News Continuous Bureau | Mumbai
Karna Pitru Paksha Story મહાભારતના સૌથી મોટા દાનવીર યોદ્ધા કર્ણ (Karna) વિશે પ્રચલિત પૌરાણિક કથા અનુસાર, જીવનભર સોનું, ચાંદી અને અઢળક સંપત્તિનું દાન કરવા છતાં મૃત્યુ પછી સ્વર્ગમાં તેમને ભીષણ ભૂખતરસનો સામનો કરવો પડ્યો હતો. મહાભારતના યુદ્ધમાં વીરગતિ પામ્યા બાદ જ્યારે કર્ણ સ્વર્ગલોક પહોંચ્યા ત્યારે તેમને ભોજન તરીકે અનાજને બદલે સુવર્ણ અને રત્નાભૂષણો પીરસવામાં આવ્યા હતા. આ રહસ્ય પાછળનું કારણ તેમના પિતૃઓ (Ancestors) પ્રત્યેના તર્પણ અને અન્નદાન (Food Donation) નો અભાવ હતો. આ જ પૌરાણિક ઘટના હિન્દુ ધર્મમાં દર વર્ષે ઉજવાતા ૧૬ દિવસના શ્રાદ્ધ પક્ષ એટલે કે પિતૃપક્ષ (Pitru Paksha) ની પરંપરા સાથે સીધી રીતે જોડાયેલી છે.
Karna Pitru Paksha Story – સ્વર્ગમાં ભોજનની જગ્યાએ સોનું-ઝવેરાત પીરસાવાની ઘટના
પૌરાણિક માન્યતા અનુસાર, કર્ણ જ્યારે સ્વર્ગલોક પહોંચ્યા ત્યારે તેમને અતિશય ભૂખ લાગી હતી. પરંતુ જ્યારે પણ તેઓ ભોજનની માંગણી કરતા, ત્યારે તેમની સમક્ષ સુવર્ણ મુગટો, સોનાના આભૂષણો અને કિંમતી હીરા-માણેક મૂકી દેવામાં આવતા હતા. આશ્ચર્યચકિત થઈને કર્ણે દેવરાજ ઈન્દ્ર અને યમરાજ (Lord Yama) ને પૂછ્યું કે, “મેં સમગ્ર જીવન જરૂરિયાતમંદોને દિલ ખોલીને દાન આપ્યું છે, તો પછી મારી સાથે આવો અન્યાય કેમ અને મને ભોજન કેમ નથી મળી રહ્યું?” ત્યારે યમરાજે તેમને જણાવ્યું કે તેમણે આજીવન સુવર્ણ-રત્નોનું દાન તો કર્યું, પરંતુ ક્યારેય પોતાના પૂર્વજોને યાદ કરીને પિંડદાન, અન્નદાન કે જળનું તર્પણ (Tarpan) કર્યું નહોતું.
Karna Pitru Paksha Story – માતા કુંતીના ગુપ્ત સત્ય અને પિતૃઓની અજાણતાનો તર્ક
આ સાંભળીને કર્ણે નમ્રતાપૂર્વક દલીલ કરી કે તેમને પોતાના વાસ્તવિક જન્મ અને વંશાવલી વિશે આજીવન કોઈ જાણકારી નહોતી. માતા કુંતીએ આ રહસ્ય છેક મહાભારતના યુદ્ધના અંતિમ તબક્કા સુધી છુપાવી રાખ્યું હતું. કર્ણે કહ્યું કે, “હું સુતપુત્ર તરીકે ઉછર્યો હોવાથી મને મારા વાસ્તવિક પિતૃઓ કોણ છે તેની ખબર જ નહોતી, જેથી હું અજાણતા પિતૃ તર્પણ કરી શક્યો નહોતો.” કર્ણની આ નિખાલસતા અને અજાણતા થયેલી ભૂલને સમજીને યમરાજ અને દેવોએ તેમને પ્રાયશ્ચિત કરવાની એક વિશેષ તક આપવાનું નક્કી કર્યું હતું.
Karna Pitru Paksha Story – ૧૬ દિવસ માટે પૃથ્વી પર પુનરાગમન અને પિતૃપક્ષની શરૂઆત
દેવરાજ ઈન્દ્ર અને યમરાજે કર્ણને ૧૬ દિવસ માટે પૃથ્વીલોક પર પાછા જવાની પરવાનગી આપી. આ ૧૬ દિવસ દરમિયાન કર્ણે ભાદરવા વદ એકમથી અમાસ સુધી પોતાના તમામ પૂર્વજોને યાદ કરીને વિધિવત તર્પણ કર્યું, બ્રાહ્મણો તથા ગરીબોને ભરપેટ અન્ન અને જળનું દાન આપ્યું. આ વિધિ પૂર્ણ કર્યા બાદ જ્યારે તેઓ ફરી સ્વર્ગલોક પહોંચ્યા ત્યારે તેમને અમૃતતુલ્ય ભોજન પ્રાપ્ત થયું હતું. ત્યારથી આ ૧૬ દિવસોને પિતૃપક્ષ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે. આ કથા આપણને શીખવે છે કે ગમે તેટલું ધન કે સુવર્ણ દાન કરવામાં આવે, પરંતુ ભૂખ્યાને અન્ન અને તરસ્યાને જળ આપવું એ જ સૌથી શ્રેષ્ઠ દાન (Maha Daan) છે.
