News Continuous Bureau | Mumbai
નેપાળના વડાપ્રધાન પુષ્પ કમલ દહલ પ્રચંડ ભારતની મુલાકાતે હતા. તે જ સમયે નેપાળમાં નવી સંસદ બિલ્ડીંગમાં લગાવવામાં આવેલી ‘અખંડ ભારત’ની તસવીરને લઈને વિવાદ ઉભો થયો હતો. હકીકતમાં, તાજેતરમાં જ ભારતના વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ નવા સંસદ ભવનનું ઉદ્ઘાટન કર્યું છે. આ ઈમારતમાં એક ભીંતચિત્ર છે જેને ‘અખંડ ભારત’ના નકશા તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યું છે.
આ ભીંતચિત્રમાં, ગૌતમ બુદ્ધના જન્મસ્થળ લુમ્બિની અને કપિલવસ્તુને પણ ભારતના ભાગ તરીકે દર્શાવવામાં આવ્યા છે, જ્યારે પડોશી દેશ નેપાળ દાયકાઓથી નેપાળી નકશામાં લુમ્બિનીને એક મુખ્ય સાંસ્કૃતિક કેન્દ્ર તરીકે દર્શાવે છે. આ ચિત્રમાં તક્ષશિલા સહિત વિવિધ રાજ્યો અને શહેરોનો સમાવેશ થાય છે, જે હાલના પાકિસ્તાનમાં છે પરંતુ તે પ્રાચીન ભારતનો ભાગ હતો.
ભારતના ભીંતચિત્રમાં નેપાળનો ભાગ જોયા બાદ ત્યાંના રાજકીય પક્ષો અને મુખ્ય વિરોધ પક્ષો ભડકી ગયા છે. નેપાળના લોકોનું કહેવું છે કે ભારતના સંસદ ભવનમાં બનેલી ભીંતચિત્રમાં ગૌતમ બુદ્ધનું જન્મસ્થળ બતાવવાથી એવું લાગે છે કે જાણે ભારત નેપાળના આ વિસ્તારને પોતાનો દાવો કરી રહ્યું છે. આવી સ્થિતિમાં સવાલ એ ઊભો થાય છે કે અખંડ ભારતમાં લુમ્બિની કપિલવસ્તુનો ઉલ્લેખ શા માટે થયો અને શું તેનાથી ભારત-નેપાળના સંબંધો બગડશે?
અખંડ ભારતનો ખ્યાલ
‘અખંડ ભારત’ એ એકીકૃત ભારતના ખ્યાલ માટે વપરાતો શબ્દ છે. એવો દાવો કરવામાં આવે છે કે વર્તમાન અફઘાનિસ્તાન, બાંગ્લાદેશ, ભૂતાન, માલદીવ્સ, મ્યાનમાર, નેપાળ, પાકિસ્તાન અને શ્રીલંકા એક સમયે ‘અખંડ ભારત’નો ભાગ હતા.
મૌર્યકાળનું અખંડ ભારત
ઈતિહાસકાર દિનેશ ચંદ્ર સરકાર દ્વારા લખાયેલ પુસ્તક ‘સ્ટડી ઈન ધ જીઓગ્રાફી ઓફ એન્સિયન્ટ એન્ડ મિડિએવલ ઈન્ડિયા’ દાવો કરે છે કે ‘ભારતવર્ષ’ની સૌથી જૂની જાણીતી સંસ્કૃતિ સિંધુ ખીણની સંસ્કૃતિમાં મળી આવી છે. જો કે, પાછળથી અખંડ ભારત અનેક પ્રજાસત્તાકોમાં વિખેરાઈ ગયું હતું.
321 બીસીમાં, ચાણક્યના માર્ગદર્શન હેઠળ, ચંદ્રગુપ્ત મૌર્યએ ફરી એકવાર વિખરાયેલા પ્રજાસત્તાકોને એક કર્યા. ચંદ્રગુપ્ત મૌર્યનો જન્મ પાટલીપુત્રમાં ઈ.સ.પૂ. જે હાલમાં બિહારનો એક ભાગ છે.
‘અખંડ ભારત’ કેટલું મોટું હતું?
રાધા કુમુદ મુખર્જીના પુસ્તક ‘ચંદ્રગુપ્ત મૌર્ય એન્ડ હિઝ ટાઈમ’માં જણાવવામાં આવ્યું હતું કે મૌર્ય સામ્રાજ્ય પશ્ચિમમાં ઈરાનથી લઈને પૂર્વમાં બંગાળ સુધી અને ઉત્તરમાં કાશ્મીરથી લઈને દક્ષિણમાં કર્ણાટક અને તમિલ સુધી ફેલાયેલું હતું.
આ સમાચાર પણ વાંચો:Rahul Gandhi : ‘એક તરફ મહાત્મા ગાંધી, બીજી તરફ નથુરામ’, રાહુલ ગાંધી ન્યૂયોર્કમાં ભારતીય સમુદાયને સંબોધિત કર્યા
અખંડ ભારતનું વિઘટન કેવી રીતે થયું?
- 185 બીસીમાં મૌર્ય સામ્રાજ્યના પતન સાથે, અખંડ ભારત ફરી એકવાર વિખૂટા પડી ગયું. જેના કારણે દક્ષિણ ભારતમાં શક, સાતવાહક, કિન, શાંગ, કુશાન, ચોલ, ચેરા અને પંડ્યા જેવા સામ્રાજ્યોની રચના થઈ.
- શ્રીલંકા પણ અખંડ ભારતના ચોલ અને પંડ્યા સામ્રાજ્યનો એક ભાગ હતું. પરંતુ 1310 એડી પછી, શ્રીલંકા સ્વતંત્ર થયું. બાદમાં અહીં અંગ્રેજોએ શાસન કર્યું પરંતુ અંગ્રેજો તેને એક અલગ દેશ માનતા રહ્યા.
- અફઘાનિસ્તાનમાં પણ ઈ.સ. 870માં આરબ સેનાપતિ યાકુબ ઈલુસ, પછી મુઘલો અને અંતે અંગ્રેજોએ કબજો કર્યો. 1876માં રશિયા અને બ્રિટન વચ્ચેની ગંડક સંધિમાં અફઘાનિસ્તાન બફર રાજ્ય બન્યું અને 18 ઓગસ્ટ 1919ના રોજ બ્રિટનથી સ્વતંત્ર થયું.
- વર્ષ 1907માં બ્રિટને ભૂટાનને પણ ‘અખંડ ભારત’થી અલગ કરી દીધું અને ત્યાં ઉગ્નેય વાંગચુકના નેતૃત્વમાં રાજાશાહીની સ્થાપના થઈ.
- વર્ષ 1937માં બર્મા પણ ભારતથી અલગ થઈ ગયું. 1947માં પાકિસ્તાન ભારતથી અલગ થઈ ગયું અને 1971માં ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચેના યુદ્ધમાં પાકિસ્તાનના બે ભાગમાં વિભાજન થયું અને બાંગ્લાદેશનું નિર્માણ થયું.
અખંડ ભારતનો આધુનિક ખ્યાલ શું છે
વીર સાવરકરના પુસ્તક ‘માય ટ્રાન્સપોર્ટેશન ફોર લાઈફ’માં અખંડ ભારતનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો હતો. આ પુસ્તકના અખંડ ભારતમાં પાક અને ચીનના કબજા હેઠળના કાશ્મીર ઉપરાંત પાકિસ્તાનનું સિંધ પણ સામેલ છે. વીર સાવરકરને આરએસએસના અખંડ ભારતના પિતા માનવામાં આવે છે.
વર્ષ 1937માં હિન્દુ મહાસભાની 19મી વર્ષગાંઠ પર વીર સાવરકરે કહ્યું હતું કે ભારતે અખંડ રહેવું જોઈએ. તેમાં કાશ્મીરથી રામેશ્વર, સિંધથી આસામનો સમાવેશ થાય છે.
નેપાળના પૂર્વ વડાપ્રધાને શું કહ્યું?
અખંડ ભારતના નકશા પર નારાજગી વ્યક્ત કરતાં, નેપાળના ભૂતપૂર્વ વડા પ્રધાન બાબુરામ ભટ્ટરાઈએ એક નિવેદનમાં જણાવ્યું હતું કે, “ભારતની નવી સંસદની ઇમારતમાં ‘અખંડ ભારત’ના વિવાદાસ્પદ ભીંતચિત્રથી નેપાળ તેમજ પડોશી દેશોમાં બિનજરૂરી અને નુકસાનકારક રાજદ્વારી વિવાદો ઉશ્કેરવામાં આવ્યા હતા.
તેમણે આ જ નિવેદનમાં આગળ કહ્યું, “ભારતના મોટાભાગના પડોશી દેશો વચ્ચેના દ્વિપક્ષીય સંબંધો પહેલાથી જ વિશ્વાસના અભાવને કારણે બગડી રહ્યા છે અને ભીંતચિત્રના કારણે આમાં વધુ વધારો થવાની સંભાવના છે.”
પાકિસ્તાને અખંડ ભારતની દિવાલ સામે પણ વાંધો ઉઠાવ્યો હતો
નવા સંસદ ભવનમાં ‘અખંડ ભારત’ના ચિત્રને લઈને નેપાળમાંથી આકરી પ્રતિક્રિયા આવી રહી છે . પરંતુ પાકિસ્તાની વિદેશ મંત્રાલયના પ્રવક્તા મુમતાઝ ઝહરા બલોચે પણ નકશા સામે વાંધો ઉઠાવ્યો છે. તેઓ કહે છે, ‘અખંડ ભારતનો બિનજરૂરી દાવો ભારતની વિસ્તરણવાદી માનસિકતા દર્શાવે છે. આ દર્શાવે છે કે આ દેશ માત્ર તેના પડોશી દેશોને જ નહીં પરંતુ તેની ધાર્મિક લઘુમતીઓની ઓળખ અને સંસ્કૃતિને પણ ગુલામ બનાવવા માંગે છે.
બલોચે વધુમાં કહ્યું કે, ‘ભારતના શાસક પક્ષ દ્વારા અખંડ ભારતના વિચારનો ઝડપથી ફેલાવો ચિંતાનો વિષય છે. ભારતે હાલમાં તેના પાડોશી દેશો સાથે ચાલી રહેલા સીમા વિવાદને વિસ્તરણવાદી નીતિને બદલે ઉકેલવો જોઈએ, શાંતિપૂર્ણ અને સમૃદ્ધ દક્ષિણ એશિયાના નિર્માણ માટે કામ કરવું જોઈએ.
જાણો તે લુમ્બિની વિશે
લુમ્બિની એ રુમિનોડેઈ નામનું ગામ છે, જે ઉત્તર પ્રદેશના કાકરાહા ગામથી 14 માઈલ અને નેપાળ-ભારત સરહદથી થોડે દૂર આવેલું છે, જે ગૌતમ બુદ્ધના જન્મ સ્થળ તરીકે પ્રખ્યાત છે.
લુમ્બિની નેપાળ દેશ
ની દક્ષિણમાં હિમાલયની ગોદમાં આવેલું છે. તે નેપાળના રુમિનોડેઈ જિલ્લામાં આવેલું છે. આ તે સ્થાન છે જ્યાં ભગવાન બુદ્ધનો જન્મ થયો હતો. બૌદ્ધ પરંપરા અનુસાર, રાણી મહામાયાદેવીએ આ સ્થાન પર 563 બીસીમાં સિદ્ધાર્થ ગૌતમને જન્મ આપ્યો હતો.
લુમ્બિનીમાં ઘણા જૂના મંદિરો છે પરંતુ અહીંનું માયાદેવી મંદિર ખૂબ પ્રખ્યાત છે. આ સાથે, ઘણા દેશો અને બૌદ્ધ સંગઠનો દ્વારા બનાવવામાં આવેલા નવા બૌદ્ધ મંદિરો, સ્તૂપ, સ્મારકો અને મઠો પણ છે.
આ સમાચાર પણ વાંચો: Airlines News : એરલાઇન સર્વિસ ને સફળ બનાવવા માટે બિભીત્સ વિચાર, નગ્ન મુસાફરો અને બિકીનીમાં એર હોસ્ટેસ; શું વિશ્વની આવી એરલાઇન્સ વિશે જાણો છો?
