News Continuous Bureau | Mumbai 

98 years of RSS : રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ (RSS)એ દશેરા 2023ના રોજ 98 વર્ષ પૂર્ણ કર્યા છે. 1925માં રચાયેલ RSSના દેશભરમાં 1 કરોડથી વધુ સભ્યો છે. શરૂઆતથી જ અનેક વિવાદોમાં ઘેરાયેલી આ સંસ્થા પર ત્રણ વખત પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો છે.

મહાત્મા ગાંધી (Mahatma Gandhi) ની હત્યા બાદ પ્રથમ વખત પ્રતિબંધ લાદવામાં આવ્યો હતો. તે સમયે કેન્દ્ર સરકારને શંકા હતી કે ગાંધીની હત્યા પાછળ આરએસએસ (RSS) નું કાવતરું છે. પ્રથમ વખત સંઘ પ્રમુખ સહિત સંગઠનના મોટા નેતાઓને જેલમાં મોકલવામાં આવ્યા હતા.

કટોકટી દરમિયાન સંઘ પર બીજી વખત પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો. સંઘના તમામ કાર્યકરોને MISA કાયદા હેઠળ જેલમાં મોકલવામાં આવ્યા હતા. 1992માં ત્રીજી વખત સંઘ પર પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો અને આ વખતે આરએસએસ પર નફરત ફેલાવવાનો આરોપ લાગ્યો હતો. જોકે, આ વખતે પ્રતિબંધનો સમયગાળો માત્ર 6 મહિનાનો હતો. સંઘનું પોતાનું બંધારણ પણ છે, જે 1949માં બન્યું હતું. આ બંધારણમાં કુલ 25 અનુચ્છેદ છે, જે મુજબ સંઘ તેનું કામકાજ ચલાવે છે.

RSS ની સ્થાપના..

કોંગ્રેસથી(Congress) અલગ થઈને, વર્ષ 1925માં, કેશવ બલિરામ હેડગેવારે પ્રથમ વિશ્વ યુદ્ધ દરમિયાન રચાયેલી યુરોપિયન રાઈટ-વિંગ જેવી સંસ્થાની સ્થાપના કરી. તેનું નામ રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ રાખવામાં આવ્યું, જે પાછળથી સંઘ તરીકે વધુ લોકપ્રિય બન્યું .સંઘ પર સંશોધન કરનાર વિદેશી લેખક વોલ્ટર એન્ડરસનના જણાવ્યા અનુસાર હેડગેવારે ડિસેમ્બર 1920માં જ આરએસએસની કલ્પના કરી હતી. વાસ્તવમાં 1920માં નાગપુરમાં જ કોંગ્રેસ વર્કિંગ કમિટિનું વાર્ષિક સત્ર યોજાયું હતું.

હેડગેવારે તેનો વિરોધ કર્યો અને કેટલાક યુવાનો સાથે અલગ-અલગ કાર્યક્રમોનું આયોજન કર્યું. સહભાગીઓમાં મોટાભાગના બ્રાહ્મણ યુવાનો હતા. હેડગેવાર માનતા હતા કે જ્યાં સુધી દેશનો હિંદુ (બહુમતી) એક ન થાય ત્યાં સુધી સ્વતંત્રતાનો બહુ અર્થ નથી. તેઓ ઘણી વાર કહેતા હતા – ભલે અંગ્રેજો જતી રહે, જ્યાં સુધી હિંદુઓ એક શક્તિશાળી રાષ્ટ્ર તરીકે સંગઠિત ન થાય ત્યાં સુધી આપણે આપણી આઝાદીનું રક્ષણ કરી શકીશું તેની શું ગેરંટી છે?

શરૂઆતમાં સંસ્થાનું કામ નાગપુરમાં જ ચાલતું હતું. અહીં હેડગેવારના નેતૃત્વમાં કેટલાક યુવાનો સવારે શાખાઓનું આયોજન કરતા હતા અને સાંજે લોકોને જાગૃત કરતા હતા. ધીમે ધીમે સંઘે નાગપુરની આસપાસના વિસ્તારોમાં પણ વિસ્તરણ કરવાનું શરૂ કર્યું. સંઘનું પ્રારંભિક મિશન ભારતને હિંદુ રાષ્ટ્ર બનાવવાનું હતું, જે 1947 પછી બદલાઈ ગયું. સંઘના બંધારણ મુજબ આ સંગઠન હિંદુઓને એક કરશે અને પ્રગતિશીલ રાષ્ટ્ર બનાવવાનું કામ કરશે.

રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવકનું મુખ્ય કાર્ય હિન્દુઓને સંગઠિત કરવાનું…

રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવકનું મુખ્ય કાર્ય હિન્દુઓને સંગઠિત કરવાનું અને તેમની જીવનશૈલી સુધારવાનું છે. આ માટે સંઘમાં શાખાની સ્થાપના કરવામાં આવી છે. શાખા એ સંઘનું સૌથી નીચલા સ્તરનું એકમ છે, જેના દ્વારા લોકોનો સીધો સંપર્ક કરવામાં આવે છે.

શાખામાં સભ્યો અને મુખ્ય શિક્ષક હોય છે. હાલમાં RSS પાસે દેશભરમાં 42,613 સ્થળોએ 68,651 દૈનિક શાખાઓ ચાલી રહી છે. આરએસએસના સત્તાવાર આંકડાઓ અનુસાર, દેશના 901 જિલ્લાઓમાં 26,877 સાપ્તાહિક બેઠકો યોજાય છે. સંઘમાં મંડળોની સંખ્યા 10,412 છે. શાળાના સભ્યોને સ્વયંસેવકો કહેવામાં આવે છે. 18 વર્ષથી ઉપરની કોઈપણ વ્યક્તિ સ્વયંસેવક બની શકે છે.

સંઘના તમામ મુખ્ય નિર્ણયો સેન્ટ્રલ એક્ઝિક્યુટિવ બોર્ડ અને અખિલ ભારતીય પ્રતિનિધિ સભામાં લેવામાં આવે છે. આ નિર્ણયનો અમલ કરવાનું કામ પ્રચારકોનું છે. પ્રચારકો પ્રાંતીય સભા દ્વારા શાખાનો સંપર્ક કરીને લોકોને તેમનો સંદેશ આપે છે. ભૌતિક અમલીકરણ ઉપરાંત, સંઘ શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા પણ લોકો સુધી પહોંચે છે. આ માટે સંઘ દેશના ઘણા ભાગોમાં સરસ્વતી વિદ્યા મંદિર જેવી નાની શાળાઓ ચલાવે છે. આ શાળાઓમાં સંઘના અધિકારીઓ જ ભણાવે છે. વિશ્વ સંવાદ કેન્દ્ર દ્વારા, સંઘ બૌદ્ધિક વિશ્વના લોકો સુધી તેના વિચારો પહોંચાડે છે. આ કેન્દ્ર દેશના વિવિધ ભાગોમાં સ્થાપિત થયેલ છે.

આ સમાચાર પણ વાંચો : Danish Kaneria: પૂર્વ સ્પિનર દાનિશ કનેરિયાએ પાકિસ્તાન અંગે કર્યા ઘટસ્ફોટ,હિન્દુઓની હાલત સહિત ધર્મ પરિવર્તન મામલે કર્યા ચોંકાવનારા ખુલાસા..

મોદીના સમયમાં સંઘનો ગ્રાફ વધ્યો છે….

એસોસિએશનની આવકનો સ્ત્રોત શું છે?

સંઘનું સમગ્ર અર્થતંત્ર દાન અને ભેટ પર નિર્ભર છે. સંગઠનના બંધારણ મુજબ સંઘ સાથે જોડાયેલી કોઈપણ શાખા કે વ્યક્તિ કોઈ દાન કે ભેટ મેળવે તો તે સંઘના ફંડમાં જશે. સંઘમાં ફંડ મેનેજમેન્ટનું કામ સંઘચાલક અને નિધિ પ્રમુખ રાજ્ય સ્તરે કરે છે. જો કે, એસોસિએશન તેની આવક અને ખર્ચ જાહેર કરતું નથી. કોરોના દરમિયાન સંઘની આવકને લઈને પણ વિવાદ થયો હતો. નાગપુરના એક કાર્યકર્તાએ EDને ફરિયાદ કરી હતી કે RSS ન તો ટ્રસ્ટ છે કે ન તો NGO, તો તેની પાસે લાખો અને કરોડો રૂપિયા ક્યાંથી આવ્યા? જો કે, આ મામલો વધુ આગળ વધ્યો ન હતો.

સંઘ વિશે 3 બાબતો, જે જાણવી જરૂરી છે…

1. મોદીના સમયમાં સંઘનો ગ્રાફ વધ્યો છે. 2014માં નરેન્દ્ર મોદીના સત્તામાં આવ્યા બાદ RSSનો ગ્રાફ ઝડપથી વધ્યો છે. યુનિયનના સત્તાવાર અહેવાલ મુજબ. 2013 માં, દેશમાં 28788 સ્થળોએ 42981 શાખાઓ ચલાવવામાં આવી રહી હતી, જ્યારે 9597 સાપ્તાહિક બેઠકો યોજાઈ હતી. તે સમયે સંઘ પાસે માત્ર 7178 સંઘ મંડળી હતી. 2013ની સરખામણીમાં 2023માં આ સંખ્યામાં નોંધપાત્ર વધારો જોવા મળ્યો હતો. 2023માં દેશમાં 42,613 સ્થળોએ સંઘની 68,651 દૈનિક શાખાઓ ચાલી રહી છે. આ ઉપરાંત, 26,877 સાપ્તાહિક બેઠકો છે, જ્યારે 10,412 સંઘ જૂથો છે.

અટલ બિહારીના શાસન દરમિયાન સંઘનો વિસ્તાર ઘણો ઓછો થયો હતો. 1998માં જ્યારે અટલ સરકાર સત્તામાં આવી ત્યારે સંઘની માત્ર 30 હજાર શાખાઓ ચાલી રહી હતી, જે 2004માં વધીને 39 હજાર થઈ ગઈ.

1998માં અટલ બિહારી વાજપેયીના નેતૃત્વમાં બીજેપીની સરકાર બની, ત્યારબાદ સંઘનો પણ અમુક હદ સુધી વિસ્તાર થયો. 2004ની આસપાસ સંઘની લગભગ 39 હજાર શાખાઓ ચાલી રહી હતી. ગુજરાત, મહારાષ્ટ્ર, હરિયાણા, ઉત્તર પ્રદેશ, રાજસ્થાન, મધ્યપ્રદેશ, છત્તીસગઢ, બિહાર, બંગાળ જેવા રાજ્યોમાં સંઘ પહેલા કરતા વધુ મજબૂત બન્યો છે.

2. યુવાનોમાં સંઘનો ક્રેઝ સતત વધી રહ્યો છે. હાલમાં યુવાનોમાં સંઘનો ક્રેઝ સતત વધી રહ્યો છે. સંઘના દાવા મુજબ 2017થી 2022 સુધીમાં 7 લાખથી વધુ લોકોએ સંઘમાં જોડાવાની ઈચ્છા વ્યક્ત કરી હતી. આ આંકડો સંઘના ઈતિહાસમાં એક રેકોર્ડ છે.

સંસ્થાના જણાવ્યા અનુસાર, જેટલી પણ ઓનલાઈન અરજીઓ આવી છે, તેમાંથી મોટાભાગની 20 થી 35 વર્ષની વયજૂથના યુવાનો છે. આરએસએસના મતે સંઘની 60 ટકા શાખાઓ વિદ્યાર્થીઓની શાખાઓ છે. છેલ્લા એક વર્ષમાં 121137 યુવાનોએ સંઘ પાસેથી તાલીમ મેળવી છે.