News Continuous Bureau | Mumbai
Lancet Report: ભલે ભારત અને ચીન તેમની વધુ વસ્તીને ( population ) કારણે સમગ્ર વિશ્વમાં સમાચારમાં હોય, પરંતુ વધતી વસ્તી સમગ્ર વિશ્વની સમસ્યા નથી. જો આપણે તેને વિશ્વના દૃષ્ટિકોણથી જોઈએ તો, વૈશ્વિક પ્રજનન દર ઝડપથી ઘટી રહ્યો છે અને જો આ જ ગતિએ પ્રજનન દર ઘટશે તો આગામી 74 વર્ષમાં વિશ્વમાં માત્ર નજીવી વસ્તી બાકી રહેશે.
લેન્સેટ રિપોર્ટમાં પ્રકાશિત થયેલા તાજેતરના અભ્યાસ મુજબ, પૃથ્વી વિવિધ દેશો અને ખંડોના 8 અબજ લોકોનું ઘર છે, પરંતુ આમાં આવનારા સમયમાં મોટા પાયે પરિવર્તન થશે. અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યુ છે કે, વૈશ્વિક પ્રજનન દરમાં ( Fertility rate ) હાલ તીવ્ર ઘટાડો થઈ રહ્યો છે, જે માનવતાના ભાવિ માટે ઊંડી અસરો સૂચવે છે.
1950ના દાયકાથી તમામ દેશોમાં વૈશ્વિક પ્રજનન દરમાં સતત ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો છે..
આ અભ્યાસ જણાવે છે કે 1950ના દાયકાથી તમામ દેશોમાં વૈશ્વિક પ્રજનન દરમાં સતત ઘટાડો જોવા મળી રહ્યો છે. આ વલણ સદીના અંત સુધી ચાલુ રહેવાની ધારણા છે, જે વસ્તી વૃદ્ધિમાં ( population growth ) નોંધપાત્ર ઘટાડો કરશે. પ્રજનન દર 1950 માં 4.84 થી ઘટીને 2021 માં 2.23 થયો છે અને 2100 સુધીમાં તે વધુ ઘટીને 1.59 થવાનો અંદાજ છે. વોશિંગ્ટન યુનિવર્સિટીમાં ઈન્સ્ટિટ્યૂટ ફોર હેલ્થ મેટ્રિક્સ એન્ડ ઈવેલ્યુએશન ( IHME ) દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા ગ્લોબલ બર્ડન ઑફ ડિસીઝ, ઈન્જરીઝ અને રિસ્ક ફેક્ટર્સ સ્ટડી 2021માં આ અંદાજનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે. લેન્સેટ જર્નલમાં બુધવાર (20 માર્ચ)ના રોજ પ્રકાશિત થયેલો આ અભ્યાસ માનવતાના વસ્તી વિષયક માર્ગનું એક ગંભીર ચિત્ર રજૂ કરે છે.
આ સમાચાર પણ વાંચો : Holi 2024: લોકસભા ચૂંટણીને કારણે આસામના આ વિસ્તારોમાં હોળી પર નહીં રહેશે જાહેર રજા..
IHME ના ડિરેક્ટર અને અભ્યાસના વરિષ્ઠ લેખક ડૉ. ક્રિસ્ટોફર મરે પ્રજનન દરમાં ઘટાડા માટે વિવિધ પરિબળોને જવાબદાર ગણાવે છે. આમાં શિક્ષણ અને રોજગારમાં મહિલાઓ માટે વધેલી તકો, ગર્ભનિરોધકની વ્યાપક ઉપલબ્ધતા, બાળકોના ઉછેર સાથે સંકળાયેલા વધતા ખર્ચ અને નાના પરિવાર હોવું સામાજિક પ્રાથમિકતા વગેરેનો આમાં સમાવેશ થાય છે.
આ અભ્યાસમાં સામે આવ્યું છે કે 2021માં 46 ટકા દેશોમાં પ્રજનન દર રિપ્લેસમેન્ટ લેવલથી નીચે હતો. વર્ષ 2100 સુધીમાં આ આંકડો 97 ટકા સુધી પહોંચવાની આશા છે. આ ડેટા સૂચવે છે કે વિશ્વભરના લગભગ તમામ દેશો સદીના અંતમાં પ્રજનન સ્તરમાં તીવ્ર ઘટાડા સાથે પેટા-રિપ્લેસમેન્ટનો અનુભવ કરશે. આ અભ્યાસ મુજબ, માનવતા અભૂતપૂર્વ વસ્તીવિષયક પરિવર્તનની ટોચ પર ઉભી હોવાથી, લેન્સેટ અભ્યાસ એક ચેતવણી આપે છે કે, આપણે ઘટતા પ્રજનન દર દ્વારા ઊભા થતા પડકારોનો સામનો કરવો જોઈએ અને માનવતાને નષ્ટ થતા અટકાવવુ જોઈએ.
