News Continuous Bureau | Mumbai
T20 World Cup 2026: ઇન્ટરનેશનલ ક્રિકેટ કાઉન્સિલ (ICC) પર એક મોટું નાણાકીય સંકટ આવી ગયું છે. રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝની માલિકી ધરાવતી ચેનલ JioStar એ ICCને સ્પષ્ટ જણાવી દીધું છે કે તે ભારત માટેના ક્રિકેટ મેચોના પ્રસારણ અધિકારોના બાકીના બે વર્ષનો કરાર પૂરો કરી શકશે નહીં. JioStar એ આ નિર્ણયનું કારણ ઘણું મોટું નુકસાન અને અન્ય ભારતીય મીડિયા કંપનીઓ સાથેના તેના જોડાણને આપ્યું છે. ICC મેન્સ T20 વર્લ્ડ કપ ૨૦૨૬ જેવી મોટી ટૂર્નામેન્ટ્સ પહેલા આ સમાચાર આવ્યા છે, જે આંતરરાષ્ટ્રીય ક્રિકેટ સંસ્થા માટે મોટી ચિંતાનો વિષય બન્યો છે.
મોટા નુકસાન બાદ જિયોસ્ટારનો યુ-ટર્ન
ઇકોનોમિક ટાઇમ્સના અહેવાલ મુજબ, JioStar નો આ નિર્ણય તેના સતત વધી રહેલા નાણાકીય નુકસાનના અંદાજોને કારણે આવ્યો છે.
- વિશાળ નુકસાન: ૨૦૨૪-૨૫ માટે JioStar એ ₹૨૫,૭૬૦ કરોડનું “કષ્ટદાયક સ્પોર્ટ્સ કોન્ટ્રેક્ટ્સ” (onerous sports contracts) પર નુકસાન અંદાજ્યું છે, જે ૨૦૨૩-૨૪ના ₹૧૨,૩૧૯ કરોડના અંદાજ કરતા બમણું છે. ICC ડીલ આ નુકસાનનો મુખ્ય ભાગ છે.
- રૂપિયાનું અવમૂલ્યન: ICCને ચૂકવણી ડોલરમાં થાય છે, અને રૂપિયાના સતત ઘટાડા (ડોલર સામે ૯૦ રૂપિયાને પાર) થવાને કારણે JioStar પર $૩.૩ બિલિયનનો બોજ પડ્યો છે, જ્યારે ડીલ $૩ બિલિયનની હતી.
ICCની તાત્કાલિક કાર્યવાહી અને નવા પ્રસારકની શોધ
JioStarની આ નાણાકીય કટોકટી ઘણા પરિબળોનું પરિણામ છે:
- રીયલ-મની ગેમિંગ (RMG) પ્રતિબંધ: આ વર્ષની શરૂઆતમાં રીયલ-મની ગેમિંગ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો. આ ઉદ્યોગ ક્રિકેટ માટે જાહેરાતનો મુખ્ય સ્ત્રોત હતો.
- જાહેરાતની ખોટ: RMG પ્રતિબંધને કારણે રમત માટે જાહેરાતમાં ₹૭,૦૦૦ કરોડનો મોટો ગેપ સર્જાયો છે. ભલે પરંપરાગત બ્રાન્ડ્સ પાછી ફરી રહી હોય, તેઓ RMG કંપનીઓની જાહેરાત ખર્ચની ભરપાઈ કરી શકી નથી.
- ભાવિ કરારોનો બોજ: JioStarને “હાઇ-લિવરેજ્ડ અને અપેક્ષા કરતા ઓછા વળતરવાળા” લોંગ-ટર્મ સ્પોર્ટ્સ અને એન્ટરટેઈનમેન્ટ કન્ટેન્ટના અધિકારો ખરીદવા દબાણ કરવામાં આવ્યું હતું, જેણે નાણાકીય સ્થિતિ વધુ બગાડી.
- ઝી એન્ટરટેઇનમેન્ટનો પાછો ખેંચાવાનો નિર્ણય: ઝી-SPNI મર્જરના ભંગાણ બાદ ઝી એન્ટરટેઇનમેન્ટે ICC ટીવી રાઇટ્સ (અંદાજે $૧.૫ બિલિયન) લેવાની પ્રતિબદ્ધતામાંથી પીછેહઠ કરી. આનાથી JioStar પરનો બોજ વધુ વધ્યો અને તેણે ઝી વિરુદ્ધ આર્બિટ્રેશન (મધ્યસ્થી) શરૂ કર્યું છે.
૮૦% આવક ભારતના બજારમાંથી: વૈશ્વિક ક્રિકેટ પર અસર
ICC તેની ૮૦% આવક ભારતીય મીડિયા અધિકારોમાંથી મેળવે છે, જે દર્શાવે છે કે વૈશ્વિક ક્રિકેટ માટે ભારતીય બજાર કેટલું મહત્ત્વનું છે. આ કટોકટી ICCના ભવિષ્ય માટે ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કરે છે. ઇન્ટરનેશનલ ક્રિકેટ કાઉન્સિલ આશા રાખી રહી છે કે આ પડકારમાંથી ઝડપથી બહાર નીકળી શકાશે અને ભારતીય ક્રિકેટ ચાહકોને આગામી મોટી ટુર્નામેન્ટ્સનો રોમાંચ અવિરતપણે માણવા મળશે.
આર્થિક સંકટનું અંતિમ પરિણામ: ભારતની ક્રિકેટ યાત્રા પર પ્રશ્નાર્થ?
ICC અને JioStar વચ્ચેનો આ પ્રસારણ અધિકારોનો જટિલ મામલો ભારતીય ક્રિકેટ ચાહકો માટે ચિંતાનો વિષય છે. ઇકોનોમિક ટાઇમ્સના અહેવાલ મુજબ, JioStar દ્વારા કરોડોના નુકસાનનો દાવો અને નવા બ્રોડકાસ્ટરનો અભાવ વૈશ્વિક ક્રિકેટના આર્થિક ભવિષ્ય પર પ્રશ્નાર્થ ઊભા કરે છે. આગામી સમયમાં ICC આ પડકારનો સામનો કેવી રીતે કરે છે અને ભારતીય ક્રિકેટના ભવિષ્ય માટે કયા ઉકેલો શોધે છે તે જોવું રસપ્રદ રહેશે.
