan: ભારતના ઉપરાષ્ટ્રપતિ પદની ચૂંટણીમાં સી.પી. રાધાકૃષ્ણન વિજેતા બન્યા છે. મંગળવારે (9 સપ્ટેમ્બર) થયેલી ચૂંટણીમાં તેમણે ઇન્ડિયા ગઠબંધનના ઉમેદવાર બી. સુદર્શન રેડ્ડીને હરાવ્યા. રાધાકૃષ્ણનને 452 પ્રથમ પસંદગીના મત મળ્યા, જ્યારે રેડ્ડી 300 મત મેળવી શક્યા. આ સાથે જ, રાધાકૃષ્ણન હવે ટૂંક સમયમાં ભારતના 15મા ઉપરાષ્ટ્રપતિ તરીકે શપથ લેશે. ઉલ્લેખનીય છે કે, જુલાઈમાં જગદીપ ધનખડના રાજીનામા બાદથી ઉપરાષ્ટ્રપતિનું પદ ખાલી હતું.આવી સ્થિતિમાં, એ જાણવું જરૂરી છે કે ભારતના લોકશાહી પ્રણાલીમાં ઉપરાષ્ટ્રપતિનું પદ કેટલું મહત્વપૂર્ણ છે? આ પદ સાથે તેમને કઈ જવાબદારીઓ મળે છે, કઈ સુવિધાઓ મળે છે, અને તેમનો પગાર કેટલો હોય છે?
લોકશાહી પ્રણાલીમાં ઉપરાષ્ટ્રપતિ પદનું મહત્વ
ભારતના ઉપરાષ્ટ્રપતિનું પદ દેશનું બીજું સૌથી ઉચ્ચ બંધારણીય પદ છે. તેમનો કાર્યકાળ પાંચ વર્ષનો હોય છે. જોકે, આ કાર્યકાળ પૂરો થયા પછી પણ તેઓ તેમના ઉત્તરાધિકારી પદ સંભાળે ત્યાં સુધી પદ પર રહી શકે છે. બંધારણમાં એવો કોઈ ઉલ્લેખ નથી કે જો ઉપરાષ્ટ્રપતિનું પદ તેમનો કાર્યકાળ પૂરો થાય તે પહેલાં કોઈ કારણસર (જેમ કે મૃત્યુ કે રાજીનામું) ખાલી પડે, અથવા જ્યારે તેઓ રાષ્ટ્રપતિ તરીકે કાર્ય કરે, ત્યારે ઉપરાષ્ટ્રપતિની ફરજો કોણ નિભાવશે.
આ સમાચાર પણ વાંચો : India-US Relations: અમેરિકા સાથે વધતા તણાવ ની વચ્ચે ટ્રમ્પના ‘સૌથી સારા મિત્ર’ વાળી પોસ્ટ પર પીએમ મોદી એ આપ્યો આવો જવાબ
ઉપરાષ્ટ્રપતિની જવાબદારીઓ અને સત્તાઓ
C.P. Radhakrishnan: ઉપરાષ્ટ્રપતિ પાસે સંસદના ઉપલા ગૃહ, એટલે કે રાજ્યસભાની પણ જવાબદારી હોય છે. તેઓ રાજ્યસભાના પૂર્વ નિર્ધારિત સભાપતિ હોય છે. આ દરમિયાન તેઓ અન્ય કોઈ પણ લાભનું પદ ધારણ કરી શકતા નથી. રાજ્યસભાના સભાપતિ તરીકે, તેઓ ગૃહમાં બંધારણ અને ગૃહના નિયમોનું અર્થઘટન કરનાર અંતિમ સત્તાધારી હોય છે. રાજ્યસભા અંગે તેમના નિર્ણયો એક બંધનકર્તા ઉદાહરણ સ્થાપિત કરે છે, જેનો ઉલ્લેખ કરીને ભવિષ્યમાં પણ નિર્દેશો આપી શકાય છે. સભાપતિ જ એ નક્કી કરે છે કે રાજ્યસભાના કોઈ સભ્યને પક્ષપલટા કાયદા હેઠળ ગેરલાયક ઠેરવવા કે નહીં. સંસદીય લોકશાહીમાં આ સત્તાઓ ઉપરાષ્ટ્રપતિને એક અલગ સ્તર પર ચિહ્નિત કરે છે.
રાજ્યસભાની કાર્યવાહી અને સાંસદોને લગતા અધિકારો
આ ઉપરાંત, ઉપરાષ્ટ્રપતિ પાસે સંસદના ઉપલા ગૃહના કામકાજને સુધારવાની પણ જવાબદારી હોય છે. એવા ઘણા પ્રસંગો આવ્યા છે જ્યારે રાજ્યસભાના સભાપતિએ ગૃહમાં પ્રશ્નકાળ દરમિયાન સાંસદોની કાર્યક્ષમતા વધારવામાં મદદ કરી છે. આ સાથે, તેમણે ગૃહમાં વિવાદની સ્થિતિને પણ અટકાવી છે અને ગૃહની ગરિમા જાળવી રાખી છે, જેથી રાષ્ટ્રીય હિતના મુદ્દાઓ પર સાર્થક ચર્ચા થઈ શકી. આ ઉપરાંત, જ્યારે કોઈ પણ રાજ્યસભાના સભ્ય વિરુદ્ધ વિશેષાધિકારના ઉલ્લંઘન અંગે નોટિસ આપવામાં આવે છે, ત્યારે સભાપતિની સંમતિ ફરજિયાત છે. તે સંપૂર્ણપણે સભાપતિના વિવેક પર આધાર રાખે છે કે તેઓ વિશેષાધિકારના ઉલ્લંઘનના કેસને વિશેષાધિકાર સમિતિ પાસે મોકલે કે નહીં અને તેનાથી સંબંધિત ભલામણોને સ્વીકારે કે નકારે.
