News Continuous Bureau | Mumbai

Lok sabha Winter Session: સંસદના ( Parliament ) શિયાળુ સત્રના ( winter session ) પહેલા દિવસે સોમવારે છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં, 13,626 દલિત ( SC ), આદિવાસી ( ST ) અને પછાત સમુદાય ( OBC ) વિદ્યાર્થીઓએ કેન્દ્રીય યુનિવર્સિટીઓ, IIT અને IIMમાંથી અભ્યાસ છોડી દીધો છે. સોમવારે (4 ડિસેમ્બર, 2023), શિક્ષણ રાજ્ય મંત્રી સુભાષ સરકારે ( Subhash Sarkar ) લોકસભામાં લેખિત જવાબમાં આ માહિતી આપી હતી.

લોકસભામાં આ પ્રશ્ન પૂછવામાં આવ્યો હતો કે શું સરકારે આ ઉચ્ચ શિક્ષણ સંસ્થાઓમાં ( higher education institutions ) SC, ST અને OBC વિદ્યાર્થીઓમાં ( students ) ડ્રોપઆઉટ રેટના ( dropout rate ) ઊંચા કારણોને સમજવા માટે કોઈ અભ્યાસ કર્યો છે? સરકારે જવાબ આપ્યો કે “વિદ્યાર્થીઓ પાસે ઉચ્ચ શિક્ષણમાં ઘણી પસંદગીઓ હોય છે. “તેઓ ઘણીવાર જુદી જુદી સંસ્થાઓ વચ્ચે અથવા એક જ સંસ્થાની અંદરના વિવિધ અભ્યાસક્રમો વચ્ચે સ્થાનાંતરિત થાય છે.”

સરકાર દ્વારા રજૂ કરાયેલા ડેટા દર્શાવે છે કે છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં 4,596 OBC, 2,424 SC અને 2,622 ST વિદ્યાર્થીઓએ કેન્દ્રીય યુનિવર્સિટીમાંથી અભ્યાસ છોડી દીધો છે. આ જ સમયગાળા દરમિયાન, 2,066 OBC, 1,068 SC અને 408 ST વિદ્યાર્થીઓએ IITમાંથી અભ્યાસ છોડી દીધો હતો. 163 OBC, 188 SC અને 91 ST વિદ્યાર્થીઓએ IIMમાંથી અભ્યાસ છોડી દીધો.

 શું છે આ સંપુર્ણ મામલો..

જવાબમાં કહેવામાં આવ્યું છે કે ડ્રોપઆઉટ રેટ ઘટાડવા માટે સરકાર આર્થિક રીતે નબળા વિદ્યાર્થીઓને તેમના અભ્યાસ માટે વિવિધ પ્રકારની સહાય પૂરી પાડી રહી છે. આ પ્રયાસોમાં ફી ઘટાડવા, વધુ સંસ્થાઓની સ્થાપના, શિષ્યવૃત્તિ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે.

આ સમાચાર પણ વાંચો : Mahaparinirvan Diwas: મુંબઈ ટ્રાફિક પોલિસની જાહેરાત…. 7 ડિસેમ્બર સુધી આ રસ્તા કરવામાં આવ્યા બંધ.. જાણો અહીં શું રહેશે વૈકલ્પિક માર્ગો…

સરકાર એમ પણ કહે છે કે SC/ST વિદ્યાર્થીઓના કલ્યાણ માટે ‘IITsમાં ટ્યુશન ફી માફી’, કેન્દ્રીય ક્ષેત્રની યોજના હેઠળ રાષ્ટ્રીય શિષ્યવૃત્તિ , સંસ્થાઓમાં શિષ્યવૃત્તિ વગેરે જેવી યોજનાઓ છે.

મંત્રીએ કહ્યું, “SC/ST વિદ્યાર્થીઓની કોઈપણ સમસ્યાના તાત્કાલિક નિવારણ માટે, સંસ્થાઓએ SC/ST વિદ્યાર્થી સેલ, સમાન તક સેલ, વિદ્યાર્થી ફરિયાદ સેલ, વિદ્યાર્થી ફરિયાદ સમિતિ, વિદ્યાર્થી સામાજિક ક્લબ, સંપર્ક અધિકારી, સંપર્ક અધિકારી જેવી સંસ્થાઓની સ્થાપના કરી છે. કમિટી વગેરે તંત્રની સ્થાપના કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત યુજીસીએ વિદ્યાર્થીઓમાં સમાનતા અને ભાઈચારાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સમયાંતરે સૂચનાઓ જારી કરી છે.”

ઓલ ઈન્ડિયા કાઉન્સિલ ફોર ટેકનિકલ એજ્યુકેશનના ભૂતપૂર્વ અધ્યક્ષ એસએસ મંથા અને ભારત સરકારના ભૂતપૂર્વ શિક્ષણ સચિવ અશોક ઠાકુરે એપ્રિલ 2023માં ઈન્ડિયન એક્સપ્રેસ માટે ઉચ્ચ શિક્ષણમાં વિદ્યાર્થીઓના ડ્રોપઆઉટ રેટ અંગે એક લેખ લખ્યો હતો.

વર્તમાન શિક્ષણ પ્રણાલીને તણાવપૂર્ણ ગણાવતા, મંથા અને ઠાકુરે લખ્યું છે, “અમારી કોલેજો અને યુનિવર્સિટીઓ શિક્ષણ અને પ્લેસમેન્ટ માટે દબાણ હેઠળ છે. વિદ્યાર્થીઓ પર સફળ થવાનું દબાણ છે. આમાં અન્ય ઘણા પરિબળો ઉમેરો જે આખરે વિદ્યાર્થીઓને અભ્યાસ છોડી દેવા દબાણ કરે છે. ડ્રોપ આઉટ એ વ્યક્તિગત સમસ્યા હોઈ શકે છે. પરંતુ જો આટલી મોટી સંખ્યામાં વિદ્યાર્થીઓ અભ્યાસ છોડી રહ્યા હોય તો તેના કારણોની સમીક્ષા થવી જોઈએ. “આપણે વિચારવું જોઈએ કે કયા ફેરફારોની જરૂર છે જેથી વિદ્યાર્થીઓ તેમના અભ્યાસક્રમો અધવચ્ચે છોડી ન જાય?”

આ સમાચાર પણ વાંચો : Mahaparinirvan Diwas: મુંબઈ ટ્રાફિક પોલિસની જાહેરાત…. 7 ડિસેમ્બર સુધી આ રસ્તા કરવામાં આવ્યા બંધ.. જાણો અહીં શું રહેશે વૈકલ્પિક માર્ગો…

બંને આગળ લખે છે, “આવું થવા માટે આપણી યુનિવર્સિટીઓ અને કોલેજોએ આત્મનિરીક્ષણ કરવું પડશે. ઉચ્ચ શૈક્ષણિક સંસ્થામાં વિદ્યાર્થીની સફર સરળ નથી. મેનેજમેન્ટ, ફેકલ્ટી અને સ્ટાફે વિદ્યાર્થીને જાળવી રાખવા માટે શું કરવું જોઈએ તે અંગે ગંભીર ચર્ચા કરવાની જરૂર છે? વિદ્યાર્થીઓને કોલેજ લાઇફમાં એડજસ્ટ થવા માટે સમયની જરૂર હોય છે, ખાસ કરીને પ્રથમ વર્ષમાં. પરંતુ ઘણા લોકો તેમની નવી સ્વતંત્રતાના મૂલ્ય અને કેમ્પસ જીવનની ઘણી શક્યતાઓની કદર કરી શકે તે પહેલાં જ અભ્યાસ છોડી દે છે. “ઉચ્ચ શિક્ષણ પર સંશોધન પુષ્ટિ કરે છે કે માત્ર 50 ટકા વિદ્યાર્થીઓ જ પાછલા વર્ષોના મોટા બેકલોગ વિના સ્નાતક સુધી પહોંચે છે.”