News Continuous Bureau | Mumbai
Legal Clash Over Hormuz: વિશ્વના સૌથી મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગ ગણાતા હોર્મુઝ જળડમરુમધ્યને લઈને અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેનો તણાવ હવે માત્ર રાજદ્વારી રહ્યો નથી, પરંતુ તે ઊંડા કાયદાકીય વિવાદોમાં ફસાયો છે. બંને દેશો આ દરિયાઈ માર્ગના સંચાલન માટે અલગ-અલગ આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદાઓનો હવાલો આપી રહ્યા છે. આ કાયદાકીય ગુંચવણને કારણે દરિયાઈ માર્ગે થતા વેપાર અને કાચા તેલની અવરજવર પર મોટું જોખમ ઊભું થયું છે.
કાયદાકીય અર્થઘટનમાં વિરોધાભાસ: આંતરરાષ્ટ્રીય વિરુદ્ધ પ્રાદેશિક જળ
દરિયાઈ કાયદાના નિષ્ણાતોના મતે, અમેરિકા અને ઈરાન બંને ‘લો ઓફ ધ સી’ બાબતે વિભિન્ન વિચારધારા ધરાવે છે. વોશિંગ્ટન હોર્મુઝને સંપૂર્ણપણે એક આંતરરાષ્ટ્રીય જળમાર્ગ માને છે, જ્યારે તેહરાન તેને પોતાના પ્રાદેશિક જળ નો હિસ્સો ગણાવે છે. આ માર્ગ પરથી પસાર થતા જહાજો પાસેથી ઈરાન દ્વારા લેવામાં આવતા ટોલને અમેરિકા ગેરકાયદે માને છે, તો બીજી તરફ રાષ્ટ્રપતિ ટ્રમ્પ દ્વારા કરવામાં આવેલી નાકેબંધીને ઈરાન તેની સાર્વભૌમત્વનું ઉલ્લંઘન ગણાવે છે.
આ સમાચાર પણ વાંચો : Pawan Khera: કોંગ્રેસ નેતા પવન ખેડાને રાહત કે આફત? સુપ્રીમ કોર્ટે નીચલી કોર્ટનો નિર્ણય પલટાવ્યો, નોટિસ પાઠવી માંગ્યો ખુલાસો
UNCLOS સંધિનો અભાવ અને નિયમોની અનિશ્ચિતતા
આ વિવાદના મૂળમાં 1982ની ‘યુનાઈટેડ નેશન્સ કન્વેન્શન ઓન ધ લો ઓફ ધ સી’ (UNCLOS) સંધિ છે. નવાઈની વાત એ છે કે દુનિયાના 171 દેશોએ આ સંધિ સ્વીકારી છે, પરંતુ અમેરિકા અને ઈરાન બંનેએ અત્યાર સુધી તેને ઔપચારિક રીતે લાગુ કરી નથી. આના કારણે યુદ્ધ જેવી સ્થિતિમાં બંને દેશો વચ્ચે એવો કોઈ સર્વમાન્ય કાયદો નથી જેના આધારે વિવાદનો ઉકેલ લાવી શકાય. ઈરાન જૂના આંતરરાષ્ટ્રીય માપદંડો મુજબ જહાજોને માત્ર ‘ઈનોસન્ટ પેસેજ’ (શાંતિપૂર્ણ માર્ગ) નો અધિકાર આપે છે, જ્યારે અમેરિકા ‘ટ્રાન્ઝિટ પેસેજ’ ની માંગ કરે છે જે દરિયાઈ અવરજવરને વધુ સ્વતંત્રતા આપે છે.
વૈશ્વિક વેપાર અને કાચા તેલના પુરવઠા પર અસર
હોર્મુઝની ખાડીમાં ચાલી રહેલા સૈન્ય અને આર્થિક દબાણ આ જટિલ કાયદાકીય લડાઈનો એક ભાગ છે. જ્યાં સુધી બંને દેશો કોઈ સાઝા કાયદાકીય માળખા પર સહમત નહીં થાય, ત્યાં સુધી આ જળમાર્ગની સ્થિતિ અસ્થિર રહેશે. આ ગતિરોધ લાંબો ખેંચાવાને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય વેપાર અને કાચા તેલના પુરવઠામાં વિક્ષેપ પડી રહ્યો છે, જેની સીધી અસર ભારત સહિત સમગ્ર વિશ્વના અર્થતંત્ર પર જોવા મળી રહી છે.
