News Continuous Bureau | Mumbai
US Iran Deal Conditions અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે છેલ્લા કેટલાક મહિનાઓથી ચાલી રહેલો ભયાનક સૈન્ય સંઘર્ષ અને તણાવ હવે શાંતિ કરાર તરફ આગળ વધી રહ્યો હોય તેવા સંકેતો મળી રહ્યા છે. બંને દેશો આખરે યુદ્ધનો અંત લાવવા માટે સૈદ્ધાંતિક રીતે રાજી થયા છે. જો કે, આ શાંતિ પ્રસ્તાવને અંતિમ ઓપ આપતા પહેલા ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાગચીએ (Abbas Araghchi) અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ સમક્ષ પોતાની ૫ મુખ્ય અને આકરી શરતો યાદ અપાવી દીધી છે. ઈરાને સ્પષ્ટ ચેતવણી આપી છે કે જો વોશિંગ્ટન આ શરતોનું પાલન નહીં કરે, તો આ પ્રસ્તાવિત શાંતિ કરાર કાગળ પર જ રહી જશે.
US Iran Deal Conditions – પરમાણુ કરાર બે તબક્કામાં થશે, બીજા તબક્કા માટે ૬૦ દિવસની મુદત નક્કી કરાઈ
ઈરાનના વિદેશ મંત્રી અબ્બાસ અરાગચીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ પ્રસ્તાવિત ‘ઇસ્લામાબાદ મેમોરેન્ડમ ઓફ અંડરસ્ટેન્ડિંગ’ (Islamabad MoU) એ વ્યાપક રાજદ્વારી પ્રક્રિયાનો માત્ર પ્રથમ તબક્કો છે. ભવિષ્યની તમામ શાંતિ વાટાઘાટો આ પ્રથમ તબક્કાના સફળ અમલીકરણ પર નિર્ભર રહેશે. ઈરાનની પ્રથમ શરત અનુસાર, તેહરાનના જટિલ પરમાણુ કાર્યક્રમ (Nuclear Program) અંગેની ચર્ચાને અત્યારે મુલતવી રાખીને બીજા તબક્કા માટે ટાળી દેવામાં આવી છે. આ બીજા તબક્કાની વાટાઘાટો આશરે ૬૦ દિવસ સુધી ચાલશે. જો અમેરિકા શરૂઆતી શરતો પૂરી કરવામાં નિષ્ફળ જશે, તો ઈરાન તેના ન્યુક્લિયર પ્રોગ્રામ પર ક્યારેય ચર્ચા આગળ નહીં વધારે.
US Iran Deal Conditions – હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં યુદ્ધ પહેલા જેવી સ્થિતિ નહીં રહે, સાર્વભૌમત્વના સન્માનની લિખિત ગેરેંટીની માંગ
ઈરાનની સૌથી મહત્વની અને વ્યૂહાત્મક શરત વૈશ્વિક તેલ સપ્લાયના મુખ્ય કેન્દ્ર સમાન ‘સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ’ (Strait of Hormuz) ને લઈને છે. અરાગચીએ સાફ સંદેશ આપ્યો છે કે હોર્મુઝ જલડમરુમધ્યમાં હવે યુદ્ધ પહેલા જેવી સ્થિતિ બિલકુલ બહાલ કરવામાં નહીં આવે. આ ઉપરાંત, ઈરાને અમેરિકા સામે પોતાના દેશના સાર્વભૌમત્વ (Sovereignty) અને આંતરિક બાબતોમાં દખલ ન કરવાની શરત મૂકી છે. વિદેશ મંત્રીએ દાવો કર્યો છે કે, “૪૭ વર્ષના ઈતિહાસમાં આ પ્રથમ વખત બન્યું છે જ્યારે અમેરિકાએ ઈરાનના સાર્વભૌમત્વ પ્રત્યે સન્માન દર્શાવ્યું છે અને આ બાબતને શાંતિ દસ્તાવેજમાં લિખિત સ્વરૂપે સામેલ કરવા સંમતિ આપી છે.” આ શરત સંપૂર્ણપણે સમાનતાના ધોરણે બંને દેશો પર લાગુ થશે.
US Iran Deal Conditions – સમુદ્રી સુરક્ષામાં તેહરાનની સીધી ભૂમિકા અને ૨૪ અબજ ડોલરના ફ્રિઝ ફંડને મુક્ત કરવાનો રસ્તો
કરારના અન્ય મહત્વના પાસાઓ અંતર્ગત, ઈરાને દરિયાઈ પ્રતિબંધો હટાવવાની સાથે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતા આંતરરાષ્ટ્રીય કોમર્શિયલ જહાજોની સુરક્ષિત અવરજવર (Maritime Security) માટે સીધી જવાબદારી લેવાની તૈયારી દર્શાવી છે. આ ઉપરાંત, લાંબા સમયથી વિદેશી બેંકોમાં અટકેલા ઈરાનના અબજો ડોલરના ફ્રિઝ ફંડને (Frozen Funds) મુક્ત કરવા માટે પણ એક ચોક્કસ ફોર્મ્યુલા નક્કી કરવામાં આવી છે. તેહરાનની મુખ્ય માંગ છે કે આ પ્રતિબંધો હટતાની સાથે જ આર્થિક પુનઃનિર્માણ અને વિકાસના કાર્યો માટે આ ફંડ તાત્કાલિક રીલીઝ કરવામાં આવે. હવે સમગ્ર વિશ્વની નજર એ વાત પર ટકેલી છે કે રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ (Donald Trump) ઈરાનની આ તમામ પાંચ શરતો સ્વીકારીને ઐતિહાસિક સંધિ પર હસ્તાક્ષર કરે છે કે પશ્ચિમ એશિયામાં ફરી તણાવ વધશે.
