News Continuous Bureau | Mumbai
Indian Air Force ઇન્ડિયન એરફોર્સનું લડાકૂ વિમાન મિગ-21 વિવિધ યુદ્ધોમાં પોતાના અદમ્ય સાહસનો પરિચય આપી ચૂક્યું છે. આ વિમાન એક તરફ યુદ્ધોમાં ગેમચેન્જર સાબિત થયું, તો બીજી તરફ ‘ઉડતું કફન’ (Flying Coffin) અને ‘વિડો મેકર’ કહીને તેને બદનામ પણ કરવામાં આવ્યું.26 સપ્ટેમ્બરના રોજ, આ વિમાન 62 વર્ષની સફર બાદ ઇતિહાસના પાનામાં નોંધાઈ જશે. તેની વિદાય તેના સૌથી પહેલા ઘર ચંદીગઢ એરફોર્સ સ્ટેશન પરથી જ થશે. 1963માં વાયુસેનાના જંગી બેડામાં સામેલ થયેલું આ વિમાન એરફોર્સના સૌથી શક્તિશાળી લડાકૂ વિમાનોમાંનું એક રહ્યું છે.
1965ના યુદ્ધથી થઈ હતી શરૂઆત
વિવિધ યુદ્ધોમાં મિગ-21ના ઐતિહાસિક યોગદાનની વાત કરીએ તો, સૌથી પહેલા આ વિમાને વર્ષ 1965ના ભારત-પાક યુદ્ધમાં ભાગ લીધો હતો. ત્યારબાદ વર્ષ 1971ના યુદ્ધમાં પણ આ વિમાન ગેમચેન્જર બન્યું. વર્ષ 1999માં ઓપરેશન સફેદ સાગર દરમિયાન કારગિલમાં પણ આ વિમાને કૌશલ્ય બતાવ્યું. આ ઉપરાંત, ઓપરેશન સિંદૂર (મે 2025) જેવા વિવિધ અભિયાનોમાં પણ આ લડાકૂ વિમાન સંપૂર્ણપણે એલર્ટ મોડ પર હતું.
અભિનંદને પણ ભરી હતી ઉડાન
વર્ષ 2019ના પુલવામા આતંકી હુમલા પછી ભારતે પાકિસ્તાનમાં આતંકી ઠેકાણાઓ પર એર સ્ટ્રાઈક કરી હતી. તે દરમિયાન પણ આ લડાકૂ વિમાનની ભૂમિકા મહત્ત્વની રહી. જાંબાઝ પાયલટ અભિનંદન વર્ધમાન (Abhinandan Varthaman) એ મિગ-21 બાઇસન (MiG-21 Bison) માં જ ઉડાન ભરીને દુશ્મન સામે લોહ લીધું હતું.
આ સમાચાર પણ વાંચો : Donald Trump: ઓવલ ઓફિસમાં ટ્રમ્પે શહબાઝ અને મુનીરને બંધ રૂમમાં આટલા કલાક રાહ જોવડાવી, બંને વિશે કહી આવી વાત
દુર્ઘટનાઓ અને ‘ઉડતું કફન ‘નું કલંક
રશિયા એ આ વિમાનોને લગભગ 40 વર્ષની આયુષ્ય મર્યાદા સાથે ભારતને વેચ્યા હતા, પરંતુ ભારતીય એન્જિનિયરોએ તેને સમય-સમય પર અપગ્રેડ કર્યું. જોકે, લાંબો સમય, કેટલીક તકનીકી ખામીઓ, મેન્ટેનન્સ અને માનવીય ભૂલોના કારણે આ વિમાન દુર્ઘટનાગ્રસ્ત થતા રહ્યા. આ જ કારણોસર તેમને ‘ઉડતું કફન’ અને ‘વિડો મેકર’ કહેવામાં આવવા લાગ્યું.અત્યાર સુધીમાં દેશમાં મિગ-21ની લગભગ 490થી વધુ દુર્ઘટનાઓ નોંધાઈ છે, જેમાં 200થી વધુ પાયલટોએ પોતાનો જીવ ગુમાવ્યો છે. આમાંની ઘણી ઘટનાઓ તકનીકી ખામી, બર્ડ હિટ અથવા રનવે પરની નિષ્ફળતાને કારણે થઈ હતી. વધુ ઝડપ દરમિયાન પાયલટ માટે ઓછી વિઝિબિલિટી પણ એક મોટી ખામી હતી.
