News Continuous Bureau | Mumbai
Supreme Court On EC Citizenship Powers દેશમાં મતદાર યાદીઓની ચકાસણી અને મતદાર યાદીના વિશેષ સુધારણા કાર્યક્રમ (Special Intensive Revision SIR) ને લઈને સર્જાયેલા કાનૂની વિવાદ વચ્ચે દેશની સર્વોચ્ચ અદાલતે એક અત્યંત ઐતિહાસિક અને સીમાચિહ્નરૂપ અવલોકન કર્યું છે. સુપ્રીમ કોર્ટ (Supreme Court) ના જસ્ટિસે સ્પષ્ટ શબ્દોમાં તાકીદ કરી છે કે કોઈપણ વ્યક્તિ ભારતનો નાગરિક છે કે નહીં તે નક્કી કરવાનો બંધારણીય અધિકાર ચૂંટણી પંચ (Election Commission) પાસે નથી. નાગરિકતા નક્કી કરવાનું કામ નિર્ધારિત વૈધાનિક સત્તામંડળોનું છે, ચૂંટણી પંચનું કાર્ય માત્ર યોગ્ય અને કાયદેસર પ્રક્રિયા અનુસરીને મતદાર યાદી તૈયાર કરવાનું છે.
Supreme Court On EC Citizenship Powers – મતદાર યાદી સુધારણા દરમિયાન નાગરિકતા ચકાસણીના અધિકારક્ષેત્ર પર પ્રશ્ન
સુપ્રીમ કોર્ટમાં ચાલી રહેલી સુનાવણી દરમિયાન અરજદારો દ્વારા રજૂઆત કરવામાં આવી હતી કે મતદાર યાદી સુધારણા (Electoral Roll Revision) ના નામે બુથ લેવલ ઓફિસર્સ (BLO) અને ચૂંટણી અધિકારીઓ દ્વારા નાગરિકો પાસેથી નાગરિકતાના જટિલ દસ્તાવેજો માંગવામાં આવી રહ્યા છે અને શંકાના આધારે લાખો મતદારોના નામ યાદીમાંથી કમી કરવાની પ્રક્રિયા હાથ ધરાઈ રહી છે. આ દલીલોની ગંભીરતા નોંધતાં બેન્ચે સ્પષ્ટ કર્યું કે ભારતીય નાગરિકતા અધિનિયમ (Citizenship Act) હેઠળ નાગરિકતાની માન્યતા ચકાસવાની અલગ કાનૂની જોગવાઈઓ છે અને ચૂંટણી પંચ પોતાની સત્તા બહાર જઈને અર્ધ-ન્યાયિક રીતે કોઈને બિન-નાગરિક ઠેરવી શકે નહીં.
Supreme Court On EC Citizenship Powers – પુરાવા અને યોગ્ય કાનૂની પ્રક્રિયા વિના નામ રદ કરવા પર રોક
સુપ્રીમ કોર્ટે ભારપૂર્વક જણાવ્યું કે લોકશાહી વ્યવસ્થામાં મતાધિકાર (Right to Vote) એ દરેક લાયક નાગરિકનો પાયાનો બંધારણીય અધિકાર છે. માત્ર શંકા કે પ્રાથમિક અહેવાલોના આધારે કોઈપણ મતદારનું નામ પંચાયત, નગરપાલિકા કે સંસદીય મતદાર યાદીમાંથી સીધું હટાવી શકાય નહીં. નામ કમી કરતાં પહેલાં સંબંધિત મતદારને કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંત (Natural Justice) મુજબ યોગ્ય નોટિસ પાઠવવી, સાંભળવાની તક આપવી અને પુરાવાઓની ચકાસણી કરવી ફરજિયાત છે. કોઈપણ વ્યક્તિને મતાધિકારથી વંચિત કરતી વખતે પારદર્શિતા જાળવવી અનિવાર્ય છે.
Supreme Court On EC Citizenship Powers – દેશવ્યાપી રાજકીય વિવાદ અને પંચની જવાબદારી
અદાલતના આ કડક વલણથી દેશભરમાં વિવિધ રાજકીય પક્ષો અને ચૂંટણી પ્રશાસન વચ્ચે ચાલી રહેલા સંઘર્ષમાં મોટો નવો વળાંક આવ્યો છે. વિપક્ષી પક્ષો દ્વારા લાંબા સમયથી આરોપ લગાવવામાં આવી રહ્યો હતો કે મતદાર યાદીના સ્પેશિયલ રિવિઝન હેઠળ પક્ષપાતી વલણ અપનાવવામાં આવી રહ્યું છે. સર્વોચ્ચ અદાલતની આ સ્પષ્ટતા બાદ ચૂંટણી પંચે પોતાના ફિલ્ડ અધિકારીઓ માટે નવી માર્ગદર્શિકા (Guidelines) ઘડી કાઢવી પડશે જેથી કાયદાકીય મર્યાદામાં રહીને જ મતદાર યાદીનું આધુનિકીકરણ અને શુદ્ધિકરણ સુનિશ્ચિત થઈ શકે.
👉 આ સમાચાર વાચો:
Stock Market Crash દલાલ સ્ટ્રીટ પર ‘બ્લેક ડે’ જેવો માહોલ, સેન્સેક્સમાં ૯૦૦થી વધુ અને નિફ્ટીમાં ૨૮૦ પોઇન્ટનો કડાકો, રોકાણકારોના લાખો કરોડ સ્વાહા!
