News Continuous Bureau | Mumbai
South Africa: લગભગ એક અઠવાડિયા પહેલા, સેનાએ, નાઇજર (Niger) ના રાષ્ટ્રપતિ મોહમ્મદ બઝૌમ (President Mohamed Bazoum) ને કસ્ટડીમાં લઈ, દેશનું નિયંત્રણ જાતે લેવાની જાહેરાત કરી. તે જ સમયે, તેઓએ તેમની સરહદો પણ સીલ કરી દીધી હતી જેથી કરીને કોઈ અન્ય દેશ મદદના બહાને ન આવે. વાસ્તવમાં, અહીં યુરેનિયમ (Uranium) ના ભંડારની હાજરીને કારણે યુરોપિયન યુનિયન સતત મદદ કરી રહ્યું છે. આ જ કારણ છે કે નાઈજરનો મામલો ઘણો ઉછળ્યો છે.
શા માટે બળવો થાય છે?
આવું ત્યારે થાય છે જ્યારે દેશની સેના તેના સર્વોચ્ચ નેતાને પણ પછાડી દે છે. આ સમયે જે ઉથલપાથલ થાય છે તેને લશ્કરી પરિવર્તન કહેવામાં આવે છે. સાથે જ ક્યારેક વિપક્ષ પણ સત્તાધારી પક્ષ કરતા વધુ મજબૂત બની જાય છે. આમાં પણ તખ્તાપલટ બળવો થાય છે, પણ એમાં ઓછું કે વધારે લોહી વહેતું નથી. બીજી તરફ સૈન્ય પરિવર્તનમાં સરકાર અને સેના વચ્ચે લડાઈ થાય છે, સરકારની તરફેણમાં ઉભેલા સામાન્ય લોકોને પણ નુકસાન થાય છે.
આ ઘટના ક્યાં થાય છે?
વિશ્વ બેંક (World Bank) ના મતે, સામાન્ય રીતે જ્યાં માનવ વિકાસ સૂચકાંક (HDI) ખૂબ નીચો હોય ત્યાં લશ્કરી બળવો થાય છે. એટલે કે જ્યારે લોકો ગરીબી, ભૂખમરો, મોંઘવારી, અરાજકતા જેવી બાબતોનો સામનો કરી રહ્યા છે, ત્યાં સરકાર પરનો વિશ્વાસ ઓછો થવા લાગે છે. જ્યારે સેના આ જુએ છે, ત્યારે તે તેની તાકાત વધારવાનું શરૂ કરે છે. તેણી વર્તમાન સત્તાના ઘણા લોકોને પોતાની તરફેણમાં લે છે અને પછી બળવો કરે છે. આ પછી સરકાર લાચાર બની જાય છે. અમુક પોલીસ કે અન્ય દળોની મદદથી બળવાને દબાવવાનો પ્રયાસ થાય છે, પરંતુ લશ્કરી શક્તિ સામે તે કંઈ જ કરી શકતા નથી.
જ્યારે અન્ય દેશ મદદ મોકલે ત્યારે જ આ બળવાનો પ્રયાસ નિષ્ફળ જાય છે. જેમ કે અમેરિકા ઘણા દેશો સાથે આવું કરી રહ્યું છે. તે સરકારને મદદ મોકલીને લશ્કરી બળવાને કચડી નાખવામાં મદદ કરે છે. આ બળવાને બંધ કરે છે, પરંતુ અમેરિકા તે દેશમાં પ્રભુત્વ બની જાય છે. અમેરિકા (America) બદલામાં તે સરકાર પાસેથી અનેક ઉપકાર લે છે, આવા આક્ષેપો પણ તેમના પર થતા રહે છે.
આ સમાચાર પણ વાંચો : WhatsApp : હવે વોટ્સએપ પર પણ મોકલી શકશો તમારો એનિમેટેડ અવતાર, આવી રહ્યું છે આ નવું ફીચર..
કયા દેશમાં સૌથી વધુ બળવો થયો?
આ યાદીમાં દક્ષિણ અમેરિકન દેશ બોલિવિયા (Bolivia) નું નામ સૌથી ઉપર છે. તેની આસપાસ પણ કોઈ નથી. ઑગસ્ટ 1825માં સ્પેનથી તેની આઝાદી પછી, બોલિવિયાએ લગભગ 190 બળવાના પ્રયાસો જોયા છે. તેનો છેલ્લો પ્રયાસ 2019 માં કરવામાં આવ્યો હતો, જ્યારે વર્તમાન સરકારે હાર સ્વીકારી લીધી હતી અને સરકારે પદ પરથી રાજીનામું આપ્યું હતું.
કોકો પાક પણ એક કારણ છે
આઝાદીના ત્રીજા વર્ષથી અહીં અસ્થિરતા શરૂ થઈ ગઈ. આ સાથે સરકાર અને સેના વચ્ચે સંઘર્ષ શરૂ થયો. અન્ય દેશોમાં, જ્યાં ગરીબી અને બેરોજગારી બળવાનું કારણ બની હશે, તો અહીં વાત અલગ હતી. આ દેશમાં કોકો (Coco) કે કોકોનું પુષ્કળ ઉત્પાદન થતું હતું. સંયુક્ત રાષ્ટ્ર અનુસાર, આ દેશ કોલંબિયા અને પેરુ પછી સૌથી વધુ કોકો ઉત્પાદક દેશ છે. તેનો ઉપયોગ દવાઓ, અત્તર અને ખોરાકમાં પણ થાય છે. કોકોની ખેતી પણ રમખાણોનું કારણ હતું. અન્ય દેશો ઈચ્છતા હતા કે તેઓ અહીંની જમીન લીઝ પર લઈ શકે. આ માટે તેઓ શાસક અને સૈન્ય વચ્ચે ભાગલા પાડતા હતા અને એક બાજુ મદદ કરવાનો ડોળ કરતા હતા
આંકડાઓ શું કહે છે
-વર્ષ 1950 થી 2019 સુધી અહીં સરકારને તોડવા માટે લગભગ 23 પ્રયાસો થયા.
-આ સમયગાળા દરમિયાન સમગ્ર વિશ્વમાં લગભગ 475 બળવાના પ્રયાસો થયા હતા.
-જો ટકાવારીમાં જોઈએ તો આફ્રિકા ખંડ આ બાબતમાં સૌથી વધુ અસ્થિર રહ્યો છે.
– જે દેશોમાં એચડીઆઈ (HDI) ઓછી છે, ત્યાં સૈન્ય બળવાનો ડર વધુ છે.
-બોલિવિયામાં પાણીને લઈને ભારે હંગામો થયો હતો. 2000ના દાયકામાં પાણીના ખાનગીકરણ પર લોકો જાતે જ રસ્તા પર આવી ગયા અને સત્તાને હચમચાવી દીધી. અત્યારે આ દેશમાં ચૂંટાયેલી સરકાર છે.
