News Continuous Bureau | Mumbai
Pakistan આર્થિક સંકટ અને રાજકીય અસ્થિરતા વચ્ચે પાકિસ્તાન હવે અમેરિકા અને તુર્કીને વ્યૂહાત્મક રીતે મહત્વપૂર્ણ સોદા ઓફર કરી રહ્યું છે. આમાં સૌથી મોટું પગલું છે – અરબ સાગરના કિનારે સ્થિત પસની બંદરગાહ (Pasni Port) ને અમેરિકા માટે ખોલવાનો પ્રસ્તાવ, જે ચીનના ગ્વાદર બંદરથી માત્ર 100 કિલોમીટર દૂર છે. આ નવી ભાગીદારી ભારત માટે બહુ-પરિમાણીય ખતરો ઊભો કરી રહી છે. સૌ પ્રથમ, સુરક્ષા પડકાર છે. પસની બંદરગાહનું અમેરિકી નિયંત્રણ અરબ સાગરમાં ભારતના વ્યાપારી માર્ગોને અસુરક્ષિત બનાવી શકે છે.
પસની બંદરગાહ: અમેરિકા માટે વ્યૂહાત્મક પ્રસ્તાવ
પાકિસ્તાન અને અમેરિકા વચ્ચેના સંબંધો હંમેશા ઉતાર-ચઢાવવાળા રહ્યા છે. જોકે, 2025માં વોશિંગ્ટને ફરી એકવાર ઇસ્લામાબાદ તરફ વલણ બદલ્યું છે. મુખ્ય કારણ? પ્રાદેશિક સ્થિરતા, ખનિજ સંસાધનો સુધી પહોંચ અને ચીનના વધતા પ્રભાવને સંતુલિત કરવું. મીડિયા રિપોર્ટ મુજબ, પાકિસ્તાને અમેરિકાને બલુચિસ્તાનના પસનીમાં 1.2 અબજ ડોલરથી વધુના ખર્ચે એક “નાગરિક” બંદરગાહના નિર્માણ અને સંચાલનની ઓફર કરી છે. આ બંદર ચીન દ્વારા નિર્મિત ગ્વાદર બંદરથી માત્ર 100 કિલોમીટર અને ભારત-ઈરાન દ્વારા સંયુક્ત રીતે વિકસાવવામાં આવેલ ચાબહાર બંદરની નજીક છે. સપ્ટેમ્બરમાં પાકિસ્તાનના સેના પ્રમુખ ફિલ્ડ માર્શલ અસીમ મુનીર, વડાપ્રધાન શહેબાઝ શરીફ અને અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ વચ્ચેની બેઠક બાદ આ પ્રસ્તાવ સામે આવ્યો છે. આ પ્રસ્તાવને આકર્ષક બનાવવા માટે પાકિસ્તાને પોતાની ખનિજ સંપત્તિ, ખાસ કરીને ‘રેર અર્થ મિનરલ્સ’ સુધી પહોંચ આપવાનો પણ સંકેત આપ્યો છે. પાકિસ્તાને અમેરિકાને મર્યાદિત ડ્રોન સુવિધાઓ પૂરી પાડવાની પણ ઓફર કરી છે.
તુર્કીને 1000 એકર જમીનની ભેટ
પાકિસ્તાનનો ઝુકાવ માત્ર વોશિંગ્ટન તરફ જ નથી. તુર્કી અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના સંબંધો ખૂબ જૂના છે, પરંતુ 2025માં આ ગઠબંધન સંરક્ષણ, અર્થવ્યવસ્થા અને રાજદ્વારી સ્તરે અભૂતપૂર્વ રીતે મજબૂત બન્યું છે. આ વર્ષે તુર્કીના રાષ્ટ્રપતિ રેસેપ તૈયપ એર્દોઆનની ઇસ્લામાબાદ મુલાકાત દરમિયાન 24 કરારો પર હસ્તાક્ષર થયા, જેમાં અનમેન્ડ એરિયલ વ્હીકલ્સ (યુએવી) અને રડાર સિસ્ટમ્સનું સંયુક્ત ઉત્પાદન સામેલ છે. વડાપ્રધાન શહેબાઝ શરીફે તુર્કીના રાષ્ટ્રપતિ રેસેપ તૈયપ એર્દોઆનને કરાચી ઇન્ડસ્ટ્રિયલ પાર્કમાં 1000 એકર જમીન મફતમાં આપવાની જાહેરાત કરી. અહીં એક ‘એક્સપોર્ટ પ્રોસેસિંગ ઝોન’ (EPZ) સ્થાપિત કરવામાં આવશે. આ પગલું માત્ર આર્થિક જ નહીં, પણ રાજદ્વારી સંકેત પણ હતો. વિશ્લેષકો આને ભારતીય ‘ઓપરેશન સિંદૂર’ દરમિયાન તુર્કીના ખુલ્લેઆમ પાકિસ્તાનના સમર્થનના બદલામાં ‘ઇનામ’ માની રહ્યા છે.
ત્રિકોણીય રાજદ્વારી શતરંજ અને ભારત માટે પડકાર
હવે પાકિસ્તાનની નવી રાજનીતિ ત્રણ દિશાઓમાં ફેલાઈ રહી છે: અમેરિકા સાથે સુરક્ષા અને ગુપ્તચર સહયોગ (પસની પોર્ટ), તુર્કી સાથે ઔદ્યોગિક અને વ્યાપારી સહયોગ (કરાચી EPZ), અને ચીન સાથે માળખાગત અને સંપર્કતા (ગ્વાદર). ભારત માટે આ ઘટનાક્રમ સીધો વ્યૂહાત્મક પડકાર રજૂ કરે છે. પસની બંદરગાહ ભારતના ચાબહાર ટર્મિનલથી માત્ર 300 કિલોમીટર દૂર છે. જો અમેરિકાને ત્યાં સંચાલન પહોંચ મળે, તો ત્રણ વ્યૂહાત્મક નોડ્સ – ચાબહાર (ભારત-ઈરાન), ગ્વાદર (ચીન-પાકિસ્તાન), અને પસની (અમેરિકા-પાકિસ્તાન) એક ત્રિકોણ બનાવશે, જેની વચ્ચે ભારત ફસાઈ શકે છે. કરાચીમાં તુર્કીની વધતી આર્થિક ઉપસ્થિતિ ભારત વિરોધી આંતરરાષ્ટ્રીય મંચો પર અંકારા-ઇસ્લામાબાદ જોડાણને વધુ મજબૂત કરી શકે છે.
આ સમાચાર પણ વાંચો : Mumbai Water Cut: મુંબઈવાસીઓ માટે જરૂરી સમાચાર: ૭ થી ૯ ઓક્ટોબર દરમિયાન શહેરના અનેક વિસ્તારોમાં ૧૦% પાણીકાપ
વ્યૂહાત્મક પાઠ: ભૂગોળના બદલે રોકડ
વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે પાકિસ્તાનની આ નીતિ સાહસિક જરૂર છે, પરંતુ મૂળભૂત રીતે ‘ભૂગોળ વેચીને અર્થતંત્ર બચાવવાનો’ પ્રયાસ છે. આઇએમએફની કડક શરતો, વધતી બેરોજગારી અને આંતરિક અસ્થિરતા વચ્ચે ઇસ્લામાબાદ વિદેશી ભાગીદારીઓ દ્વારા રોકડ અને વૈધતા એકઠી કરવા માંગે છે. ભારત માટે આ સ્થિતિ નવા सिरेથી વ્યૂહાત્મક તૈયારીની માંગ કરે છે. તેને પશ્ચિમી કિનારે દરિયાઈ દેખરેખને મજબૂત કરવી પડશે અને ઈરાન તથા ખાડીના દેશો સાથે ભાગીદારી ગાઢ કરવી પડશે.
Five Keywords – Pakistan,Pasni Port,America,Turkey,Challenge for India
