News Continuous Bureau | Mumbai
Doordarshan Hum Log Record ભારતીય મનોરંજન ક્ષેત્ર અને પબ્લિક બ્રોડકાસ્ટિંગના પ્રારંભિક માળખામાં દૂરદર્શન (Doordarshan) એકમાત્ર એવું સત્તાવાર માધ્યમ હતું જેણે દેશની સંસ્કૃતિને આકાર આપ્યો હતો. ટેલિવિઝન ઇતિહાસના ડેટા રિપોર્ટ અને વિશેષ ઓડિટ વિશ્લેષણ અનુસાર, વર્ષ ૧૯૮૪માં પ્રસારિત થયેલી ભારતની સૌપ્રથમ દૈનિક સોપ ઓપેરા એટલે કે સિરિયલ ‘હમ લોગ’ (Hum Log Serial) ના નામે ૫૦ મિલિયન એટલે કે ૫ કરોડ દર્શકોનો એક અભૂતપૂર્વ અને ઐતિહાસિક રેકોર્ડ નોંધાયેલો છે. ૨૦ જુલાઈ ૨૦૨૬ ના રોજ રવિવાર સિનેમા અંતર્ગત જારી કરાયેલા આ વિગતવાર અહેવાલમાં દર્શાવાયું છે કે કેવી રીતે એક સામાન્ય ટીવી શોએ મનોરંજનની સાથેસાથે તત્કાલીન ભારતીય સમાજમાં ‘ફેમિલી પ્લાનિંગ’ (Family Planning Mindset) અને સ્ત્રી સશક્તિકરણ જેવા અત્યંત સંવેદનશીલ વિષયો પર જનતાની માનસિકતા બદલવામાં કેન્દ્રીય અને કાયદાકીય ભૂમિકા ભજવી હતી.
Doordarshan Hum Log Record – મનોહર શ્યામ જોશીના લેખન અને ૫ કરોડ દર્શકોની સત્તાવાર કનેક્ટિવિટીએ બનાવ્યો રેકોર્ડ
પ્રસાર ભારતી અને ટેલિવિઝન રિસર્ચ ઓર્ગેનાઇઝેશનના સત્તાવાર ડેટા મુજબ, જ્યારે દેશમાં બ્લેક એન્ડ વ્હાઇટ ટીવીથી કલર ટીવી તરફ ટ્રાન્ઝિશન થઈ રહ્યું હતું, ત્યારે જાણીતા લેખક મનોહર શ્યામ જોશીએ એક સામાન્ય મધ્યમવર્ગીય સંયુક્ત પરિવારની દૈનિક કટોકટી અને આર્થિક સંઘર્ષની (Middle Class Social Reality) વાર્તા વણી લીધી હતી. આ સિરિયલના કુલ ૧૫૬ એપિસોડ પ્રસારિત થયા હતા. તે સમયે જે ઘરમાં આઈસ્ક્રીમ પાર્લર કે શોપિંગ મોલ જેવી લક્ઝરી નહોતી, ત્યાં રવિવાર અને અઠવાડિયાના દિવસોમાં આખો મહોલ્લો એક જ ટેલિવિઝન સેટ સામે ગોઠવાઈ જતો હતો, જેના લીધે આ શોની ક્રેડિટિબિલિટી અને વ્યુઅરશિપ રેટ તત્કાલીન વસ્તીના પ્રમાણમાં વિશ્વમાં સર્વોચ્ચ સ્તરે પહોંચી ગયા હતા.
Doordarshan Hum Log Record – વસ્તી નિયંત્રણ અને કન્યા કેળવણી જેવા સરકારી સામાજિક એજન્ડાને નાગરિકો સુધી સફળતાપૂર્વક પહોંચાડ્યો
કૂટનીતિક દ્રષ્ટિએ આ સિરિયલની શરૂઆત તત્કાલીન કેન્દ્ર સરકારના સહયોગથી મેક્સિકન ટેલિવિઝન ફોર્મેટના ઓડિટના આધારે કરવામાં આવી હતી, જેનો મુખ્ય વહીવટી ઉદ્દેશ્ય દેશની વસ્તી વૃદ્ધિને કાબૂમાં લેવાનો (Population Control Awareness) હતો. સિરિયલના મુખ્ય પાત્રો જેવા કે દારૂડિયા પિતા બાસેસર, સંઘર્ષ કરતી માતા ભાગવંતી, ક્રિકેટર બનવા માંગતો ટોની, અને સપના જોતી છુટકીના માધ્યમથી સમાજની બુરાઈઓ પર સીધો પ્રહાર કરાયો હતો. દરેક એપિસોડના અંતે હિન્દી સિનેમાના મહાનાયક અશોક કુમાર (દાદામોની) પોતાની ખાસ અનોખી કવિતા અને શાયરીની શૈલીમાં આવીને દર્શકોને કુટુંબ નિયોજન અને લિંગ સમાનતા અંગે સત્તાવાર શૈક્ષણિક માર્ગદર્શિકા પૂરી પાડતા હતા, જે લોકમાનસ પર સીધી અસર કરતી હતી.
Doordarshan Hum Log Record – આધુનિક ઓટીટી (OTT) યુગમાં પણ ક્લાસિક દૂરદર્શન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે સન્માન
આજે ભલે ગ્રાહકો પાસે સેંકડો સેટેલાઇટ ચેનલો અને હાઇ-ટેક ઓટીટી પ્લેટફોર્મ્સ ઉપલબ્ધ હોય, પરંતુ ‘હમ લોગ’ જેવી સિરિયલોએ જે સામાજિક ક્રાંતિ અને કમર્શિયલ એડવર્ટાઇઝિંગ બિઝનેસ મોડલનું (Early Commercial Advertising Model) બજાર ભારતમાં ઊભું કર્યું હતું, તેનો પાયો આજે પણ અકબંધ છે. મીડિયા નિષ્ણાતોના મતે, આ ક્લાસિક શો એ બાબતનું ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ છે કે મીડિયા માત્ર પ્રોફિટ મેકિંગ માટે નહીં, પરંતુ સામૂહિક જનઆરોગ્ય, તબીબી જાગૃતિ અને કાનૂની અધિકારોના નાગરિક શિક્ષણ માટેનું કેટલું શક્તિશાળી સાધન બની શકે છે, જે આધુનિક યુગના ડાયરેક્ટરો માટે દીવાદાંડી સમાન છે.
