News Continuous Bureau | Mumbai
Dev Uthani Date હિન્દુ ધર્મમાં કારતક સુદ એકાદશી (Kartik Sud Ekadashi) ના રોજ આવતી ‘દેવઉઠની એકાદશી’ (Dev Uthani Ekadashi) એટલે કે ‘પ્રબોધિની એકાદશી’ (Prabodhini Ekadashi) નું વિશેષ ધાર્મિક મહત્ત્વ રહેલું છે. ધાર્મિક માન્યતા મુજબ, આ દિવસે ભગવાન શ્રીહરિ વિષ્ણુ (Lord Vishnu) ચાર મહિનાની યોગનિદ્રા (Yoga Nidra) માંથી જાગે છે અને તેની સાથે જ ‘ચાતુર્માસ’ (Chaturmas) ની સમાપ્તિ થાય છે. ચાતુર્માસ પૂર્ણ થતા જ લગ્ન, ગૃહપ્રવેશ અને અન્ય માંગલિક કાર્યો (Auspicious Ceremonies) નો પ્રારંભ થાય છે. વર્ષ 2026 માં આ પવિત્ર વ્રત 20 નવેમ્બર કે 21 નવેમ્બર કઈ તારીખે કરવું તે અંગેની મૂંઝવણ વચ્ચે પંચાંગ મુજબ સાચી તિથિ અને સુખસમૃદ્ધિ માટેના 5 પરંપરાગત ઉપાયો (Auspicious Remedies) જાણવા અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ છે.
Dev Uthani Date – દેવઉઠની એકાદશી 2026 ની સાચી તિથિ કઈ છે: 20 કે 21 નવેમ્બર?
પંચાંગ (Panchang) ની ગણતરી મુજબ, કારતક મહિનાના સુદ પક્ષની એકાદશી તિથિ શુક્રવાર, 20 નવેમ્બર, 2026 ના રોજ સવારે 7:15 વાગ્યા (અથવા 7:16 વાગ્યા) ની આસપાસ શરૂ થશે અને શનિવાર, 21 નવેમ્બર, 2026 ના રોજ સવારે 6:31 વાગ્યા (અથવા 6:32 વાગ્યા) ની આસપાસ સમાપ્ત થશે. સામાન્ય ગૃહસ્થ અને સ્માર્ત પરંપરા (Smarta Tradition) અનુસાર, દેવઉઠની એકાદશીનું મુખ્ય વ્રત 20 નવેમ્બર, 2026 ના રોજ રાખવામાં આવશે, જેનું પારણ 21 નવેમ્બરે કરવામાં આવશે. બીજી તરફ, વૈષ્ણવ સંપ્રદાય (Vaishnava Tradition) ના અનુયાયીઓ 21 નવેમ્બરના રોજ એકાદશી વ્રત રાખશે અને 22 નવેમ્બરે પારણ કરશે, જ્યારે 21 નવેમ્બરે તુલસી વિવાહ (Tulsi Vivah) નું આયોજન પણ થશે.
Dev Uthani Date – સૌભાગ્ય અને સુખ-સમૃદ્ધિ માટે કયા 5 ઉપાયો કરવામાં આવે છે?
ધાર્મિક માન્યતા અને પરંપરા અનુસાર, દેવઉઠની એકાદશીના દિવસે ભગવાન વિષ્ણુ અને માતા લક્ષ્મીના આશીર્વાદ મેળવવા માટે પાંચ મુખ્ય ઉપાયો (Remedies) પ્રચલિત છે:
ભગવાન વિષ્ણુને પીળા પુષ્પ અને તુલસીદળ (Tulsi Leaves) અર્પણ કરવા અને ‘ૐ નમો ભગવતે વાસુદેવાય’ મંત્રનો જાપ કરવો.
સાંજના સમયે તુલસીના છોડ (Tulsi Plant) પાસે ઘીનો દીવો પ્રગટાવીને પૂજન કરવું અને ઘરના મુખ્ય દ્વાર પર પ્રકાશ કરવો.
ભગવાન વિષ્ણુને યોગનિદ્રામાંથી જગાડવા માટે શંખ, ઘંટ અને તાળી વગાડીને ‘ઉઠો દેવ, બેઠો દેવ’ જેવી પરંપરાગત ભાવના સાથે આરતી કરવી.
જરૂરિયાતમંદ વ્યક્તિઓને અનાજ, વસ્ત્ર, ફળ અથવા પીળી ચીજવસ્તુઓનું દાન (Charity) કરવું.
શનિવારે કે નિયત સમયે તુલસી વિવાહની વિધિમાં ભગવાન શાલિગ્રામ (Lord Shaligram) અને તુલસી માતાનું પૂજન કરીને પરિવારમાં સુખ-શાંતિની પ્રાર્થના કરવી.
Dev Uthani Date – વ્રત અને પૂજા દરમિયાન કઈ સાવચેતીઓ અને માન્યતાઓ ધ્યાનમાં રખાય છે?
એકાદશીના વ્રત દરમિયાન શ્રદ્ધાળુઓ સાત્ત્વિક આહાર અને નિયમોનું પાલન કરે છે, જેમાં ચોખા (Rice) ન ખાવાની પરંપરા, ક્રોધ અને અસત્યથી દૂર રહેવા જેવી બાબતોનો સમાવેશ થાય છે. ઉપરાંત, આ પર્વને લગતી તિથિઓ, શુભ મુહૂર્ત અને ધાર્મિક ઉપાયો સંપૂર્ણપણે પંચાંગ, જ્યોતિષ અને પરંપરાગત લોકમાન્યતાઓ (Traditional Beliefs) પર આધારિત છે, જેનો કોઈ વૈજ્ઞાનિક આધાર નથી અને સ્થાનિક પંચાંગ મુજબ સમયમાં થોડો ફેરફાર શક્ય છે.