News Continuous Bureau | Mumbai
Indus Waters Treaty : જમ્મુ-કાશ્મીરના પહેલગામમાં થયેલા આતંકી હુમલા બાદ ભારતે 1960ની સિંધુ જળ સંધિ સ્થગિત કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. આનાથી પાકિસ્તાનને મળતા નદીઓના પાણી પર સીધી અસર પડશે. આ દરમિયાન, ચીને પણ આ મુદ્દે રસ દાખવ્યો છે અને સિંધુ નદીના સ્ત્રોત પર તેના નિયંત્રણ દ્વારા ભારત પર દબાણ વધારવાની શક્યતા છે.
Indus Waters Treaty :સિંધુ જળ સંધિ પર ભારતનો ઐતિહાસિક નિર્ણય: પાકિસ્તાન અને ચીનની પ્રતિક્રિયા
જમ્મુ-કાશ્મીરના પહેલગામમાં 22 એપ્રિલે થયેલા આતંકી હુમલામાં 26 નિર્દોષ નાગરિકોની હત્યા બાદ ભારતે 1960 થી લાગુ સિંધુ જળ સંધિ (Indus Waters Treaty – IWT) ને સ્થગિત કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. ભારતે આ હુમલા માટે પાકિસ્તાનને જવાબદાર ઠેરવ્યું છે અને ત્યારબાદ ચાર દિવસીય સૈન્ય અભિયાન ‘ઓપરેશન સિંદૂર’ (Operation Sindoor) હેઠળ પાકિસ્તાન અને પીઓકે (POK – Pakistan Occupied Kashmir) માં હાજર આતંકી ઠેકાણાઓ પર હુમલો કર્યો. પાકિસ્તાનની ગુસ્સાનું એક કારણ એ છે કે આ સમજૂતી હેઠળ તેને ભારતમાંથી ત્રણ મુખ્ય નદીઓનું પાણી મળે છે. સંધિનું સ્થગન આ પાણીના પુરવઠા પર સીધી અસર કરી શકે છે.
Indus Waters Treaty : સિંધુ જળ સંધિમાં ચીનનો સંભવિત હસ્તક્ષેપ
આ દરમિયાન ચીન (China) એ પણ આ મુદ્દામાં રસ દાખવ્યો છે. એક રિપોર્ટમાં જણાવાયું છે કે ચીન સિંધુ જળ સંધિમાં હસ્તક્ષેપ કરી શકે છે, જે ક્ષેત્રીય તણાવને વધુ વધારી શકે છે. ભારતને ડર છે કે ચીન તેની સરહદથી ભારતમાં વહેતી નદીઓના પ્રવાહને અવરોધી શકે છે.
ચાઈનીઝ મીડિયાએ ભારતને ‘આક્રમક’ (Aggressive) ગણાવતા પાણીને હથિયાર (Weapon) તરીકે ઉપયોગ કરવાની આશંકા વ્યક્ત કરી છે. આ સાથે ચીને એ પણ જાહેરાત કરી છે કે તે સિંધુની સહાયક નદી પર મોહમંદ ડેમ પ્રોજેક્ટ (Mohmand Dam Project) માં ઝડપ લાવશે, જેનાથી પાકિસ્તાનને ફાયદો થશે અને ભારત પર વ્યૂહાત્મક દબાણ વધી શકે છે.
આ સમાચાર પણ વાંચો : NATO Chief Warning : NATO ની ભારત, ચીન અને બ્રાઝીલને સીધી ધમકી: “જો રશિયા સાથે વેપાર કરશો, તો..
ભારતમાં ઘણા નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે સિંધુ જળ સંધિની શરતો પાકિસ્તાન માટે જરૂરિયાત કરતાં વધુ ઉદાર રહી છે. લગભગ 65% પાકિસ્તાનની વસ્તી સિંધુ બેસિનમાં રહે છે, જ્યારે ભારતમાં આ સંખ્યા માત્ર 14% છે. આવા સમયે, ભારતના આ કડક વલણે પાકિસ્તાનને વ્યૂહાત્મક રીતે અસ્વસ્થ સ્થિતિમાં મૂકી દીધું છે.
Indus Waters Treaty : પાકિસ્તાનની મદદ માટે ચીનનો ઉભરતો રોલ અને વ્યૂહાત્મક દાવપેચ
ચીન હવે પોતાને સિંધુ જળ સંધિનો એક મહત્વપૂર્ણ પક્ષકાર માનવા લાગ્યું છે. ચાઈનીઝ મીડિયાએ આ મુદ્દા પર ભારતને આક્રમક ગણાવતા ચેતવણી આપી છે કે જો ભારત ‘પાણીને હથિયાર’ની જેમ ઉપયોગ કરશે, તો તેના ગંભીર પરિણામો આવી શકે છે. રિપોર્ટ્સમાં એ પણ ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે કે સિંધુ નદીનો સ્ત્રોત ચીનના પશ્ચિમી તિબેટ ક્ષેત્રમાં છે, જે આ વિવાદને વધુ સંવેદનશીલ બનાવે છે. આ સાથે ચીને એ પણ જાહેરાત કરી છે કે તે પાકિસ્તાનમાં સિંધુની સહાયક નદી પર મોહમંદ હાઈડ્રો પ્રોજેક્ટના નિર્માણ કાર્યમાં તેજી લાવશે. આ પગલું ભારત માટે એક રાજદ્વારી સંદેશ પણ માનવામાં આવે છે. આ ઘટનાક્રમ દર્શાવે છે કે સિંધુ જળ વિવાદ હવે ભારત અને પાકિસ્તાન પૂરતો સીમિત નથી રહ્યો, પરંતુ તેમાં ચીનનો હસ્તક્ષેપ ક્ષેત્રની ભૂ-રાજનીતિમાં નવા પડકારો ઉભા કરી રહ્યો છે.
