News Continuous Bureau | Mumbai
14 Lokas in Hindu Mythology હિંદુ ધર્મશાસ્ત્રો અનુસાર, આ સૃષ્ટિ માત્ર ગ્રહો અને તારાઓનો સમૂહ નથી, પરંતુ એક ઊંડા દિવ્ય સંતુલન પર આધારિત છે. પુરાણો મુજબ, સમગ્ર બ્રહ્માંડ અનંત શેષનાગના ફણ પર ટકેલું છે. માન્યતા છે કે શેષનાગ સ્વયં ભગવાન વિષ્ણુના કૂર્મ અવતાર પર સ્થિત છે, જે ક્ષીર સાગરમાં યોગ નિદ્રામાં બિરાજમાન છે. બ્રહ્માંડની આ આખી વ્યવસ્થા ૧૪ લોકમાં વિભાજિત છે.ભાગવત પુરાણ અનુસાર, ભગવાન વિષ્ણુની નાભિમાંથી એક દિવ્ય કમળ પ્રગટ થાય છે, જેના પર બ્રહ્માજી બિરાજમાન છે. આ કમળની દાંડીમાં જ બ્રહ્માંડના ૧૪ લોકનો વિસ્તાર છે, જેમાં ૭ લોક ઉપર (આકાશ તરફ) અને ૭ લોક નીચે (પાતાળ તરફ) આવેલા છે.
ઉપરના ૭ લોક
સૃષ્ટિના ઉપરના ભાગમાં સૌથી ટોચ પર બ્રહ્મલોક છે, જ્યાં બ્રહ્માજી અને માતા સરસ્વતીનો નિવાસ છે. તેની નીચે તપોલોક, જનલોક (ઋષિઓનો લોક) અને મહરલોક આવેલા છે. આ પછી સ્વર્ગલોક આવે છે, જ્યાં ઇન્દ્રદેવ અને દેવતાઓ નિવાસ કરે છે. સ્વર્ગ અને પૃથ્વી વચ્ચેના ભાગને ભુવર્લોક (અંતરિક્ષ) કહેવામાં આવે છે, અને સૌથી નીચે ભૂલોક એટલે કે આપણી પૃથ્વી છે, જ્યાં મનુષ્યો કર્મ અને ધર્મના આધારે જીવન જીવે છે.
નીચેના ૭ લોક (પાતાળ લોક)
પૃથ્વીની નીચે પણ ૭ લોક આવેલા છે, જેમાં ક્રમશઃ અતલ, વિતલ, સુતલ (રાજા બલિનું રાજ્ય), તલાતલ, મહાતલ, રસાતલ અને છેલ્લે પાતાળ લોક આવે છે. પાતાળ લોકમાં નાગ જાતિઓ અને દૈત્યોની ગુફાઓ હોવાનું મનાય છે. આ પાતાળ લોકની નીચે પણ અનેક નરક લોકનું વર્ણન શાસ્ત્રોમાં જોવા મળે છે.
આ સમાચાર પણ વાંચો : Samsung Galaxy S26: હવે કોઈ નહીં કરી શકે તમારા ફોનમાં ડોકિયું! સેમસંગ લાવ્યું અદભૂત ‘Privacy Display’ ટેકનોલોજી; પબ્લિક પ્લેસમાં તમારી ચેટ રહેશે ફૂલ સિક્યોર.
આ વિભાવનાનો આધ્યાત્મિક અર્થ
પુરાણોની આ કથા માત્ર ભૌતિક બ્રહ્માંડની જ વાત નથી કરતી, પરંતુ એક આધ્યાત્મિક સંતુલન સમજાવે છે. આ સંતુલનનો આધાર ભગવાન વિષ્ણુ છે અને તેને સંભાળવાનું કાર્ય અનંત શેષનાગ કરે છે. એવી માન્યતા છે કે જ્યાં સુધી શેષનાગ સ્થિર છે, ત્યાં સુધી સૃષ્ટિનું અસ્તિત્વ ટકેલું રહેશે. જ્યારે પણ શેષનાગ પોતાનું પાસું બદલે છે અથવા ફણ હલાવે છે, ત્યારે પૃથ્વી પર ભૂકંપ જેવી કુદરતી ઘટનાઓ સર્જાય છે.
