News Continuous Bureau | Mumbai
Global Oil Crisis મધ્ય-પૂર્વ (Middle East) માં ભડકેલા યુદ્ધ અને ઈરાન સાથેના ઘેરાતા તણાવને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય ઉર્જા બજારના પાયા હચમચી ગયા છે. કાચા તેલ (Crude Oil) ના ભાવ રોકેટની ગતિએ વધીને પ્રતિ બેરલ 115 ડોલરના ખતરનાક સ્તરને વટાવી ગયા છે. જો સ્થિતિ જલ્દી નહીં સુધરે, તો પેટ્રોલ-ડીઝલથી લઈને રોજિંદા વપરાશની વસ્તુઓ મોંઘી થશે અને તેની સીધી અસર સામાન્ય જનતાના ખિસ્સા પર પડશે. માલસામાનની હેરફેર મોંઘી થવાને કારણે વિશ્વભરમાં મોંઘવારી (Inflation) નો નવો રાઉન્ડ શરૂ થવાની ભીતિ છે.વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે સૌથી મહત્વનો ગણાતો હોર્મુઝ જલડમરુમધ્ય (Hormuz Strait) નો માર્ગ અત્યારે લગભગ બંધ જેવો છે. વિશ્વમાં વપરાતા કુલ તેલનો અંદાજે 20 ટકા હિસ્સો આ સાંકડા દરિયાઈ માર્ગેથી પસાર થાય છે. ઈરાન યુદ્ધના કારણે ઉદ્ભવેલી સ્થિતિને જોતા મોટી ટેન્કર કંપનીઓ અને જહાજ માલિકો આ વિસ્તારમાંથી પોતાના જહાજો પસાર કરવાની હિંમત કરી રહ્યા નથી. પરિવહન અટકવાનો સીધો અર્થ એ છે કે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં તેલની ભારે અછત સર્જાશે.
1983 પછીનો સૌથી મોટો ઐતિહાસિક ઉછાળો
બજારના આંકડા આ સંકટની ગંભીરતા સ્પષ્ટપણે દર્શાવી રહ્યા છે. અમેરિકન વેસ્ટ ટેક્સાસ ઇન્ટરમીડિયેટ (WTI) કાચા તેલના ભાવમાં 28 ટકાનો જંગી ઉછાળો આવ્યો છે અને તે 116 ડોલરની નજીક પહોંચી ગયો છે. બીજી તરફ, બ્રેન્ટ ક્રૂડ માં પણ 26 ટકાનો વધારો નોંધાયો છે અને તે 117 ડોલર પ્રતિ બેરલ પર ટ્રેડ (Trade) કરી રહ્યું છે. વાયદા બજારના ઈતિહાસમાં વર્ષ 1983 પછી એક અઠવાડિયામાં જોવા મળેલો આ સૌથી મોટો ઉછાળો છે.
તેલ ઉત્પાદનમાં પણ થયો મોટો ઘટાડો
આ સંકટ માત્ર પરિવહન પૂરતું મર્યાદિત નથી, પરંતુ ઉત્પાદન (Production) ના સ્તરે પણ પરિસ્થિતિ વણસી રહી છે. અખાતી દેશોના મુખ્ય તેલ ઉત્પાદકોએ ખતરો જોઈને ઉત્પાદનમાં કાપ મૂકવાનું શરૂ કર્યું છે:
કુવૈત (Kuwait): જહાજોની અવરજવર પર ઈરાન તરફથી મળતી ધમકીઓને પગલે કુવૈતે સાવચેતીના ભાગરૂપે રિફાઈનરી (Refinery) ની પ્રવૃત્તિઓમાં ઘટાડો કર્યો છે.
ઇરાક (Iraq): અહીંની સ્થિતિ સૌથી વધુ ચિંતાજનક છે. દક્ષિણના તેલ ક્ષેત્રોમાંથી ઉત્પાદન 4.3 મિલિયન બેરલ પ્રતિ દિવસથી ઘટીને માત્ર 1.3 મિલિયન બેરલ રહી ગયું છે, જે 70 ટકાનો મોટો ઘટાડો છે.
UAE: યુનાઈટેડ આરબ અમીરાતે પણ અનામત (Reserve) પરના દબાણને જોતા ઉત્પાદન વ્યવસ્થાપનમાં સાવચેતી રાખવાનો નિર્ણય લીધો છે.
આ સમાચાર પણ વાંચો : Saudi Arabia Iran Conflict: સાઉદી અરેબિયામાં મિસાઈલ હુમલો, રિયાદમાં ભારતીય દૂતાવાસે જાહેર કરી હેલ્પલાઈન અને અફવાઓનું કર્યું ખંડન
ભારત પર પડનારી સીધી આર્થિક અસરો
ભારત તેની જરૂરિયાતનું 80 ટકાથી વધુ તેલ આયાત (Import) કરે છે, તેથી આ કિંમતોમાં વધારો થવો તે દેશના અર્થતંત્ર માટે મોટો ફટકો છે. તેલ મોંઘું થતા રૂપિયાના મૂલ્યમાં ઘટાડો થઈ શકે છે અને વિદેશી મુદ્રા ભંડાર (Forex Reserve) પર પણ દબાણ વધશે. જો યુદ્ધ લાંબુ ખેંચાય તો સરકારે પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનોના ભાવ વધારવાની ફરજ પડી શકે છે, જેની સીધી અસર ટ્રાન્સપોર્ટ અને ખેતીવાડી ક્ષેત્ર પર પડશે. ઉર્જા નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો હોર્મુઝ માર્ગ જલ્દી બહાલ નહીં થાય, તો આ સંકટ વિકરાળ સ્વરૂપ ધારણ કરી શકે છે.
