News Continuous Bureau | Mumbai
Cough syrup બાળકોને શરદી-ઉધરસ થી બચાવવા માટે આપવામાં આવતો કફ સિરપ મધ્યપ્રદેશ અને રાજસ્થાનમાં જીવલેણ બની ગયો છે. મધ્યપ્રદેશના છિંદવાડામાં તેનાથી ઓછામાં ઓછા નવ બાળકોના મૃત્યુ થયા છે. વળી, રાજસ્થાનમાં પણ આ પ્રકારના બે કિસ્સા સામે આવ્યા છે.
છિંદવાડા, સીકર અને ભરતપુરથી કફ સિરપ પીવાના કારણે અત્યાર સુધીમાં ઓછામાં ઓછા અગિયાર બાળકોના મૃત્યુનો મામલો સામે આવ્યો છે. મધ્યપ્રદેશના છિંદવાડામાં અત્યાર સુધી કુલ નવ બાળકોના મૃત્યુની વાત સામે આવી રહી છે. તે જ રીતે રાજસ્થાનના ભરતપુરમાં એક અને સીકરમાં પણ એક બાળકના મૃત્યુનો ખુલાસો થયો છે. પ્રારંભિક તપાસ અહેવાલમાં સામે આવ્યું કે દૂષિત કફ સિરપથી બાળકોની કિડની ફેલ થવાથી મૃત્યુ થયા છે. જે બાળકોના મૃત્યુ થયા છે, તેમાંના કેટલાકની કિડની બાયોપ્સી (Biopsy) તપાસ કરાવવામાં આવી. તપાસમાં જાણવા મળ્યું કે કફ સિરપમાં મળેલ ડાયએથિલીન ગ્લાયકોલ દૂષિત હતું.

ડાયએથિલીન ગ્લાયકોલ શું છે?

ભોપાલ સ્થિત હામિદિયા હોસ્પિટલમાં બાળ રોગ વિભાગના અધ્યક્ષ ડો. જ્યોત્સના શ્રીવાસ્તવે જણાવ્યું કે ડાયએથિલીન ગ્લાયકોલ એક ઔદ્યોગિક દ્રાવક છે, જેનો ઉપયોગ વિવિધ ઉત્પાદનોમાં કરવામાં આવે છે, જેમાં એન્ટીફ્રીઝ (Antifreeze), બ્રેક પ્રવાહી, વોલપેપર સ્ટ્રિપર અને કપડાં તથા રંગ બનાવવા સામેલ છે.
તે આટલું જોખમી હોવા છતાં કફ સિરપમાં કેમ મિલાવવામાં આવે છે?
ડોક્ટર શ્રીવાસ્તવે જણાવ્યું કે કફ સિરપમાં ડાયએથિલીન ગ્લાયકોલ થોડી માત્રામાં મિલાવવામાં આવે છે. કફ સિરપમાં તેને મિલાવવાથી તે પાતળું અને મીઠું થઈ જાય છે. કફ સિરપની માત્રા વધારવા માટે આ સસ્તા પદાર્થને ઘણી કંપનીઓ નક્કી માત્રાથી વધુ કફ સિરપમાં મિલાવે છે. તેનાથી તે નુકસાનકારક બની જાય છે.
સેવનના લક્ષણો:
તેનું સેવન કરવાથી પેટમાં દુખાવો, ઉલ્ટી, ઝાડા, પેશાબ કરવામાં અસમર્થતા, માથાનો દુખાવો, માનસિક સ્થિતિમાં ફેરફાર અને કિડનીમાં ખરાબી થઈ શકે છે, જેનાથી મૃત્યુ પણ થઈ શકે છે.

તપાસમાં સામે આવેલા તારણો

શરદી-ઉધરસ ને કારણે દૂષિત કફ સિરપ પીવાથી છિંદવાડા જિલ્લામાં કિડની ફેલ થવાથી નવ બાળકો અને રાજસ્થાનના સીકર અને ભરતપુરમાં એક-એક બાળકના મૃત્યુ થયા છે. કલેક્ટર શીલેન્દ્ર સિંહે કહ્યું છે કે શરૂઆતની તપાસ અહેવાલમાં સામે આવ્યું છે કે દૂષિત કફ સિરપથી બાળકોની કિડની ફેલ થવાથી મૃત્યુ થયા છે.
છિંદવાડા મેડિકલ કોલેજના બાળ રોગ નિષ્ણાત ડો. પવન નાંદુલકરે જણાવ્યું કે જે બાળકોના મૃત્યુ થયા છે, તેમાંના કેટલાકની કિડની બાયોપ્સી તપાસ કરાવવામાં આવી. તેમાં જાણવા મળ્યું કે કફ સિરપમાં મળેલ ડાયએથિલીન ગ્લાયકોલ દૂષિત હતું. આ જ સિરપ આ બાળકોને આપવામાં આવ્યો હતો, જેનાથી તેમની કિડની ફેલ થઈ. સાવચેતીના પગલાં તરીકે ભોપાલમાં નેસ્ટો-ડીએસ (Nesto-DS) અને કોલ્ડરીફ (Coldrif) કફ સિરપના વેચાણ પર અસ્થાયી પ્રતિબંધ લગાવી દેવામાં આવ્યો છે.
શું દવાઓ ડોક્ટરની સલાહ વિના આપવામાં આવી હતી?
સીકરના ખોરી ગામના નિત્યાંશનું મૃત્યુ પણ કફ સિરપ પીવાના કારણે થયું હતું. ૭ જુલાઈ ૨૦૨૫ ના રોજ બાળકને તાવ-શરદીની ફરિયાદ પર સીએચસી (CHC) ચિરાના, ઝુનઝુનૂમાં લઈ જવામાં આવ્યો હતો. દર્દી ના પ્રિસ્ક્રિપ્શનમાં સિરપ ડેક્ટ્રમેથોરફન (Dextromethorphan) નહોતું લખવામાં આવ્યું. બાળકની માતા ખુશ્બૂ શર્માએ જણાવ્યું કે ૨૮ સપ્ટેમ્બર ૨૦૨૫ ના રોજ રાત્રે ૯ વાગ્યે બાળકને હળવી ઉધરસ ની ફરિયાદ થઈ ત્યારે પહેલાથી ઘરમાં રાખેલી ડેક્સ્ટ્રોમેથોર્ફન ૫ એમએલ કફ સિરપ માતાએ બાળકને આપ્યો હતો. ૨૯ સપ્ટેમ્બરના રોજ રાત્રે ૨ વાગ્યે બાળકે પાણી પીધું અને સૂઈ ગયો. સવારના ૫ વાગ્યે માતા ઉઠી તો બાળક બેભાન હતો. બાળકને રાજકીય શ્રી કલ્યાણ હોસ્પિટલ લઈ જવામાં આવ્યો, જ્યાં ચિકિત્સકે તેને મૃત જાહેર કર્યો.

આ સમાચાર પણ વાંચો : Nirav Modi: ભાગેડુ નીરવ મોદીનો ખેલ ખતમ, ભારતની તપાસ એજન્સીઓ તેને દેશ વાપસી ને લઈને બનાવી આવી યોજના

સરકારનું વલણ અને નવા દિશા-નિર્દેશ

રાજસ્થાન સ્વાસ્થ્ય વિભાગે જાણકારી આપી કે ભરતપુર અને સીકર જિલ્લાઓમાં હાલમાં થયેલા બે બાળકોના મૃત્યુ તે કફ સિરપને કારણે નહોતા થયા જે દવાઓ રાજ્યની મફત દવા યોજના હેઠળ વહેંચવામાં આવે છે. જાહેર સ્વાસ્થ્ય નિદેશક રવિ પ્રકાશ શર્માએ જણાવ્યું કે બંને બાળકોને ડોક્ટરની સલાહ વિના ઘરે જ સિરપ આપવામાં આવ્યો હતો. તેમણે ગુરુવારે જાણકારી આપી કે પ્રોટોકોલ અનુસાર, ડેક્સ્ટ્રોમેથોર્ફન (ડીએક્સએમ) દવા બાળકોને આપવામાં આવતી નથી.
કેન્દ્ર સરકારનો મુદ્દા પરનો દૃષ્ટિકોણ:
બાળકોના મૃત્યુ પછી સ્વાસ્થ્ય સેવા મહાનિદેશાલય (ડીજીએચએસ) એ શુક્રવારે બાળકોમાં કફ સિરપના સુરક્ષિત ઉપયોગને લઈને નવો દિશા-નિર્દેશ જારી કર્યો. તેમાં ૨ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોને કફ સિરપ આપવાની સાફ મનાઈ કરવામાં આવી છે. ડીજીએચએસએ કહ્યું કે કફ સિરપ સામાન્ય રીતે ૫ વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે ભલામણ કરવામાં આવતી નથી. ૫ વર્ષથી ઉપરના બાળકોમાં પણ કફ સિરપ આપતા પહેલાં ડોક્ટરે સાવધાનીપૂર્વક મૂલ્યાંકન કરવું જોઈએ. તેના માટે યોગ્ય માત્રાનું પાલન, ઓછામાં ઓછા સમયગાળા સુધી દવાનો ઉપયોગ, અને ઘણી દવાઓનો એકસાથે ઉપયોગ ન કરવાની સલાહ આપવામાં આવી છે. કેન્દ્રે સ્થિતિ સ્પષ્ટ કરતા જણાવ્યું કે તપાસમાં એ સામે આવ્યું છે કે શંકાસ્પદ ઉધરસ ની દવાઓમાં ખતરનાક રસાયણો હાજર નહોતા.